Typographical errors are shown in two ways: with mouse-hover popups at the point of occurence, and again as a list at the end of each section.
- [“Vorläufiges Vorwort”] (Zupitza)
- [Ælfrics Grammatik und Glossar]
- [Nomina]
- [Pronomina]
- [Verba]
- [Adverbia]
- [Participia]
- [Coniunctiones]
- [Praepositiones]
- [Interiectiones]
- [Numeri]
- [Divisiones Grammaticae Artis]
- [“Sy þeos Boc ðvs Her Geendod.”]
- [“Nomina Multarum Rerum Anglice”]
- [Text Only]
-
Added Material:
[Transcriber’s Notes]
[Abbreviations used in Apparatus]
[Description of Manuscripts]
[Collation]
SAMMLUNG
ENGLISCHER DENKMÄLER
IN
KRITISCHEN AUSGABEN
ERSTER BAND:
ÆLFRICS GRAMMATIK UND GLOSSAR
HERAUSGEGEBEN
VON
J. ZUPITZA
ERSTE ABTEILUNG: TEXT UND VARIANTEN
BERLIN
WEIDMANNSCHE BUCHHANDLUNG
1880
ÆLFRICS
GRAMMATIK und GLOSSAR
HERAUSGEGEBEN
VON
JULIUS ZUPITZA
ERSTE ABTEILUNG:
TEXT UND VARIANTEN
BERLIN
WEIDMANNSCHE BUCHHANDLUNG
1880
WEIMAR.—HOF-BUCHDRUCKEREI.
[VORLÄUFIGES VORWORT.]
Für diese erste kritische ausgabe von Ælfrics Grammatik und Glossar sind die folgenden handschriften benützt worden:
A = hs. von All Souls’ College zu Oxford;
C = hs. von Corpus Christi College zu Cambridge;
D = hs. der Cathedral Library zu Durham;
F = hs. der Cottonschen sammlung, Faustina;
H = hs. der Harleyschen sammlung;
h = eine zweite hs. derselben sammlung;
J = eine zweite hs. der Cottonschen sammlung, Julius;
O = hs. von St. John’s College zu Oxford;
P = Pariser hs.;
R = ein codex regius des Brit. Museums;
r = ein zweiter codex regius;
S = hs. zu Sigmaringen;
T = hs. von Trinity College zu Cambridge;
U = hs. der University Library zu Cambridge;
W = hs. der Cathedral Library zu Worcester.
Ich habe es unterlassen die schreibung zu normalisieren: im allgemeinen bin ich in dieser O gefolgt. fehler der hs., aus welcher die erhaltenen geflossen sind, habe ich dann unverbessert gelassen, wenn mir die möglichkeit nicht ausgeschlossen schien, dass sich Ælfric selbst geirrt haben könnte. selbstverständlich werden alle diese fälle in den anmerkungen zur sprache kommen. ich füge hier nur noch hinzu, dass bei den varianten eine runde klammer anzeigt, dass die betreffenden buchstaben oder wörter über der zeile nachgetragen worden sind; eine eckige dagegen, dass sie jetzt in der hs. nicht mehr vorhanden sind.
Oppeln, den 16. september 1880.
J. Z.
[Further Description of Manuscripts]
- [ Aelfrics Grammatik und Glossar]:
- [Praefatio]
-
[Excerptiones de Arte Grammatica]
[De Littera]
[De Sillaba]
[De Diptongis] - [Partes Orationis]
- [Genera]
[ INCIPIT PRAEFATIO HVIVS LIBRI.]
Der anfang bis 324 nur in DHhORU
1. 2 überschrift f. DHU
Ego Ælfricus, ut minus sapiens, has excerptiones de Prisciano
minore uel maiore uobis puerulis tenellis ad uestram
5 linguam transferre studui, quatinus perlectis octo partibus
Donati in isto libello potestis utramque linguam,
uidelicet latinam et anglicam, uestrae teneritudini inserere
interim, usque quo ad perfectiora perueniatis studia. noui
namque multos me reprehensuros, quod talibus studiis meum
10 ingenium occupare uoluissem, scilicet grammaticam artem
ad anglicam linguam uertendo. sed ego deputo hanc lectionem
inscientibus puerulis, non senibus, aptandam fore.
3 ego] e h, go D
6 possitis U ‖ utręque lingue U
7 latine et anglicae U ‖ tenerritudini DHhORU
8 s ausradiert vor perueniatis O
9 deprehensuros DHhORU, aber d radiert und (von neuerer hand?) zu r R, d zum teil rad. U
11 set O
scio multimodis uerba posse interpretari, sed ego simplicem
interpretationem sequor fastidii uitandi causa. si alicui
15 tamen displicuerit, nostram interpretationem dicat, quomodo
uult: nos contenti sumus, sicut didicimus in scola Aðelwoldi,
uenerabilis praesulis, qui multos ad bonum imbuit.
13 scio enim U ‖ multis modis R ‖ set O ‖ symplicem U
14 fastidunitandi causam U ‖ uastidii R
15 nostra interpretatio (durch rasur R) RU
16 scolis uenerabilis aþelwoldi presulis U
17 ad aus ac? 1. corr. h
1 sciendum tamen, quod ars grammatica multis in locis non
facile anglicae linguae capit interpretationem, sicut de
pedibus uel metris, de quibus hic reticemus, sed aestimamus
ad inchoationem tamen hanc interpretationem paruulis
5 prodesse posse, sicut iam diximus. miror ualde, quare
multi corripiunt sillabas in prosa, quae in metro breues
sunt, cum prosa absoluta sit a lege metri; sicut pronuntiant
pater brittonice et malus et similia, quae in metro
habentur breues. mihi tamen uidetur melius inuocare deum
10 patrem honorifice producta sillaba, quam brittonice corripere,
quia nec deus arti grammaticae subiciendus est.
ualete, o pueruli, in domino.
2 facilis O
3 bus in pedibus auf r. 1. corr. h ‖ de metris H ‖ recitemus DHhORU ‖ set O
4 tamen vor ad U
5 posse f. O ‖ iam] ante U
6 syllabas U
7 a auf r. 1. corr. h
8 bryttonice alle ausser O ‖ intro (erst von neuerer hand zu in (me)tro) R
9 michi DU ‖ tamen] tunc D ‖ inuoca::re D ‖ dn̄i (statt dm̄) O
10 syllaba U ‖ brittonice alle ausser O
12 ualete—domino f. U ‖ puerili zu pueruli R
Ic Ælfrîc wolde þâs lytlan bôc âwendan tô engliscum
gereorde of ðâm stæfcræfte, þe is gehâten GRAMMATICA,
15 syððan ic ðâ twâ bêc âwende on hundeahtatigum spellum,
forðan ðe stæfcræft is sêo cǣg, ðe ðǣra bôca andgit unlîcð;
and ic þôhte, þæt ðêos bôc mihte fremjan jungum
cildum tô anginne þæs cræftes, ôððæt hî tô mâran andgyte
becumon. ǣlcum men gebyrað, þe ǣnigne gôdne
20 cræft hæfð, þæt hê ðone dô nytne ôðrum mannum and
befæste þæt pund, þe him god befæste, sumum ôðrum
men, þæt godes feoh ne ætlicge and hê bêo lyðre þêowa
gehâten and bêo gebunden and geworpen intô ðêostrum,
swâswâ þæt hâlige godspel segð. jungum mannum gedafenað,
25 þæt hî leornjon sumne wîsdôm and ðâm ealdum
1 gedafenað, þæt hî tǣcon sum gerâd heora junglingum,
forðan ðe ðurh lâre byð se gelêafa gehealden.
13 awændan R
16 forþā R ‖ i von is weg H ‖ ðara D, þara U ‖ andgytt R ‖ unlecð DH
18 cræftas U
19 becuman H ‖ ænine U
20 dô þone H
21 ðæt: H
23 þystrum U
25 leornian U ‖ ðâm] þa U
1 geonglingum R
2 forðā H
and ǣlc man, ðe wîsdôm lufað, byð gesǣlig, and, sê ðe nâðor
nele nê leornjan nê tǣcan, gif hê mæg, þonne âcôlað
5 his andgyt fram ðǣre hâlgan lâre, and hê gewît swâ
lytlum and lytlum fram gode. hwanon sceolon cuman
wîse lârêowas on godes folce, bûton hî on jugoðe leornjon?
and hû mæg se gelêafa bêon forðgenge, gif sêo
lâr and ðâ lârêowas âteorjað?
3. 4 nele naðor durch darüber geschriebenes b a umgestellt U ‖ tæcon H
6 lytle das erste mal U ‖ hwanan scoldan h ‖ sceo in sceolon auf r. R ‖ cumon DH
7 lareawas DH ‖ iuguðe h, geoguðe U ‖ leornian DHhRU
8 leafa R ‖ forðgænge H
9 lareawas H, larewas h
is nû for ðî godes þêowum
10 and mynstermannum georne tô warnigenne, þæt
sêo hâlige lâr on ûrum dagum ne âcôlige oððe âteorige,
swâswâ hit wæs gedôn on Angelcynne nû for ânum
fêawum geârum, swâ þæt nân englisc prêost ne cûðe
dihtan oððe âsmêagean ânne pistol on lêden, ôðþæt
15 Dûnstân arcebisceop and Aðelwold bisceop eft þâ lâre
on munuclîfum ârǣrdon. ne cweðe ic nâ for ðî, þæt
ðêos bôc mæge micclum tô lâre fremjan, ac hêo byð
swâ ðêah sum angyn tô ǣgðrum gereorde, gif hêo hwâm
20 lîcað.
10 minster- zu mynster- R
12 angelkynne H
14 o. â. f. DH ‖ asmeagan hR ‖ ænne DHhRU ‖ læden h
15 æft R
16 arærde R
17 mage DHhR ‖ myclum U
18. 19 to—licað auf r. U ‖ æg(þ)rum H
Ic bidde nû on godes naman, gyf hwâ ðâs bôc
âwrîtan wylle, þæt hê hî gerihte wel be ðǣre bysne;
forðan ðe ic nâh geweald, þêah hî hwâ tô wôge gebringe
þurh lêase wrîteras, and hit bið ðonne his pleoh,
nâ mîn. micel yfel dêð se unwrîtere, gyf he nele his
25 wôh gerihtan.
20 absatz nur in U ‖ mit gif beginnt F
22 ::geweald (ge rad.) h
23 pleo: F
24 deð] dyþ D
Der anfang bis 324 nur in DHhORU
text has “3, 24”
[ INCIPIVNT EXCERPTIONES DE ARTE GRAMMATICA ANGLICE.]
1. 2 f. OU
Secvndvm Donatvm omnis vox avt articvlata est avt confvsa.
ARTICVLATA EST, QVAE LITTERIS CONPREHENDI POTEST;
5 CONFVSA, QVAE SCRIBI NON POTEST. stemn is geslagen lyft
gefrêdendlîc on hlyste, swâ micel swâ on ðǣre heorcnunge
is. ic secge nû gewislîcor, þæt ǣlc stemn byð
geworden of ðæs mûðes clypunge and of ðǣre lyfte
cnyssunge. se mûð drîfð ût ðâ clypunge, and sêo lyft
10 byð geslagen mid ðǣre clypunge and gewyrð tô stemne.
3 T beginnt, doch steht 43—63 six am ende der hs.
4 literis T ‖ con. OT, cō. DHhR, com. FU
5 stem: F ‖ geslagan T
6 gefredenlic FU ‖ :lyste F, lyfte zu hlyfte gebessert T ‖ mit so muchel so beginnt (vorher einige buchstaben unleserlich) W ‖ heornunge D
7 i[wislucor þet] W ‖ gewislucor T ‖ stefn h
8 muð T ‖ and—9 clypunge am rande 1. corr. F
8 ð. l.] þes muþes W ‖ lyfte f. T
9 [cn.] W
10 ismiten W ‖ c[leopun]ge W ‖ gewurð H ‖ stǽmne R
ǣlc stemn is oððe andgytfullîc oððe gemenged. andgytfullîc
stemn is, þe mid andgyte bið geclypod, swâswâ ys
arma uirumque cano ic herige þâ wǣpnu and ðone
wer. gemenged stemn is, þe bið bûtan andgyte, swylc
15 swâ is hryðera gehlôw and horsa hnǣgung, hunda gebeorc,
trêowa brastlung ET CETERA.
11 gemencged FhR ‖ anȝitful[lic stefne] W
12 stem H
13 heri[e þeo wep]ne W ‖ u in wæpnu aus a h
14 gemencged FhR ‖ is stemn O ‖ stem H ‖ buton hRT
15 hnægnung U swulche so (?) [.....?] ne ilouh hundene W
16 and treowa T ‖ æt c. F
[ DE LITTERA.]
17 überschrift f. TW
Littera is stæf on englisc and is se læsta dǣl on bôcum
and untôdǣledlîc. wê tôdǣlað þâ bôc tô cwydum and
1 syððan ðâ cwydas tô dǣlum, eft ðâ dǣlas tô stæfgefêgum
and syððan þâ stæfgefêgu tô stafum: þonne bêoð
ðâ stafas untôdǣledlîce; forðan ðe nân stæf ne byð nâht,
gif hê gǣð on twâ. ǣlc stæf hæfð þrêo ðing: NOMEN,
5 FIGVRA, POTESTAS, þæt is, nama and hiw and miht.
18 [l]itera W ‖ boc W
19 untodelendlic H, -delenlic W ‖ [tod.] W
1 and eft H, e[f]t W ‖ st[efifeiȝen and] W
2 stæfgefêgu] stæfgefegum RU
3 untodælendlice H, unto[delenliche] W ‖ forþon R
4 haue[þ þreo] W ‖ þincg R, ing (zu þing von neuerer hand) mit nomen als ein wort h
nama, hû hê gehâten byð: a, b, c. hiw, hû hê gesceapen
byð. miht, hwæt hê mæge betwux ôðrum stafum. sôðlîce
on lêdensprǣce synd þrêo and twentig stafa: a, b,
c, d, e, f, g, h, i, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, x, y, z.
10 of ðâm syndon fîf VOCALES, þæt synd clypjendlîce:
a, e, i, o, u. ðâs fîf stafas ætêowjað heora naman þurh
hî sylfe and bûtan ðâm stafum ne mæg nân word bêon
âwriten, and for ðî hî synd QVINQVE VOCALES gehâtene.
6 h[u he] W ‖ (he) R
7 hwæt] hu H ‖ m[awe be]twux W ‖ mage DFHhR, maga T ‖ betwyx RT
8 lædenspræce h ‖ eoþ W ‖ twe[ntig st.] W
9 [z] W
10 beoþ W ‖ [f. uoca]les W ‖ beoþ W ‖ clypigenlice h, cleopiendlic W
11 [st]aues sch[ea]weþ [hore na]me W
11. 12 þurhi T, þurh ham W ‖ buton HRT ‖ ðan O
12. 13 [beon a]writen W ‖ beoþ W
tô ðisum is genumen se grêcisca y for intingan grêciscra
15 namena, and se ylca y is on engliscum gewritum swîðe
gewunelîc. ealle ðâ ôðre stafas syndon gehâtene CONSONANTES,
þæt is, samod swêgende; forðan ðe hî swêgaþ
mid ðâm fîf clypjendlîcum. ðonne bêoð gyt of þâm
samod swêgendum sume SEMIVOCALES, þæt synd healfclypjende;
20 sume syndon MVTAE, þæt synd dumbe.
14 þ[issen is] W ‖ þysum zu þyssum a. hd. F
14 for bis 15 y f. O ‖ intinga R, darüber causa a. hd. F ‖ greciscera H
15 namana T ‖ [and þe ilke] W ‖ (en)gliscum 1. corr.? F ‖ gewritum] gereorde O ‖ swiðe f. H
16 be[oþ iho]tene W ‖ sindo(n) D
17 ðe] þet? W ‖ swégeð T
18 m[id þen] W ‖ fif f. H ‖ clypiendum T, dahinter. i. F
19 samod von ders. hand kleiner am rande O ‖ [sweindum] W ‖ [þet] W ‖ beoþ W
20 [beoþ mute] W ‖ : mutę D ‖ beoð W ‖ dumbę R
SEMIVOCALES syndon seofan: f, l, m, n, r, s, x. þâs syndon
healfclypjende gecîgede, forðan ðe hî nabbað fulle
clypunge, swâswâ ðâ QVINQVE VOCALES. and þâ syx
ongynnað of ðâm stæfe e and geendjað on him sylfum.
5 x âna ongynð of þâm stæfe i æfter ûðwitena tǣcinge.
[1] semiuocales zum teil weg H ‖ [beo]ð W ‖ seofon HRTU, VII W ‖ [f, l] W ‖ f wegradiert und von ders. hand ü. d. z. hinter x gesetzt H ‖ [r—4 suluen] W
2 forþon U
3 (ða) h
[4] ongynnað f. DH ‖ ongynnað bis 85 f. T ‖ of] damit beginnt J, on DH ‖ geendaþ J ‖ on] of O
5 of] on R ‖ stæfa U ‖ philophi(!) ü. uðw. dsb. hd., wie 514 F ‖ tæcunge DFHhJRU ‖
5. 6 [tæc]h.—oþre] W
þâ ôðre nigon CONSONANTES synd gecwedene MVTAE, þæt
synd dumbe. hî ne synd nâ mid ealle dumbe, ac hî
habbað lytle clypunge. þâ synd: b, c, d, g, h, k, p, q, t.
þâs ongynnað of him sylfum and geendjað on ðâm clypjendlîcum
10 stafum. b, c, d, g, p, t geendjað on e. h and
k geendjað on a æfter rihte. q geendað on u. z êac,
se grêcisca stæf, geendað on a.
6 IX W ‖ letztes s in consonantes auf r. 1. corr. h ‖ beoð W
7 beoð (beidemal) W, send (d. 2. m.) J ‖ [na (oder nout?) m]id W
8 beð W ‖ k wegradiert H ‖ [p q t þ]eos W ‖ q auf r. 1. corr.? h ‖ t h, über der zeile nachgetragen (corr. F) FR, f. DHJOU
9 ong.] sindan onginnende H ‖ endeð W ‖ on] of O
10 sta[uen b c] W ‖ endeð W ‖ h] ha J
11 k aus b D, aus i 1. corr.? h, b H ‖ endeð W ‖ æfter r. f. W ‖ endeð W, geendiað (i radiert R) FRU ‖ (on) R
12 [grekische st]ef W ‖ geend:að (i rad.) FR, endeð W
se stæf is genumen
of Grêcum tô lêdensprǣce for grêciscum wordum. i and
u bêoð âwende tô CONSONANTES, gif hî bêoð tôgædere
15 gesette oððe mid ôðrum swêgendlîcum. gyf ðû cwyst
nû iudex, þonne byð se i CONSONANS. gif ðû cwest uir,
þonne bið se u CONSONANS. ianua, hêr is se i CONSONANS.
13 lædenspræce h, ledene speche W ‖ [grekisch]e W
14 hî] heo D
14. 15 to ge[dere ise]tt[e] W
15 sweȝenlicum W ‖ cwest U, cwyþst JH, cweðst DFh, cwæðst R
16 [þe i conson]ans W ‖ cwyþst HJR, cwyðst Dh, cweðst F
17 se vor i f. O ‖ [i consonans] W
uatis, hêr is se u CONSONANS. ðâs twegen stafas habbað
mâran mihte, þonne wê hêr secgan wyllað. êac wê
1 mihton be eallum þâm ôðrum stafum menigfealdlîce
sprecan, gif hit on englisc gedafenlîc wǣre.
18 (is) J ‖ a in consonans a. r. 1. corr.? h ‖ two W
19 [mihte þ]eonne W
1 mihtan h ‖ þâm f. OU ‖ mænigf- FR, mænif- H, manigf- J, [moniuo]ldliche W
2 gedafenlice F, idauendlic W
517 ... clypiendum T, dahinter. i. F
printed as shown: error for “dahinter i.” or “.i.”?
[ DE SILLABA.]
3 überschrift f. W ‖ syllaba DFHhR
Syllaba is stæfgefêg on ânre orðunge geendod. a domo
5 fram hûse: hêr is se a for ânum stæfgefêge. ab homine
fram ðâm menn: hêr is se ab ân stæfgefêg.
hwîlon byð þæt stæfgefêg on ânum stæfe, hwîlon on
twâm, swâswâ wê ǣr sǣdon; hwîlon on þrîm stafum:
arx wîghûs; hwîlon on fêowor: pars dǣl; hwîlon on
10 fîf: stans standende; hwîlon on syx: stirps stybb
oððe mǣgð.
4 kein absatz h ‖ [s. is ste]fiueih on ea[ne?] eðmunge iended W ‖ sillaba J ‖ ordunge J
5 die übersetzung überall regelmässig über dem lat. R ‖ þe W ‖ for] fram J ‖ (h)omine H
6 from monne W ‖ an stæfgeféh R, an stæfgefege U, on ânum stæfgefege J
7 hwilun U, [oþer hwul]e W ‖ þæt f. O ‖ staf- U, -geféh R ‖ on a. st. f. DH ‖ stafe h ‖ hw.] oþer hwule W
8 s. s. we ær s. f. W ‖ oþer hule W ‖ on] in R ‖ [þr. stau]es W ‖ stafon O
9 [arx] wihus W ‖ feower DFHhJRU, IIII (darüber or gl.) W ‖ on f. Fh
10 fif staues W ‖ [standend]e W ‖ styrps DHhORU
10. 11 ü. in d. z. R
[ DE DIPTONGIS.]
12 überschr. f. W ‖ de f. F ‖ dypt- DFHRU
Dyptongvs is twŷfeald swêg oððe twŷfeald stæfgefêg,
and ðâra synd fêowor: ân on ae: musae, poetae; on þisum
15 namum synd ðâ twegen stafas a and e tô ânre dyptongon
1 getealde. ôðer dyptongon ys au: aurum gold;
þridda eu: eurus sûðêasterne wind; fêorða ys oe:
poena wîte, foenum gærs oððe strêow. ne sprece
wê hêr nâ mâre be ðisum.
13 ḍ W ‖ is twe- U
14 ðæra (þ-) DFHhRU, þær J, þer W ‖ beoþ W ‖ feower DFHhJRU, IIII (darüber or gl.) W ‖ an zu au U ‖ on] :ͦn (o ursprünglich rot) O, zu eu U ‖ [e mus]e W ‖ æ O, e, dem eine spätere hand o vorgesetzt hat, U ‖ muse zu mus(a)ę v. a. hd. F ‖ poeta J ‖ þissum FJ
15 beoþ W ‖ twygen J ‖ e] u W ‖ diptongon J, ḍ W
1 dypto(n)gon U, diptonge (?) W ‖ au] a and u W
2 þridde? H, aber bis auf spuren des ersten und der beiden letzten buchstaben weggerissen ‖ eârus J ‖ s. w. in d. z. R, suþ[easterne wi]nd W ‖ feorþe J, se f(e)orða D, se feorðe H
3 fc̨enum (correctur rot) O ‖ g. o. st. in d. z. R, gers ł heih ł strau W ‖ oþþre U ‖ str(e)aw J
4 wê] ic J ‖ þissum J
3 fc̨enum (correctur rot) O
printed text has small c for expected o
[ PRAEFATIO DE PARTIBVS ORATIONIS.] 5
5 überschrift f. UW
Partes orationis svnt octo eahta dǣlas synd lêdensprǣce:
NOMEN, PRONOMEN, VERBVM, ADVERBIVM, PARTICIPIVM,
CONIVNCTIO, PRAEPOSITIO, INTERIECTIO. NOMEN is nama, mid
ðâm wê nemnað ealle ðing ǣgðer gê synderlîce gê gemǣnelîce.
6 hier beginnt wider T ‖ [p. oration]is W ‖ orationes HO ‖ VIII (darüber to gl.) W ‖ eahta d. s. l. in d. z. R ‖ æhta T, heihte W ‖ dæles J ‖ beoð W
7 [aduerbium p]ar[tic]ipium W
8 mid—9 þing auf r. D
9 [þen we nemn]ed W ‖ næmnað H ‖ þingc J ‖ ǣ. gê] ł W ‖ senderlice J, dahinter i. singulariter W ‖ gê] ł W ‖ mænelice DHU, darüber communiter W
10 synderlîce be âgenum naman: Eadgarus, Aðelwoldus;
gemǣnelîce: rex cyning, episcopus bisceop. PRONOMEN
is ðæs naman speljend, sê spelað þone naman,
þæt ðû ne ðurfe tuwa hine nemnan. gif ðû cwest nû:
hwâ lǣrde ðê?, þonne cweðe ic: Dûnstân.
10 [synd.—3015 þe] endeþ W ‖ sender- J ‖ nam(an) R ‖ proprium nomen über eadgarus gl. U
11 apellatur ü. rex gl. U ‖ kyning Fh, kynig R
12 pronomen] m durch ein loch verloren J, omen auf r. (v. a. hd.?) F ‖ þonne J ‖ nama J
13 tuwa] tua J, tûa T ‖ næmnan DH ‖ cweðst FhT, cwyðst H, cwyþst DJR
14 dustan U
15 hwâ hâdode ðê? hê mê hâdode: þonne stent se hê on
his naman stede and spelað hine. eft, gif ðû âxast:
quis hoc fecit? hwâ dyde ðis?, þonne cwest ðû: ego
1 hoc feci ic dyde ðis: þonne stent se ic on ðînes naman
stede; tu ðû; ille sê. VERBVM is word, and word getâcnað
weorc oððe ðrôwunge oððe geþafunge. weorc
byð, þonne ðû cwest: aro ic erige; uerbero ic swinge.
15 stænt J
16 s(t)ede H ‖ ax(a)st 1. corr. h
17 feci(t) aus fecid 1. corr.? h ‖ cweðstu D ‖ cwyst HR, cweðst T, cwyðst F, cwyþst hJ
1 feci: (t rad.) J ‖ dede J ‖ stent am rande nachgetr. D, stænt J
2 u von uerbum auf rasur O ‖ is word über uerbum R ‖ getâcnað] is H
3 weorc oððe auf r. D ‖ þrowung J
4 cwyst T, cweþst R, cweðst DFh, cwyþst HJ ‖ :erige (h rad.?) F, erie::: h ‖ swincge h
5 þrôwung byð, þonne ðû cwyst: uerberor ic eom beswungen;
ligor ic eom gebunden. geðafung byþ,
ðonne ðû cwyst: amor ic eom gelufod; doceor ic
eom gelǣred. ADVERBIVM is wordes gefêra, forðan
ðe hê næfð nâne fulfremednysse, bûton hê mid ðâm
10 worde bêo. word gefylð his âgene getâcnunge mid
fullum andgyte. þonne ðû cwyst: scribo ic wrîte,
þonne byð ðǣr full andgyt. ADVERBIVM is bene wel.
5 cwyþst HJR, cwyðst Dh ‖ —8 gel. ü. in d. z. R
6 gebundon J
7 cwyþst JR, cwyðst DHh
8 gefére T, fêra J ‖ forðon h
9 -nesse HJU ‖ butan FTU
10 gefelð D, gefelþ H ‖ hagene H
11 þonne—12 andgyt erst von moderner hand zugefügt U
11 cwyþst HJR, cwyðst Dh
12 þar T
hêr nys nâ ful andgyt, bûton ðû cweðe word ðâr tô:
bene scribo wel ic wrîte; bene scribis wel ðû wrîtst;
15 bene scribit wel hê wrît; ET PLVRALITER and menigfealdlîce:
male legimus yfele wê rǣdað; melius legitis
bet gê rǣdað; optime legunt sêlost hî rǣdað; ET
CETERA. PARTICIPIVM ys dǣl nimend. hê nymð ânne
dǣl of naman and ôðerne of worde. of naman hê nymð
20 CASVS, þæt is, declinunge, and of worde hê nymð tîde
and getâcnunge. of him bâm hê nymð getel and hiw.
13 nan U ‖ butan T ‖ (ðu) J ‖ cwyþe DH ‖ þær DFHhJRTU
14 scrybo R ‖ wríts T
15 scribit aus scribid? h ‖ et] æ F ‖ p(ł)r H ‖ mænig- HJRU, mænif(e)aldlice T
16 el von yfele durch ein loch weg J ‖ rædeþ J ‖ legimus J
17 be(t) D ‖ gê] we JU ‖ rædeþ J ‖ obtime TU ‖ sælost T, seldost U, lelost H ‖ rædeþ J
18 nimende J, nymende U ‖ ænne DFHhJR
20 nimð fast ganz weg H
21 getacnuncge J ‖ getæl FT, davor rasur von etwa 5 buchst. F
amans lufjende cymð of ðâm worde amo ic lufige:
þonne nymð hê of ðâm naman him ealle ðâ syx CASVS:
NOMINATIVVM, GENITIVVM, DATIVVM, ACCVSSATIVVM, VOCATIVVM,
ABLATIVVM; ET PLVRALITER and menigfealdlîce. ðes
5 PARTICIPIVM is ðrêora cynna: hic amans uir þes lufjenda
wer; haec amans femina þis lufjende wîf; hoc
amans mancipium þes lufjenda þêowa man; ET CETERA.
1 amans auf r. D ‖
2 þon (wahrscheinlich wurde die abkürzung für ne beim wegradieren dessen, was statt amans geschrieben war, mit getilgt) D
3 nominat(iu)um a. hd. F ‖ accusatiuum RU, acussatiuum F, acusatiuum DHhT
4 ablatiu(u)m a. hd. F ‖ a. m. in d. z. R ‖ mænig- JR, mæni(g)- H
6 lufienda J
CONIVNCTIO is geðêodnys oððe fêging. þes dǣl ne
mæg nâht þurh hine sylfne, ac hê gefêgð tôgædere
10 ǣgðer gê naman gê word. gif ðû befrinst: quis equitat
in ciuitatem? hwâ rît intô ðâm port?, ðonne cweð
hê: rex et episcopus se cyningc and se bisceop.
se et, þæt is, and, ⁊, is CONIVNCTIO: ego et tu ic and
ðû. word hê gefêgð þus: stat et loquitur hê stent
15 and sprycð; ET CETERA. PRAEPOSITIO is foresetnyss.
8 -nes HJ ‖ fegincg DF, fegung J, gefegincg hR ‖ ðæs J, þæs U
9 selfne DH ‖ zweites g in gefegð auf r. R
10 ascast über befrinst 1. gl. F ‖ :equitat (s rad.) H
11 in] hi O ‖ ciuitate O ‖ þan U, þan(e) D, þane H ‖ porte U ‖ cwyð U, cw̄ J
12—17 ü. in d. z. R ‖ cyning DFHJRTU, kyning h
13 ⁊ f. (rasur R) DHhR
14 (ge)fegð R, gefehð J ‖ stent: (s nachträglich) D
15 sprecð (-þ) DFHhJRTU ‖ über r von cetera ein u von anderer hand? O ‖ erstes p von praepositio auf rasur O ‖ -nes HJ
sê byð geðêod naman and worde and stent ǣfre on
foreweardan. ab illo homine fram ðâm men: hêr is
se ab PRAEPOSITIO. apud regem sum ic eom mid ðâm
cyninge: hêr is se apud PRAEPOSITIO. ad regem equito
20 ic rîde tô cyninge, ET CETERA. INTERIECTIO is
1 betwuxâworpennyss. se dǣl lîð betwux ôðrum wordum and
geswutelað þæs môdes styrunge. heu geswutelað môdes
sârnysse: heu mihi wâmmê. pape geswutelað wundrunge,
atat geswutelað ôgan, racha geswutelað ǣbylignysse,
5 ET CETERA. witodlîce on ðisum eahta dǣlum is
eal lêdensprǣc belocen, and ðæt englisc geðwǣrlǣcð tô
eallum ðâm dǣlum, swâswâ wê nû sceortlîce trahtnodon.
16 nama U ‖ and ste zwischen worde und and rad. h ‖ on f. J
17 forewærdan J, forewearðan h
18 aput HJOT
19 cynincge R, cyngce H, cynge D ‖ aput OT
20 cynincge R, cynge DHTU, cyncge Fh
erstes i von interiectio auf rasur O ‖ betwyx- R
1 -pennesnys H, —yss: F ‖ ligð F, bið J, byð O ‖ betweox T ‖ vor and r. von etwa 10 buchstaben R
2 h. getacnaþ m. J
3 sar:nisse U, -nesse HJR ‖ wâ me H, wa me J ‖ r in wundrunge in folge eines loches fast ganz verschwunden O
4 ôg. r. gesw. f. H
5 -nesse HJU ‖ þyssum T
6 ealle T ‖ am rande vach. getácnað bism:runge. pro dolor wáḷla von späterer hand F ‖ -spræce J ‖ belocon F ‖ ænglisc D ‖ geþwærlæhð (-þ h) FhR, gehwærlæcð TU
7 trahtnodan R, trahtnonodon U
on ðisum eahta dǣlum synd ðâ mǣstan and ðâ mihtigostan
NOMEN ET VERBVM, þæt is, nama and word. mid
10 ðâm naman wê nemnað ealle ðing and mid ðâm worde
wê sprecað be eallum ðingum. sume naman synd PRIMITIVA,
þæt synd frumcennede oððe fyrmyste, swâswâ
ys scola on englisc scôl, mons dûn, ciuitas ceaster.
8 ðyssum twam d. T ‖ mihtigoston h
9 þæt—word gl. R
10 nemniaþ J ‖ ðâm f. O ‖ worde aus wordum T
11 wê] be U ‖ nama U ‖ send J
12 fyrmeste DHhT, fyrmysta J
13 is scôl on englisc mons H ‖ scola f. D, primitiua darüber gl. U ‖ on e. scol in d. z. R ‖ ceastre J
sume synd DIRIVATIVA, þæt synd, ðâ ðe cumað of ôðrum
15 namum: scolasticus sê ðe on scôle ys, montanus dûnlendisc,
ciuis ceastergewara. sume synd âgene
naman, swâswâ is Êadgâr, Dûnstân; sume gemǣnelîce:
cyning, bisceop, homo man. sume synd INCORPORALIA,
þæt is, unlîchamlîce, swâswâ is angelus
1 engel, Michael, Gabriel, Raphael. sume synd OMONIMA,
ID SVNT VNIVOCA, ðâ getâcnjað mâ þinga mid ânre clypunge:
acies egc oððe se ord on here oððe scearp
gesihð; aries byð ram betwux sceâpum and ram
5 tô wealgeweorce and aries ys ân ðâra twelf tâcna.
14 diritiua H ‖ ðe] ða T ‖ of (o)þrum corr. vom rubr. J; of ganz, oþrum zum teil weg H
15 naman J ‖ —16 ü. in d. z. R ‖ sceole U
16 -geware J, gewaran U
17 proprium nomen ü. eadgar gl. U ‖ sume synd JT ‖ gemæniglice H, mænelice J
18 kynincg R, kyning DFHh ‖ n in synd durch einen riss oder beim zusammenkleben desselben zum teil verschwunden F (vgl. 136)
19 —lic(e) 1. corr. h ‖ is f. J
1 encgel Fh, æncgel R ‖ michahel hR ‖ gabrihel raphahel h ‖ onónima J, onomina (darüber equiuoca gl.) U
2 ðâ] ꝥ U
3—5 ü. in d. z. R
3 egc alle ausser O ‖ se ord] sweord FU
4 ramn U ‖ -twyx J, -tweox U ‖ oþrum sceapum H
5 ðæra (þ-) DFHhJ
sume synd SINONIMA, ID SVNT PLVRIVOCA, ðâ getâcnjað ân
ðing mid menigfealdre clypunge, swâswâ ys ensis swurd,
gladius swurd, mucro swurd; terra eorðe, tellus
eorðe. sume synd ADIECTIVA, þæt synd, ðâ ðe bêoð
10 geîhte tô ôðrum namum and getâcnjað oððe herunge
oððe tâl: iustus rihtwîs, iniustus unrihtwîs, bonus
homo gôd man, malus homo yfel mann. sume synd
ACCIDENTIA, þæt synt gelimplîce, þe gelimpað ânum
gehwylcum: niger coruus blac hrem, profundum mare
15 dêop sǣ, prudens snoter, albus hwît, longus lang,
breuis sceort. sume syndon AD ALIQVID DICTA, ðâ synd
gecwedene tô sumum þinge and ne magon bêon
gecwedene bûton ðâm ðinge: filius sunu, seruus ðêowa.
6 sinomina FH, synonima U ‖ sund H
7 þincg HJ ‖ mænig- HJRU, manig- T ‖ clypung J
8 am rande humus eorðe (eorðe als gl.) von anderer hand mit verweisung auf die stelle vor tellus R
9 hinter dem zweiten eorðe steht stagnum tin stagnum mere hJ ‖ þæt send J ‖ ðe] þæ J
10 geehte (doch das zweite e aus i?) F ‖ namum aus naman R ‖ erstes oððe f. T
11 tâle U, tǣl T
13 erstes a in accidentia aus o R, darüber epiteton gl. U ‖ sind (-y-) DFHhJRTU ‖ gegelimplice (das erste ge durchstrichen) U ‖ to ánum J
14 c in blac aus e. a. D ‖ hræm HR, hremn FT, hræfen J
15 snotor J ‖ long F
16 synd] send J
17 tô bis 18 gecwedene f. J
17 magen H
18 butan hJ ‖ to ðam O ‖ þincge F, ðincge h ‖ suna HT
þonne ðû cwest sunu, þonne byð se fæder þǣr tô
20 understanden and se hlâford tô þâm ðêowan. sume
syndon forneân þisum gelîce: dies dæg, nox niht; dexter
1 swîðra, sinister wynstra; calor hǣtu, frigus cŷle. sume
syndon GENTILIA, þâ getâcnjaþ, hwylcere þêode hê sîg:
graecus grêcisc, anglus englisc.
19 cwyst TU, cweðst DFh, cweþst R, cwyþst HJ
21 sendon J, synd R ‖ forneah J
1 wenstra J ‖ calor aus color DF ‖ hæte U
2 synd U ‖ gentil::ia U, ge(n)- F ‖ þe J ‖ hê] hig U
3 grêcisc] greco J ‖ ænglisc HR
sume synd PATRIAE,
þâ geswuteljað þæs mannes êþel: romanus rômanisc,
5 lundoniensis lundenisc, wiltuniensis wiltûnisc. sume
synd INTERROGATIVA, þæt synd âxjendlîce: quis hwâ,
qualis hwylc, quantus hû micel, quot hû fela, quotus
hwylces geteles on endebyrdnysse, se forma oððe
se ôðer. sume synd COLLECTIVA, þâ getâcnjað on ânfealdum
10 getele mycele meniu: populus folc: menig mann
byð on folce; exercitus here, legio îored, congregatio
gegaderung.
synd aus sind O ‖ patrige T
4 þâ gesw.] ꝥ sendon þa swutelunge J ‖ æþel J
5 wiltoniensis J
6 send das zweite mal J ‖ axiendlic J ‖ i von quis durch einen riss oder beim zusammenkleben desselben fast ganz verschwunden F (vgl. 1118)
7 feala F ‖ quotus am rande nachgetragen R
8 hwylces usw. in d. z. R ‖ getæles T ‖ endeberdnysse D, -nesse HJT
9 :oþer (f rad.) J ‖ syndon T
10 getæle T ‖ mycele bis auf die spitzen einiger buchst. weg H ‖ mæniu FJ, menigo T ‖ folc in d. z. R ‖ mænig FHJU
11 eored DHT, eorod FhJR
12 gegaderunge HU
sume synd DIVIDVA, þâ getâcnjað tôdâl
mid edlesendre sprǣce: uterque heora ǣgðer, quisque
gehwâ, singuli ǣnlîpige, bini getwinne oððe twŷfealde,
15 terni ðrŷfealde, deni tŷnfealde, uiceni twentigfealde,
triceni þrittigfealde, centeni hundfealde.
13 edle:sendre F, álesendre J ‖ uterque he (von heora) auf r. U
14 ge(h)wa F ‖ ænlipie JU ‖ getwinne—16 ü. in d. z. R ‖ oððe aus oððæt F ‖ twefealde U
15 i von deni auf rasur O ‖ ten- J, tyn- aus tin- a. hd.? F
16 þritig- hRU, þritti- J; -(fealde) U ‖ hundteontigfealde H
sume synd ORDINALIA, þâ geswuteljað endebyrdnysse:
primus fyrmest, secundus ôðer, tertius ðridda; ET
CETERA. sume syndon NVMERALIA, þâ geswuteljað getel:
20 unus ân, duo twegen, tres ðrŷ; ET CETERA. sume
syndon FACTICIA, þâ synd geworhte æfter gelîcnysse âgenes
swêges: tintinnabulum belle, turtur turtle, clangor
cyrm, bos oxa, grus cran. sume synd GENERALIA, þæt
synd gemǣnelîce: animal nŷten: animal is ǣlc ðingc,
5 ðe orðað; arbor ǣlces cynnes trêow, gemma ǣlces cynnes
gymstân.
17 syndon FHJR, sindon Dh ‖ endeberd- D, -nesse HJT
18 fermest D ‖ þridde J
19 numeralia bis 141 syndon f. T ‖ numera::lia R ‖ getæl F
20 r. von etwa 8 buchst. nach sume R
1 facticia zu factitia U ‖ synd] -don J, sindon h ‖ gewrohte J ‖ -nesse HJU
2 tintinnabolum (zu -bulum gebessert h) Oh, tintinabulum H ‖ turle J
4—6 ü. in d. z. R
4 þingc R, ðing oder þing d. übr. ausser O
5 arbor bis 8 orðað f. T
sume syndon SPECIALIA, þæt synd synderlîce,
þâ ðe bêoð tôdǣlede fram þâm gemǣnelîcum.
animal is ǣlc ðing, ðe orðað: ðonne is synderlîce homo
man, equus hors, ouis scêp. gemǣnelîce arbor trêow;
10 synderlîce uitis wîntrêow, laurus lawerbêam, corilus
hæsel, abies æps, quercus âc, malus apuldre. gemǣnelîce
gemma gimstân; synderlîce cristallum, topazius,
berillus. sume syndon ABSOLVTIVAE, þæt synd ungebundene,
þâ ne behôfjað nânre tîginge ôðres naman:
15 deus god, ratio gesceâd, mens môd.
6 synd] sindon H, f. O ‖ sender- J
8 is usw. in d. z. R ‖ syndor- J
9 sceap R ‖ treow in d. z. R
10 lauwerbeam JT, laurbeam DFHhRU
11 hæsyl U ‖ æbs RU ‖ apeltréo T
12 gymmstan in d. z. R ‖ sender- J ‖ aus topozius 1. corr. h; topizius O, -acius U, -atius JT, z auf r. F
13 synd J ‖ absolutife T ‖ send J, sindun h ‖ ungebundenne T, unbundene H, gebundene h
14 þâ ne] þonne J ‖ tigincge DFhR, tŷgincge T, tigin(c)ge H, tintincge J ‖ mannes vor naman getilgt R
15 mens] mons J
sume syndon TEMPORALIA, þæt synd tîdlîce, þâ ætêowjað
tîman: annus geâr, mensis mônoð, ebdomada wucu,
dies dæg. sume syndon LOCALIA, þæt synd stôwlîce,
þâ geswuteljað gehendnysse oððe ungehendnysse: propinquus
20 gehende oððe mǣg, longinquus fyrlen, proximus
neâxð, medioximus midlen. sume syndon PATRONOMICA,
þæt synd fæderlîce naman, æfter grêciscum
1 þêawe, ac sêo lêdensprǣc næfð þâ naman. hî synd
swâ ðêah on engliscre sprǣce: Penda and of ðâm
Pending and Pendingas, Cwicelm and of ðâm
Cwicelmingas and fela ôðre.
16 sendon temp. J ‖ þâ] þe J ‖ æt(e)ow- J, atiwiað H
17 monað (-þ) FHhJRTU ‖ wuca T
18 sendon beidemal J
19 -nesse beidemal HJ
20 g. o. m. in d. z. R ‖ ferlen J
21 neahst JU, next FhR, nyxt D, nyhst T, nur st zum teil erhalten H ‖ midlend U ‖ sendon J
1 þeawum U ‖ læden- F, -spræce U ‖ send J
2 engliscere H
3 pendingc R, pendinge U, pending:: (as rad.) H ‖ pe(n)dingas U ‖ of ðâm f. J
4 cwec- U, clyc- J ‖ feala F ‖ oðræ T
sume synd POSSESSIVA,
5 þæt synd geâgnigendlîce, þâ geswuteljað þâ þing,
þė bêoð geâgnode: regius honor cynelîc wurðmynt;
pater fæder, paternus fæderlîc; mater môdor, maternus
môdorlîc; frater brôðor, fraternus brôðorlîc.
of ôðrum antimbre ferrum îsen, ferreus îsen; aurum
10 gold, aureus gylden; argentum seolfor, argenteus
sylfren; stagnum tin, stagneus tinen; aes bræs oððe
âr, aeneus bræsen oþþe ǣren; plumbum lêad, plumbeus
lêaden; uitrum glæs, uitreus glæsen; lapis stân,
lapideus stǣnen; lignum trêow, ligneus trêowen; ET
15 CETERA.
syndon J ‖ possesiua FRU
5 send J ‖ geagniend(lice) (agnie auf r.) h, geahniendlice DHT, geahnigendlice J ‖ þingc U, ðincg H
6 beð D ‖ geahnode HJTU ‖ reg(i)us O ‖ kynelic H ‖ wur(ð)mynt O, wurþment J
7 feder T ‖ u in paternus durch wurmstich weg F ‖ moder HJTU
8 moder- DHhRU, lic: D ‖ broðer TU ‖ broðer- FhRT
9 fe(rrum) (rrum von anderer hand über radiertem ssum) O ‖ ferreus isene JT
10 gelden J ‖ argent:um R ‖ seolfer HJTU
11 sylfrin U, seolfren JT ‖ aes—12 æren ü. in d. z. R
13 ueire über glæs von späterer hand F
14 lap(id)eus U ‖ ligneum treowon lignum treow J
sume hî synd COMPARATIVA, þæt synd wiðmetenlîce,
þâ geswuteljað mâran oððe beteran: maior
mâre, melior betere. sume synd SVPERLATIVA, þæt
synd oferstîgendlîce, þâ geswuteljað ðâ mǣstan
and ðâ betstan: maximus se mǣsta, optimus se sêlosta.
15 þæt is J
17 meliorum O ‖ zweites e in betere auf rad. r H ‖ syndon J ‖ superlatiu:a F
19 (and ða b.) F ‖ betsan U ‖ obtimus JU ‖ selesta hT, sælosta J
20 POSITIVVS is se forma stæpe: iustus rihtwîs.
COMPARATIVVS ys se ôðer stæpe: iustior rihtwîsre.
SVPERLATIVVS is se ðridda stæpe: iustissimus ealra rihtwîsost.
20 aus positius and. hand O, possi- R ‖ stepe F ‖ rihtwis in d. z. R
21 comporatiuus U ‖ stepe F ‖ erstes i von iustior auf r. O ‖ rihtwisra J, rihtwisere U, ri(h)wísre (corr. rot) T
1 superlatiu(u)s a. hd. F, super(l)a- h, -uas J ‖ stepe F
bonus gôd, melior betere, optimus sêlost;
malus yfel, peior wyrse, pessimus ealra wyrst; magnus
mycel, maior mâre, maximus mǣst; paruus lytel,
5 minor læsse, minimus læst; facilis êaðelîc, facilior
êaðre, facillimus ealra êaðost; difficilis earfoðe,
difficilior earfoðre, difficillimus ealra earfoðust;
gracilis smæl, gracilior smælre, gracillimus ealra
smælst; humilis êadmôd, humilior êadmôdre; humillimus
10 ealra êadmôdust; similis gelîc, similior gelîcre,
simillimus ealra gelîcost; ealswâ dissimilis ungelîc;
agilis hræd oððe glæd, agilior hræddre, agillimus
ealra hradost.
2 -wisest T ‖ melius J ‖ obtimus JU
3 efel D ‖ ealre F
4 ealra mæst DH ‖ paruulus F
5 eaþelice J
6 diffici:lis (l rad.?) F
7 difficillior U ‖ difficilimus J ‖ earfoþost JR, earfoðost aus -ust rot corr. T, earfost U
8 smælra U, der erste strich von m aus e. a. D
9 eaðmod DU ‖ eaðmodre U
10 -modost DFHhJRT, -modest U ‖ geliccre DHhR
11 geliccost Fh, geli(c)cost U ‖ (ealswa) H ‖ hinter ungelic folgt getilgtes similior H, dissimilior ungelicre dissimillimus ealra úngelîcost T
12 hræ(d)d a. hd. O, hrædd H ‖ hræd oððe ârod oððe gl. J ‖ hrædre DhT, hrædere U, verschwunden H (zum teil fehlt auch schon ior H)
13 hrædost D, hræddost HJ, hrædest U, hradost zu hrædost von and. hand? F
of eallum ðisum stæpum cumað
ADVERBIA: bene wel, melius bet, optime sêlost (hê dêð);
15 facile êaðelîce, facilius êaðelîcor, facillime ealra
êaðelîcost (hê dêð); ET CETERA. sume naman synd
DIMINVTIVA, þæt synd wanjendlîce, þâ geswuteljað
wanunge, nâ wiðmetennysse: rex cyning, regulus lytel
cyning oððe undercyning; frater brôðor, fraterculus
20 lytel brôðor; puer cild, puerulus lytel cild; pater
fæder, paterculus lytel fæder; mater môdor, matercula
1 lytel môdor; mulier wîf, muliercula lytel wîf;
soror swustor, sororcula lytel swustor; opus weorc,
opusculum lytel weorc; corpus lîchama, corpusculum
lytel lîchama; ager æcer, agellus lytel æcer; liber
5 bôc, libellus lytel bôc; homo mann, homunculus lytel
man and omuncio ET CETERA.
14 obtime facit J ‖ s. he d. gl. R ‖ seldost U
15 facilius] -or OT ‖ facillime facit J ‖ ealra—dêð gl. R ‖ ealre H
16 naman f. H, am rande nachgetragen D, auf r. h ‖ si von sind auf r. h
17 þâ] þe OU ‖ geswuteliæð T
18 -nesse HJ ‖ kyning FHhR, cyng T
18. 19 l. k. o. u. in d. z. R
19 kyning HR, cyng J ‖ underkyning HR ‖ faterculus F
20 puerculus T
21 moder T
1 moder T
2 hier und im folgenden bis z. 6 fehlt die englische übersetzung T ‖ swuster DHJR, swyster h ‖ sorurcula H ‖ swuster DHR, swyster h
3 opusculum aus -la R
4 æter das zweite mal F
5 libellus aus libellas 1. corr. h
6 and om. fehlt T ‖ omuncio DHhOR, omuntio F, homuntio U, homuncia J
gyt ðǣr is ân hiw DENOMINATIVVM
gecîged. DENOMINATIVVM is gecweden eal, þæt
of naman cymð, and on ðâm hiwe synd belocene PATRONOMICA
and POSSESSIVA and COMPARATIVA and SVPERLATIVA
10 and DIMINVTIVA and manega ôðre naman tô êacan ðisum.
gyt aus gyf rot corr. T ‖ gyt bis zum zweiten denominatiuum] gyt þær wæs minantium J ‖ w in hyw aus r F
7 dinom- beide mal U ‖ þæt þe R
8 of ðam n. O ‖ naman ::: D ‖ on] aus of H, of O ‖ beloce O ‖ patronomita J
10 erstes i in dim- auf r. F ‖ and—ðisum f. T ‖ oðre manega J ‖ manege U ‖ oþ:ra R ‖ ecan F ‖ ðison H, þissan J
bonus ys nama, þonne byð of ðâm bonitas gôdnys
DENOMINATIVVM of ðâm naman. eft iustus rihtwîs, iustitia
rihtwîsnys; socius gefêra, societas gefêrrǣden;
frater brôðor, fraternitas brôðorrǣden; uetus eald,
15 uetustas ealdnys; castus clǣne, castitas clǣnnys;
sanctus hâlig, sanctitas hâlignys; uir wer, uirilis
werlîc; mulier wîf, muliebris wîflîc; puer cild, puerilis
cildlîc; puella mǣden, puellaris mǣdenlîc;
uirgo mǣden, uirginalis mǣdenlîc; caelum heofen,
20 caelestis heofonlîc; terra eorðe, terrestris eorðlîc.
11 ys—byð] and T ‖ godnes J, f. T, dahinter rasur bis ans ende der zeile R
12 denom.—naman f. T ‖ dinom- U ‖ iustus and T ‖ die englische übersetzung bis 20 f. T ‖ iustitie J
13 -nes J ‖ f in gefera aus r F ‖ gefærrædene J, geferæddenne U
14 erstes r in broþor aus e. a. D ‖ brôðer- DFHhR, -ræddyn U
15 ealdnes HJ ‖ clænnes J, clænlic H
16 -nes J
18 mædæn F ‖ mædencild h
19 uirgo bis mǣdenlîc f. h ‖ uirgo mæden vor puella 18 J ‖ heofon JR
20 heofen- DFHhR ‖ eorlic H
witodlîce ealle ðâ naman, þe of ôðrum namum cumað,
ealle hî synd DENOMINATIVA gecwedene, and ðâra ys forneân
ungerîm.
1 witodlîce—3 ungerîm] et similia T ‖ u in oðrum aus e? D ‖ naman FR
2 hi sind auf r. D ‖ diminutiua U ‖ þæra DFhJRU, ðæra H ‖ i in is aus s D
[p. 9] ET PLVRALITER and menigfealdlîce:
text has and menig- / fealdlîce with unspaced text after line break
[p. 10] stat et loquitur hê stent
text has “hê stent” with unspaced “he”
[p. 15] þė bêoð geâgnode:
unexplained over-dot in original(s)
89 ... ǣ. gê] ł W ... gê] ł W
text has “ǣ. gê]ł” without space both times
915 ... et] æ
text has “et]æ” without space
1013:
MS C: se & þæt is and is coniunctio
MS O: Se et þæt is and ⁊ is coniunctio
1015 ... praepositio auf rasur O
text has non-italic O
1417 monað (-þ)
text has “monað(þ)” without space: changed to agree with editor’s usage elsewhere
[ DE GENERIBVS.]
4 überschrift f. TU
5 [I.] Æfter gecynde syndon twâ cyn on namum, MASCVLINVM
and FEMININVM, þæt is, werlîc and wîflîc. werlîc
cyn byð hic uir þes wer, wîflîc haec femina þis
wîf. þâs twâ cyn synd gecyndelîce on mannum and
on nŷtenum.
5 kein absatz T ‖ I f. HJOT ‖ æfter g zum grössten teil weg H ‖ naman R
6 erstes and f. U ‖ ni von fem. ü. d. z. O ‖ þ. is w. a. w. f. T ‖ wærlic beide mal h, weorlic das erste mal J
7 kynn R ‖ bit F ‖
7. 8 ü. f. T ‖ (haec) F
8 ða twa J ‖ (cynn) R
[II.] Nû ys gecweden æfter cræfte gemǣne cyn, þæt
is, ǣgðer gê werlîc gê wîflîc: hic et haec diues ðes
and þêos welega: ǣgðer byð welig gê wer gê wîf;
hic et haec heres þes and þêos yrfenuma; ET CETERA.
10 kein absatz DHhJRT ‖ II f. OT ‖ ge(cwe)den J
11 erstes gê—2018 plŷme f. J (ein blatt) ‖ þes—13 heres zw. den z. 4. corr. F
11—13 übers. f. T
12 þe(o)s H
13 et] and (abgekürzt) R
[III.] NEVTRVM is nâðor cynn, nê werlîces nê wîflîces,
15 on cræftsprǣce, ac hit byð swâ ðêah oft on andgyte,
swâswâ ys hoc mancipium ðes weal, hoc animal
þis nŷten: ǣlc nŷten byð oððe hê oððe hêo. ac swâ
ðêah ðis cyn gebyrað oftost tô nâðrum cynne, swâswâ ys
hoc uerbum þis word, hoc lumen þis lêoht. ys êac
20 tô witenne, þæt hî bêoð oft ôðres cynnes on lêden
and ôðres cynnes on englisc. wê cweðað on lêdyn hic
1 liber and on englisc þêos bôc; eft on lêden haec mulier
and on englisc ðis wîf, nâ ðêos; eft on lêden
hoc iudicium and on englisc ðes dôm, nâ ðis.
14 kein absatz FHhRT, zweifelhaft D ‖ III f. OT
15 on c.—andgyte f. T ‖ (hit) R ‖ of(t) F
16—17 ü. f. T
17 ǣlc—18 ys f. T
18 kynn h
19 ü. f. T ‖ (eac) D
20 witanne H, wytanne U ‖ oft] of FU
21 and—englisc auf r. h ‖ and f. OTU ‖ oðeres T ‖ engli(s)c r. corr. T ‖ leden alle ausser O
1 and f. T ‖ ná þés hinter boc T ‖ ọͤft O, oft U ‖ on lêden f. T
2 and o. e. am rande nachgetr. D, f. T ‖ and ná T ‖ on l. f. T
3 a. o. e. f. T ‖ englisc auf r. (davor l radiert, also aus leden?) D ‖ et cetera nach ðis T
[IIII.] Ys gyt ân cynn COMMVNE TRIVM GENERVM, þæt is,
5 gemǣnelîce þrêora cynna: hic et haec et hoc sapiens
þes and ðêos and ðis wîse, hic sapiens rex þes wîsa
cyning, haec sapiens regina þêos wîse cwên, hoc
sapiens mancipium þes wîsa weal. ealswâ hic et haec
et hoc felix þes and ðêos and þis gesǣlige ET CETERA.
4 kein absatz DFHhRT ‖ IIII f. OTU ‖ commune ys gyt an cynn trium O
4. 5 þæt—cynna f. T
6—9 übers. f. T
6 w und s in wise (v. a. hd.?) auf r. F ‖ wise DH
7 kyning DFHh ‖ wisa DH
8 weal: F ‖ ealswâ] eft T
9 and þis f. O
10 [V.] Sum cyn is gecweden EPICENA, þæt is on lêden
PROMISCVA and on englisc gemenged: hic coruus ðes
hremn, swâ hwæðer swâ hit byð, swâ hê, swâ hêo;
hic miluus ðes glida, ǣgðer gê hê gê hêo; haec aquila
ðes earn, ǣgðer gê hê gê hêo. ealswâ mustela wesle
15 ET CETERA.
10 kein absatz HRT, zweifelhaft DFh ‖ quinta U, f. T ‖ cyn:is (n rad.) h ‖ epikena U, epicenon (on auf r.) O, epicinon F
11 and f. U ‖ gemæn- H, -ncged DFHT ‖ (c)oruus F ‖ ðes—12 byð swâ f. T
12 hrem FhU, hræm DHR ‖ hé and heo T ‖ (swa) heo U
13 übers. f. T
13 ge heo (zu he h) ge he (zu heo h) DFhU ‖ haec aquila—15 cetera f. T ‖ über aquila þes 2. gl.? haec passer sperue F
14 hio H ‖ über mustela vom 2. gl. bele (?) F
[VI.] Sume synd gecwedene DVBII GENERIS, þæt is,
twŷlîces cynnes. hî bêoð gemêtte on bôcum hwîlon
æfter werlîcum cynne, hwîlon æfter wîflîcum: hic finis
þes ende and eft haec finis; hic silex þes flint and
1 eft haec silex; hic margo ðes ôfer and eft haec margo;
ET CETERA.
16 kein absatz FHhORT, zweifelhaft D ‖ VI f. OT ‖ gecwedene—203 s. synd f. DH ‖ þæt—18 wîflîcum f. T
17 twelices U ‖ ge von gemette ü. d. z. O ‖ hwilum R
18 hwilum R ‖ swa swa is vor hic T
19 þ. e. f. T ‖ erstes and f. OU ‖ þ. f. and f. T
1 ðes f. T ‖ ouer gl. T ‖ oððe url über ofer und þes url hinter hec margo am rande 2. gl. F ‖ eft f. T
[VII.] Sume synd MOBILIA, þæt synd âwendendlîce,
forðan ðe hî bêoð âwende fram cynne tô cynne: hic
5 sanctus ðes hâlga, haec sancta þêos hâlige, hoc
sanctum ðis hâlige; ealswâ iustus rihtwîs, iusta, iustum;
bonus gôd, bona, bonum; ET CETERA. filius sunu, filia
dohtor.
3 kein absatz FhRT ‖ VII f. OT
3. 4 þæt—tô cynne f. T
4 awended- DHU ‖ forþā R
4 swâ swâ is vor hic T
5—6 ü. f. T
6 ealswâ f. T ‖ s von iusta von a. hd. O
7 bonus—13 môddrje f. T
7 suna R
8 dohter H
[VIII.] Sume synd MOBILIA, þæt synd âwendendlîce,
10 on gecynde and on getâcnunge, nâ on stemne: hic pater
þes fæder, haec mater ðêos môdor; frater brôðor,
soror swustor; patruus fædera, amita faðu; auunculus
êam, matertera môddrje.
9 kein absatz FHhR ‖ VIII f. O, VII DH ‖ awended- HU
11 þes] þæs R ‖ þeos nur z. t. erhalten H
12 swuster DHhR ‖ patru:us F
13 matertera f. DH, aus -re a. hd. O ‖ moddrige HR
[VIIII.] Oftost on trêowcynne bêoð ðâ trêowa getealde
15 FEMININI GENERIS and se wæstm NEVTRI GENERIS: haec pirus
þêos pyrige, hoc pirum sêo peru; haec malus ðêos
apuldre, hoc malum se æppel; haec prunus ðis plûmtrêow,
hoc prunum sêo plŷme. ac hit ne bið swâ
ðêah swâ be eallum trêowum: haec buxus þis boxtrêow,
20 hoc buxum forcorfen box.
14 kein absatz DFHhR ‖ IX R, f. OT, VIII DH ‖ treowa alle
15 femini FO ‖ generis: D ‖ and—generis f. O ‖ se aus sę h ‖ nutri U ‖ pyrus U
16—20 ü. f. T
16 þeos] þeo DH ‖ and hoc T
17 æppyl U ‖ plunus O
18 plume R (gegen DFHhOU) ‖ ac—19 trêowum f. T ‖ mit ac setzt J wider ein ‖ n(e) aus na h
19 trewum J
20 boxum O, bixum U ‖ forcoruen FhR
INCIPIVNT QVINQVE DECLINATIONES NOMINVM.
1. 2 uis quinque declinationum hic ostenditur J, de de(cli)nationibus T || qu(i)nque D ‖ nomnum O
Omnia nomina qvibvs latina vtitvr eloqventia, qvinqve
declinationibvs inflectvntvr ealle naman, ðǣra
5 ðe lêdensprǣc brîcð, bêoð gebîgede on fîf declinungum.
sêo forme DECLINATIO, þæt is, sêo forme
declinung, macað hire GENITIVVM on ae: huius poetae
þises sceopes. sêo ôðer DECLINATIO geendað hire GENITIVVM
on langne i: huius episcopi þises bisceopes.
3 omna J ‖ latiua H ‖ utitur über getilgtem uatū F ‖ eloquia H
4 ealle—6 decl. in d. z. R ‖ ealla H ‖ þara J
5 (þe) R ‖ -spræc: hR, -sprece F ‖ gebégede T ‖ of JT
6 I. seo U ‖ se forma J ‖ pæt—7 declinung f. T ‖ se HU ‖ forma H
7 geniti(u)um O, uum auf r. F ‖ on f. J, auf r. F
8 þ. sc. f. T ‖ þisses J ‖ se(o) oðer H, seoðer h, se oðer O, se oþer R, II. se oþer U
9 iuum in genitiuum auf r. F ‖ langne auf r. h ‖ þ. b. f. T ‖ þisses J
on langne i: huius episcopi þises bisceopes.
10 sêo ðridde DECLINATIO âwent hire GENITIVVM on scortne is:
huius regis þises cyninges. sêo fêorðe DECLINATIO
macað hire GENITIVVM on langne us: huius exercitus þises
heres. sêo fîfte DECLINATIO gebîgð hire GENITIVVM on e
and i tôdǣledlîce: huius rei þises ðinges.
10 III. seo U ‖ ðridda T ‖ awend U ‖ sceortne DFhRU, sceortre J
11 reges J ‖ þ. c. f. T ‖ þisses J ‖ ky- DFHhR, -ncges R, cynneges J ‖ IIII. seo U
12—13 ü. f. T
12 þisses J
13 V. seo und absatz U ‖ fiftæ T
14 and on i JOT ‖ todælendlice FH ‖ re:i (g rad.) FO, regi J ‖ ü. f. T ‖ þisses J ‖ þincges R, :: þinges (þ auf rasur und ky rad.?) F, cinges J
15 Wê fôð nû gewislîcor on ðâ forman declinunge.
NOMINATIVO hic citharista ðes hearpere, GENITIVO huius
citharistae þises hearperes, DATIVO huic citharistae
1 þisum hearpere, ACCVSSATIVO hunc citharistam þisne
hearpere, VOCATIVO o citharista êalâ ðû hearpere,
ABLATIVO ab hoc citharista fram ðisum hearpere; ET
PLVRALITER and menigfealdlîce NOMINATIVO hi citharistae
5 þâs hearperas, GENITIVO horum citharistarum ðissera
hearpera, DATIVO his citharistis ðisum hearperum,
ACCVSSATIVO hos citharistas þâs hearperas, VOCATIVO o
citharistae êalâ gê hearperas, ABLATIVO ab his citharistis
fram ðisum hearperum.
15 kein absatz in den hss. ‖ declinatio nach declinunge und dann absatz U
16—228 immer cyth- DFHhR, bis nom. pl. einschliesslich U, mit ausnahme von gen. pl. T, nur nom. pl. O
—223 hearpere ü. f. T ‖ hearpore R
17 þisses J ‖ datiuo h. c. þ. hearpere f. O ‖ t in cytharistę auf rad. þ h
1 þissum J ‖ a(c)cu- J, acu- T, -usa- DHhT, -uo aus -ua h ‖ u in hunc aus a? rad. O
2 uoc.—hearpere f. h ‖ cyþarista H
3 þissum J
4 mænig- HJRU ‖ hic (cy)tharistę T
5—9 ü. f. T ‖ cytharistarum aus -staris H ‖ ðisse v. ðissera auf r. H
6 heapera H ‖ þissum J
7 acu- Fh ‖ -usa- ausser OR ‖ cytharistas aus -tis R
8 ea:la (l rad.?) h
9 þissum J; ði gz., sum z. t. weg H
10 Nominativvs ys nemnjendlîc: mid ðâm CASV wê nemnað
ealle ðing, swylce ðû cweðe: hic homo equitat þes
man rît. GENITIVVS is gestrŷnendlîc oððe geâgnjendlîc:
mid þâm CASV byð geswutelod ǣlces ðinges gestrêon
oþþe ǣhta: huius hominis filius þises mannes sunu
15 VEL huius hominis equus oððe ðises mannes hors.
10 kein absatz in hss. ‖ nomi(na)tiuus v. a. hd. F, n. aus -uo rot corr. T ‖ is auf r. U ‖ næmn- H, nemnigentlic F ‖ casum U, case J ‖ næm- H
11 -niað T ‖ þingc J ‖ (h)omo H
11. 12 ü. f. T
12 hritt J ‖ gestyn- J, -nedlic U ‖ geahnigendlic JT
13 beoþ J ‖ þincges FR
14—242 ü. f. T
14. 15 þisses J
DATIVVS ys forgyfendlîc: mid ðâm CASV byð geswutelod
ǣlces ðinges gifu: huic homini do equum ðisum
men ic forgyfe hors; quid das mihi? hwæt gyfst
ðû mê? unum librum do tibi âne bôc ic ðê gife.
16 -gef- J, -enlic U ‖ casu f. T
17 gyfe H ‖ þissum J
18 :::gife (for wegradiert?) F ‖ michi DT ‖ forgifst J
19 gife þe R, forgife þe J
20 ACCUSSATIVVS ys wrêgendlîc: mid ðâm CASV byð geswutelod,
hû men sprecað be ǣlcum þinge: hunc hominem
accuso ðysne man ic wrêge; hunc hominem amo þysne
1 man ic lufige; hanc rem apprehendi þis ðing ic gelæhte.
20 acu- F, -usa- DHJTU ‖ ::wreg- F, gewreg- U ‖ geswu(t)elod rot corr. T, -od aus -ad R
21 sprę- T ‖ þingum U
22 acu- DFHhOR
1 anc von hanc auf r. U, hunc von a. hd. zu hanc F ‖ appre(he)ndi H ‖ þin(c)g R, þingc J
VOCATIVVS ys clypjendlîc oððe gecîgendlîc:
mid ðâm CASV wê clypjað tô ǣlcum ðinge: o homo,
ueni huc êalâ ðû man, cum hider; o homo, loquere
5 ad me êalâ ðû man, sprec tô mê; o magister, doce
me aliquid êalâ ðû lârêow, tǣce mê sum ðing.
2 clypiengendlic T
3 ðincge h ‖ omo J
5 ðû f. DH ‖ sprec to::to me R
6 aliquit O ‖ lârêow] magister O, davor ::::: F ‖ tæc me doppelt (das erste getilgt) J ‖ tæc DFHJ ‖ þingc J
ABLATIVVS ys ætbrêdendlîc: mid ðâm CASV byð geswutelod,
swâ hwæt swâ wê ætbrêdað ôðrum oððe swâ hwæt
swâ wê underfôð æt ôðrum oððe hwanon wê farað: ab
10 hoc homine pecuniam accepi fram þisum men ic underfêng
feoh; ab hoc magistro audiui sapientiam fram
ðisum lârêowe ic gehŷrde wîsdôm; ab illa ciuitate
equitaui fram ðǣre byrig ic râd; a rege ueni
fram cyninge ic côm.
7 ædbr- D, -bræd- F, -bregd- T, -enlic U
8 ætbr.—9 swâ wê f. J ‖ -bregd- T ‖ swâ hinter oððe—9 oððe f. F
9 swâ vor wê f. U ‖ onfoð J ‖ hwanan mit o ü. dem zweiten a h
10 peccu- FU ‖ þissum J
11 magistro accepi uel audiui (u. a. auf r.) U
12 þissum J ‖ geherde J ‖ ciuitatem (aber m radiert) T
þâs syx CASVS befôd and belûcað,
15 swâ hwæt swâ men embe sprecað, gif ðǣr bêoð
word tô geîhte. ealswâ ðû miht hî gebîgean tô menigfealdum
getele: NOMINATIVO hi pueri discunt þâs cild
leornjað; GENITIVO horum puerorum doctrina ðissera
cildra lâr; DATIVO his pueris ministro þisum cildum
20 ic ðênige; ACCVSSATIVO hos pueros flagello ðâs cild ic
swinge; VOCATIVO o pueri, cantate bene êalâ gê cild,
singað well; ABLATIVO ab his pueris doctus sum fram
1 ðisum cildum ic eom gelǣred; ab his poetis audiui
carmina fram ðisum sceopum ic gehŷrde lêoð.
14 kynincge R, cynge (ge auf r.) U, kynge D, kyncge Fh ‖ mit ðas absatz in U ‖ ða(s) h
15 mænn U ‖ ymbe JRU ‖ beoð hinter geyhte J
16 geehte T ‖ gebigan DFhRT ‖ mænig- RTU, mænifealdum HJ
17 getæle FT
19 cilda J ‖ þissum J
20 acu- h, -usa- alle ausser OR ‖ s in hos a. r. O ‖ flagella (zu -o h) hJ
21 uocatiuo—243 declinatio 2. hd. D
22 wel FHhJRU ‖ ab h zum teil, is ganz weg H
1 ðissum h, þissum J ‖ ablatiuo vor ab widerholt U ‖ p(o)etis H
2 þissum J ‖ scéapum J ‖ geherde J
[Sêo forme DECLINATIO]
hæfð TRES TERMINATIONES, þæt
synd ðrêo geendunga: a and as and es. ðâ naman,
5 þe geendjað on a, gif hî gebyrjað tô wǣpmanna þênunge,
þonne synd hî MASCVLINI GENERIS: hic poeta þes sceop,
huius poetae þises sceopes; hic scriba ðes bôcere;
3 kein absatz in hss. ‖ se forme J
3. 4 tres—synd f. T
4 namann h
5 þe f. T ‖ þenunga HT
6 a von poeta a. r. O, aus e T ‖ þ. sc. f. T ‖ þeos J
7 poete aus poeto h, potę R ‖ þisses J, f. T ‖ sceop DH, f. T
7—9 ü. als gl. T
leuita diacon; sophista ûðwita; nauta rêðra; pirata
wîcing oððe scegðman; trapezeta mynetere; proreta
10 ancerman; ET CETERA. ðâ ôðre naman, ðe of
wordum cumað, synd COMMVNIS GENERIS: hic et haec agricola
sê ðe æcer begǣð; hic et haec aduena þes and
ðêos ælðêodige; conuiua gebêor; collega gefêra;
homicida manslaga; parricida mǣgslaga; ET CETERA.
8 sophysta U ‖ uþwite T ‖ n in nauta aus r O
9 w. o. sc. in d. z. R ‖ wigcing U, wigcyng R ‖ oððe sc. f. T ‖ sceigð- a. r. U, scægð- h, scægþ- (g aus e. a. D) DH, scæð- F ‖ traphezeta U ‖ menetere J
10 ancerman f. T
10. 11 ðâ—cumað] þas T
11 worde J ‖ n in generis aus r D, dahinter þæt is gemænelice twegra cynna J ‖ agricula O
12—14 ü. f. T
12 : hic D
13 gerefa F, gefeora J
14 vor dem auslautenden a von homicida und parricida i getilgt O ‖ mansl. parr. f. J ‖ pari- (i auf r.) U
þâ ôðre ealle, þe on a geendjað þissere declinunge,
synd FEMININI GENERIS: haec regina ðêos cwên, huius
reginae þissere cwêne, huic reginae þissere cwêne,
hanc reginam þâs cwêne, o regina êalâ ðû cwên, ab
hac regina fram ðissere cwêne; ET PLVRALITER hae reginae,
20 harum reginarum, his reginis, has reginas, o reginae,
1 ab his reginis. ealswâ gâð ðâs: haec terra þêos eorðe;
erba gærs; aqua wæter; pluuia rên; arena sandceosol;
uia weg; semita pað; silua wudu; luna môna;
15 geænd- H ‖ ðyssera J
16 femini erst von a. hd. zu feminini O
16—19 ü. f. T
17 (huic—cwene) U
18 han(c) F ‖ o regine H
19 hac: (c auf r.) h ‖ regine H ‖ pluralia H ‖ nominatiuo vor hae (aus na- H) DHU
20—251 genitiuo usw. vor harum usw. DH
1 (r)eginis aus geginis H ‖ ealswâ g. ð. f. T ‖ —8 ü. f. T
2 herba HU ‖ -ceosl J
3 wæg F ‖ pæð alle ausser OU ‖ wuda H
stella steorra; ianua geat; petra stân; unda ŷð; pagina
5 tramet; littera stæf; ancilla wyln; gallina henn;
auca gôs; aneta ened; columba culfre; ciconia storc;
uacca cû; scroffa sugu; uita lîf; olla crocca; fuscinula
âwul; andena brandîsen and ealle naman lêdensprǣce,
ðe on a geendjað: ealle hî syndon FEMININI GENERIS. âgene
10 naman, gif hî tô wǣpmannum gebyrjað, hî bêoð þonne
MASCVLINI GENERIS: hic Silla, hic Seneca, hic Beda. gif hî
tô wîfmannum gebyrjað, hî bêoð ðonne FEMININI GENERIS.
ne bið nân NEVTRI GENERIS on ðǣre forman declinunge.
4 ge(a)t H, gǣt J
5 littera aus -as h
6 anæta F ‖ æned DHJ
7 ua(c)ca v. a. hd. corr. F, ua:ca (c rad.) D ‖ suga (aus -u J) HJ ‖ fuscinu(l)a F, erstes u aus a D
8 andena aus -ne H ‖ bradisen H ‖ and—9 generis f. T ‖ ledenre spræce DFHhR
9 geændigað H ‖ hyo H ‖ synd J ‖ femini OU ‖ gene:ris (g rad.) H ‖ unten fol. 15v. am rande von späterer hand potens mihti O
10 tô f. OU ‖ wæpn mannum (p a. r.) h
11 culini g ganz, en zum teil weg H ‖ senega U, senecga mit rad. g F
12 wimmannum DFHhRTU (gegen JO) ‖ bioð H ‖ femini O
13 neutrius (doch us möglicherweise erst von moderner hd.) U
14 kein absatz hss.
On as geendjað âgene naman: hic Aeneas, huius
15 Aeneae, huic Aeneae, hunc Aeneam, o Aenea, ab hoc Aenea.
nis ðǣr nâ menigfeald getel, forðan ðe hit is âgen nama.
ealswâ gǣð hic Andreas apostolus, hic Thomas, hic Matthias,
hic Barnabas; ET CETERA.
14. 15 huius aenae J
15 huic aenae J, f. O ‖ :eneam F, (e)neam aus aneam 1. corr. h ‖ hoc] oc O
16 nâ] nan JT ‖ mænig- FHJRU, manig- T ‖ getæl FT ‖ forþā J
17 gǣð f. T ‖ apostolus f. T ‖ barnabas (ausgewischt u.) lucas über thomas v. ders. hand, wie 514 F ‖ hic M. f. H ‖ hic vor M. f. U ‖ mathias DFhJRTU, matthianus O
18 hic B.] hic uel is b. U ‖ hic auf r. F
On es geendjað grêciscra manna naman: hic Anchises,
1 huius Anchisae, huic Anchisae, hunc Anchisam, o Anchises,
ab hoc Anchisa. nis nâ menigfeald getel on âgenum
namum.
19 kein absatz in hss. ‖ (geendiað) u. d. z. D ‖ gr. m. n.] þas T ‖ —262 y st. i in Anchis- U
1 h(u)ius H ‖ anchysan U, über am von a. h. ł em R
2 nâ] nan T ‖ mænig- FHJRU, manig- T ‖ getæl T ‖ ænegum a. r. R
3 naman HJO
Sume naman þissere declinunge macjað heora menigfealdan
5 DATIVVM and ABLATIVVM on bus. ðâ naman cumað
of ðâm MASCVLINVM, þe nabbað nânne NEVTRVM: haec anima
þêos sâwul, his animabus ðisum sâwlum ET ab his
animabus; filia dohtor, filiabus; equa myre, equabus;
asina assa, asinabus; ET CETERA, for ðâm gesceâde, þæt
10 hî nǣron gelîce þâm MASCVLINVM, þe hî of cumað.
4 kein absatz in hss. ‖ macaþ hira J ‖ mænig- FRU, manig- HT, mani- J, mænigfealdan ü. getilgtem mealdan 1. corr. h
5 ðâ—6 neutrum f. T
6 nabbað f. H ‖ nænne DFHhJRU
7—9 ü. f. T
7 þeo R ‖ ðissum h, þissum J
8 dohter H ‖ equabus] e und a. r. a 1. corr. h
9 assinabus h ‖ for] fram J ‖ þæt] þe H
10 :: masculinum F
[Secvnda declinatio]
HABET TERMINATIONES SEX: er, ir,
ur, us, eus, um; sêo ôðer DECLINATIO hæfð syx
geendunga, þâ þe wê nû namedon. þâ naman, þe
on er geendjað þissere declinunge, synd MASCVLINI GENERIS,
15 bêon hî âgene naman, bêon hî elles gemǣnelîce, swâswâ
is faber smið.
11 vorher noch die überschrift de secunda declinatione (vom 1. corr.? F) DFH ‖ kein absatz FhU ‖ secunda—12 um f. J ‖ secunda declinatio erst von späterer hand in der hinter terminationes gelassenen lücke O ‖ dec(l)inatio Fh ‖ sex] VI. U, s aus r (a. hd.?) F
12 eus] eius U ‖ mit sêo (se R) absatz FhJORU ‖ declinung H
13 gendunga U, -ge HJ ‖ þe] ða T, f. O ‖ namodon Fh, namodan R, námadon T ‖ namen H
14 þ. d. f. T
15 b. h. â.—gemǣnelîce f. T ‖ beon—naman hinter gemænelice J
NOMINATIVO hic faber ðes smið, GENITIVO
huius fabri þises smiþes, DATIVO huic fabro þisum
smiðe, ACCVSSATIVO hunc fabrum þysne smið, VOCATIVO
o faber êalâ ðû smiþ, ABLATIVO ab hoc fabro fram
1 ðisum smiðe; ET PLVRALITER NOMINATIVO hi fabri þâs
smiðas, GENITIVO horum fabrorum þissera smiða, DATIVO
his fabris þisum smiðum, ACCVSATIVO hos fabros þâs
smiðas, VOCATIVO o fabri êalâ gê smiþas, ABLATIVO
5 ab his fabris fram ðisum smiðum.
16—2717 ü. f. T
16 nomen̄ O, naminat̄ H, nominatur J
17 þisses J ‖ ðissum J
18 acu- DHhR, -us- alle ausser HO, -us: (t r.?) D ‖ uoc̄o o faber (das letzte o nachträglich eingefügt) O
19 uo (in abl.)—271 smiðe auf r. U ‖ ab͞bt h
1 þissum J ‖ noment̄o (t̄o nachträglich eingefügt) O ‖ hi aus hic r. O
2 genitiuus H, geniter J ‖ datiuus H
3 þissum J ‖ acu- DFHhR
4 erstes sm.] smið F, smið(as) 1. corr. h ‖ ab͞bt h, ablater J
5 þissum J
ealswâ gâð þâs
ôðre: fiber befor, ager æcer, liber bôc, culter culter,
aper bâr, coluber snaca, cancer crabba, auster sûðdǣl,
oleaster êlebêam, apiaster merce, Alexander
âgen nama, sacer hâlig, niger sweart, ater blac, teter
10 blac, dexter and dextera swîðra, sinister and sinistra
wynstra.
6 beofor DFHJ ‖ cultor (das 2. mal) DHJ, o über r von a. hd. F
8 a in oleaster aus e. a. (v. a. hd.?) F
9 âgen n. f. T, gl. R ‖ nama verschwunden H, naman F ‖ ater blac f. O ‖ uel teter T
10 and dextera f. T ‖ swiþera H, swiþra gl. über dexter R ‖ sinister f. OU ‖ and sinistra f. T ‖ and nachträglich 1. corr. h
11 wenstra J, gl. über sinister R
Þâs macjað heora GENITIVVM on ôðre wîsan: hic puer
ðis cild, huius pueri þises cildes; socer swêor; gener
âðum; miser earming; adulter forligr; lucifer lêohtberend;
15 signifer tâcnberend; frugifer wæstmbǣre;
belliger wîgbora; clauiger cǣgbora; corniger hornbǣre;
armiger wǣpnbora; graniger cornbǣre; ET
SIMILIA.
12 kein absatz hss. ‖ wison DFH
13 þisses J ‖ socer f. T
14 yrmingc J ‖ aðulter H ‖ forliger JU
15 tacen- J ‖ frugister U ‖ westm- h, punct unter t zufällig? O
16 clauier J ‖ cornig::ger O, cornier J
17 wæpen- J ‖ grani(g)er a. hd. F, 2. g auf r. 1. corr. h, granier J, grafier zu granier a. hd. O ‖ -bere F, -bora U
On ir geendjað MASCVLINI GENERIS hic uir þes wer,
20 huius uiri þises weres ET CETERA; hic leuir tâcor;
semiuir healfmann; duumuir twegra ceorla ealdor;
1 triumuir þrêora ceorla ealdor; quinqueuir fîf ceorla
ealdor; septemuir seofon ceorla ealdor; decemuir
tŷn manna ealdor; centumuir hundtêontigra manna
ealdor. on ðissere geendunge ys ân nama NEVTRVM:
5 hoc ir ðis handbred INDECLINABILE ungebîgendlîc.
19 kein absatz in den hss. ‖ :ir O ‖ generis f. T ‖ —284 ü. f. T
20 þisses J ‖ were(s) ::: (s a. hd.) F ‖ tacor in d. z. R ‖ i. (hoc est T) frater mariti hinter tacor (leuir T) JT und dahinter noch wifes weres broþor J
21—284 ü. in d. z. R ‖ d(u)umuir a. hd.? F ‖ twegera U
2 sept. f. T ‖ seofan DhU ‖ dec. f. T
3 teon DH ‖ hunteon- D, -tig J
4 on—nama f. T ‖ neutris h
5 ü. f. T ‖ -bræd J ‖ ungebegendlic J, gl. R, f. T
On ðǣre geendunge ur ys ân nama MASCVLINI GENERIS:
hic satur þes fulla man, huius saturi. of ðâm
byð FEMININVM haec satura.
6 kein absatz in den hss. ‖ ð. g. f. T ‖ ys ân n. f. T ‖ nama] ma U ‖ masculi(ni) O, masculum J ‖ gener T
7 ü. f. T ‖ v. a. hd. h. saturi ein verweisungszeichen und mit diesem am rande huic saturo O
7. 8 of ð. b. f. T
8 (bið) U ‖ feminum O
Þâ naman, þe on us geendjað, synd MASCVLINI GENERIS:
10 hic campus þes feld, huius campi þises feldes
ET CETERA; ortus orceard oððe wyrtûn; nidus nest;
fundus wurðig; ludus plega; lucus holt; fumus smîc;
uterus wîfes innoð; uentus wind; cetus hwæl; taurus
fearr; ircus bucca; porcus swŷn; uitulus cealf; ceruus
15 heort; hinnulus hindcealf; haedus ticcen; agnus
lamb; equus hors; pullus fola oððe brid; camelus
olfend; mulus mûl; asinus VEL asina assa; chorus
chor; populus folc and eft populus byrc; infernus
hell; miluus glida; gallus cocc; coruus hremn.
9 kein absatz in den hss. ‖ þâ n. þe f. T ‖ geend. s. f. T ‖ masculum J ‖ gener T
10—292 ü. f. T
10 þisses J
11 et c. f. JT ‖ orcird R, orcyrd DFh, orcgyrd H, ordceard U ‖ oððe w. in d. z. R ‖ n in wyrtun aus m r. O, wyrt tun HJ ‖ nidus: O ‖ nyst DH
12 worðig h, worþig FR, worði DH, weorþi U, wyrgig J
13 cetus aus c(a)etus? O
14 yrcus U
15 edus J
16 o. bridd in d. z. R
17 oluend (o auf r. D?) DHh ‖ assa gl. ü. asinus R
19 :hell h ‖ i in miluus durch r. aus u? O, milius F ‖ hræmn HR, hremm U, hræm (m zu n radiert?) J
20 Of ðisum synd NEVTRI GENERIS: hoc pelagus þêos
wîdsǣ, huius pelagi; hoc uulgus þis ceorlfolc VEL hic
1 uulgus; hoc uirus þis wyrms INDECLINABILE; hoc pus
ðêos forrotednyss INDECLINABILE.
20 kein absatz hss. ‖ of] on OU ‖ þissum J
21 uulgus aus wulgus O
1 hic uirus OU ‖ werms J ‖ ind. f. J, bile (bis auf die spitze von e) weg H ‖ hoc p.—2 indeclinabile f. HU
2 forrotede(nys) F, -ness J
Þâ ôðre naman þissere geendunge synd ADIECTIVA,