Transcriber’s Note

Translation of the title in English: Expressions in English and Visayan.

This 1905 book was primarily meant for use by Cebuano speakers to learn English ‘by example.’ Given its ‘no grammar’ approach, it works equally well (or not) the other way round. The book starts with thematic lists of words, followed by a number of translated sentences on various themes, short sample letters, and concludes with a pronunciation guide (of English).

For modern users, two caveats apply: First, the spelling used is the old Spanish-derived orthography. This is fairly distinct from the modern orthography. The most conspicuous changes are: c is now written as either k or s, depending on the context; qui becomes ki, and gui becomes gi. The semivowel w is represented by o (For example, adlao for adlaw ‘sun’, or oala for wala ‘not’), and the semivowel y is not always written (for example, sia for siya ‘he’). The g with a tilde in the combination ng̃ is no longer used: modern Cebuano simply uses ng in that case. The preceding n is enough to indicate the correct pronunciation; when the g is to be pronounced, ngg is used. Second, the Cebuano used is sometimes rather formal, and does not reflect modern usage in many cases. Often, Spanish words have been abandoned in favor of English equivalents. Common contractions as used in speech have not been applied. Even a native Cebuano speaker might have trouble understanding some of the sentences, and will consider the language very ‘deep‘.

For English readers, a [translation of the table of contents] has been added.

Some more up-to-date resources for learning Cebuano on the internet are available from [binisaya.com], [bohol.ph], and [sandayong.com].

MG̃A PAQUIGPULONG
SA
ININGLES UG BINISAYA

GUINTUCOD
NI
P. Gregorio de Santiago
O. S. A.

Con licencia de los Superiores
MANILA: 1905
IMPRENTA DE SANTOS Y BERNAL
Echagüe 84, Sta. Cruz

En propiedad del autor.

PAHAMATNG̃ON

Ang pinasugdan niining libro ng̃a guihalad co canimo, hinigugmang magbabasa, mao da lang ug pila ca pagpamulong ng̃a binisaya ng̃a guihubad co sa iningles cay aron musugod sa pagsulti niining pinolong̃an ang mg̃a bata ng̃a guitonan co niana; uala co gayud mahunahuna ng̃a arang maquita ang sinulat co sa mg̃a talahodon ng̃a tao ng̃a managagda canaco sa pagcahingpit sa acong buhat, sa pagcahimo ug usa ca libro ng̃a tacus sa pagimprenta. Busa guipon-an ang guisugdan co sa lain laing mg̃a pagpamulong, ug ania man ing̃on sa pagcacabús sa acong quinaadman. Dili pacaing̃on mo ng̃a nagapaandac aco sa acong binuhat; hinsaydan man naco ng̃a daghan caha ang mg̃a sayop ng̃a hipalgan mo sa pagbasa sa ubang mg̃a pagpamulong; apan, maquilooy aco canimo ng̃a pasagdan mo lang canang mg̃a sayop, ug imong tanaon da ang tuyo co sa pagpanagana canimo sa dalan sa pagsulti sa iningles. Cay maculi man caayo ang pagsangpot sa ubang mg̃a pulong niining pinolong̃an, cun dili quita ogaling mudang̃up sa quinachila, uala idugang co ang pagcaloas nila ing̃on sa guipanagtuman sa mg̃a magsusulat sa iningles. Maquita mo usab ug mg̃a pulong ng̃a binisaya ng̃a lain man caha sa cahologan sa hindunggan mo ug buut aco ng̃a mahamatng̃on ca sa dacong calainan sa pagcasabut sa ubang mg̃a pulong sa tagsa ca longsod sa cabisay-an. Sa catapusan, ipang̃amuyo co canimo, hinigugmang magbabasa ng̃a ang quinaadman mo macapono unta sa pagcaculang niining basahon, ug cun macadang̃at aco ng̃a himuslan sia sa ubang mg̃a magbabasa igo man quining balos sa acong cabudlay.

ALFABETO NG̃A ININGLES

Ang mg̃a letra sa pinolong̃an ng̃a inglés ug ang mg̃a ng̃alan sa tagsa tagsa mao ang musonod:

A a ei N n en
B b bi O o o
C c si P p pi
D d di Q q quiú
E e i R r ar
F f ef S s es
G g dyi T t ti
H h ich U u iu
I i ai V v vi
J j dye W w dobliú
K k que X x ex
L l el Y y uay
M m em Z z sed

Quining mg̃a letra guibahin man sa mg̃a vocal ug sa mg̃a consonante; nahatung̃ud sa nahaunang bahin ang mg̃a letra a, e, i, o, ug u, ug usahay usab ang w ug ang y cun quining duha guisundan sa laing letra; sa icaduhang bahin nahatung̃ud ang uban. Dili man ang tuyo co ang pagsaysay sa nagcalain laing mg̃a ting̃oga sa tagsa ca letra: quining tuyo pagatumanon sa gramática, ng̃a may catungdanan sa pagtodlo sa mg̃a agui sa pagsulti ug sa pagsulat ug maayo sa iningles. Labot pa niini; ang alfabeto ng̃a binisaya culang̃an sa ubang mg̃a letra[1], ug malisud man caayo ang pagpaquisabot sa pagsangpot sa uban ng̃a iningles sa sinulat lamang. Busa ang mahagugma macatoon sa pagcaloas nila sa dacong pagcahingpit magaquinahanglan gayud sa usa ca magtotoon, ng̃a canunay magapamati cania sa lain lain ng̃a mg̃a ting̃og nianang mang̃a letra, ug sa ing̃on niana ang tinonan macadaog sa hinay hinay sa mg̃a cabilinggan ng̃a hinpalgan sa ng̃atanan ng̃a buut magasulti ug maayo sa iningles. Tung̃ud niini ibutang co lang dinhi ang mg̃a vocal da ug ang pagcaloas nila, uban sa pipila ca regla ng̃a lactud, cay aron hibaloan sa magbabasa ang labing quinahanglanon.

A

I. Ang a guiting̃ug ing̃on sa ei sa mg̃a pulong fate, make, date ug sa uban pa maing̃on niining mg̃a sanglet. Fate feit, make meik, date deit, shake sheik, take teik, &.
II. Guiting̃ug ing̃on sa a sa mg̃a pulong fat, mad, pad, hat, &. Fat fat, mad mad, hat hat, cat cat, &.
III. Guiting̃ug ing̃on sa aa, cun sa usa ca a ng̃a dugay dugayon, sa mg̃a pulong maing̃on niini ng̃a sumunud: far, car, &. Far faar, car caar, bar baar, &.
IV. Guiting̃ug ing̃on sa o sa mg̃a sanglet fall, call, all, &. Call col, fall fol, all ol, bald bold, walk wok, &.
V. Guiting̃ug ing̃on sa ea sa mg̃a pulong fare, care, dare, &. Dare dear, care kear, fare fear, &.

E

I. Guiting̃ug ing̃on sa i sa mg̃a pulong mete, scene, we, she, &. Mete mit, scene sin, we ui, she shi, &.
II. Guiting̃ug ing̃on sa e sa mg̃a pulong maing̃on niini pet, men, &. Pet pet, men men, met met, hen hen, &.

I

I. Guiting̃ug ing̃on sa ai sa mg̃a pulong bite, pine, &. Bite bait, pine pain, pike paik, shine shain, &.
II. Guiting̃ug ing̃on sa i sa mg̃a pulong bit, pick, pin, &. Bit bit, pin pin, pig pig, kiss kis, &.

O

I. Guiting̃ug ing̃on sa ou sa mg̃a pulong note, rose, bone, &. Note nout, rose rous, bone boun, stone stoun, &.
II. Guiting̃ug ing̃on sa u sa mg̃a pulong do, lose, move, &. Do du, lose lus, move muv, who hu, whom hum, &.
III. Guiting̃ug ing̃on sa o sa mg̃a pulong not, hot, clock, &. Not not, hot hot, clock clok, soft soft, &.
IV. Guiting̃ug ing̃on sa oo cun sa usa ca o ng̃a ta-as ta-ason, sa mg̃a pulong nor, for, lord, &. Nor noor, for foor, lord loord, horn hoorn, &.
V. Dunay usab ug laing pagcaloas sa o ng̃a guihing̃anlan sa mg̃a gramática eu francés, ug maculi matoon quining ting̃uga cun dili pamation ang pagcasangpot niana sa maong mg̃a inglés cun americano. Canang ting̃ug matuman sa mg̃a pulong maing̃on niini done, gone, son, some, &.

U

I. Guiting̃ug ing̃on sa iu sa mg̃a pulong tube, tune, music, &. Tube tiub, acute akiut, stupid stiupid, pure piur, &.
II. Guiting̃ug ing̃on sa u sa mg̃a pulong rude, rule, &. Rude rud, rule rul, bull bul, pull pul, &.
III. Guiting̃ug ing̃on sa eu francesa sa mg̃a pulong tub, tun, begun, &.

Quining ting̃uha magsama man sa naasuy co sa regla V sa letra o.

W

Cun ang w ana-a sa sinugdan sa usa ca pulong maing̃on niini wind, maoy consonante; apan cun guisundan sa laing letra maoy vocal ug guiting̃ug ing̃on sa u. Sow sou, few fiu, down daun, sweet suit, &.

Y

I. Guiting̃ug ing̃on sa ai sa mg̃a pulong maing̃on niini tyrant, deby, &. Tyrant tairant, deby debai, rhyme raim, my mai, cry crai, &.
II. Guiting̃ug ing̃on sa i sa mg̃a pulong liberty, fancy, &. Liberty liberti, vanity vaniti, fancy fansi, &.

Quining letra y consonante man usab cun ana-a sa sinugdan sa usa ca pulong maing̃on niini year, yard, yellow, &.

Ang mg̃a regla ng̃a guihatag co sa pagcaloas sa mg̃a vocal duna man ug daghang mg̃a pagcagauas ng̃a arang maquita sa gramática ug ng̃a dili co ibutang dinhi cay malisud man ang pagpatima-an sa ng̃atanan ng̃a mg̃a pulong ng̃a dili macatuman sa tolomanon ng̃a guitodlo sa mg̃a maalam sa iningles. Tacus man usab ng̃a hibaloan sa magbabasa ng̃a ang pagcasangpot sa mg̃a letra ng̃a guisulat co sa ita-as sa tagsa ca vocal dili matuman sa pagsulti sa iningles sa usa ca agui ng̃a matinao. Busa ang mg̃a macatoon nianang pinolong̃an magmacugui unta sa pagpamati sa mg̃a americano, cay aron macadang̃at sia sa pagsulti sa dacong pagcahingpit.

[1] Sa pinolong̃an ng̃a bisaya totolo da ang mg̃a vocal: a, e cun i ug o cun u; apan sa iningles lilima man ug usahay ng̃ani ang w ug ang y, ug ang tagsa canila aduna man ug mg̃a ting̃ug ng̃a caogaling̃on nila ng̃a dili macasacot sa uban, ing̃on sa mg̃a regla ng̃a dinaclit ng̃a arang maquita sa magbabasa. Quinahanglan gayud ng̃a ang tinonan dili macaala sa nagcalain lain ng̃a mg̃a ting̃ug sa pagsulti, ug ng̃a dili usab ilisan nia ang mg̃a letra sa pagsulat nia sa iningles, hinoo magabantay sia unta ug maayo sa paghatag sa tagsa ca letra sa ting̃ug cun sa pagcamao ng̃a caogaling̃on niya.

Ang tao; lain laing mg̃a pagcabutang nia.

The man Ang tao
The men Ang mg̃a tao
The birth Ang pagcatao
Infancy Ang pagcabata
An infant Usa ca puya
A child Usa ca bata
Male child[1] Batang lalaqui
Female child Batang babaye
The children Ang mg̃a bata
Childhood Ang pagcabata
The boy Ang batang lalaqui
The girl Ang batang babaye
Youth Ang pagcabag-ong tao
A bachelor Usa ca olitao
A maid Usa ca dalaga
Young man Lalaqui ng̃a batanon
Young woman Babaye ng̃a batanon
A man Usa ca lalaqui
A woman Usa ca babaye
Manhood Ang pagcahamtong
The married man Ang lalaqui ng̃a miño
The married woman Ang babaye ng̃a miño
An unmarried man Usa ca lalaqui ng̃a dili miño
An unmarried woman Usa ca babaye ng̃a dili miño
Paternity Ang pagcaamahan
Maternity Ang pagcainahan
Marriage Ang magtiayon
Matrimony Ang pagtiayon
The widower Ang balo ng̃a lalaqui
The widow Ang balo ng̃a babaye
Widowhood Ang pagcabalo
Old age Ang pagcatigulang
Old man Lalaqui ng̃a tigulang
Old woman Babayeng tigulang
An orphan Usa ca ilo
Death Ang camatayon
A master Usa ca agalon
A servant Usa ca sologo-on
A slave Usa ca olipon
A friend Usa ca higala
An enemy Usa ca caauay
A guardian Usa ca magbabaton
A ward Usa ca binatonan
An heir Usa ca manununud
A rich man Usa ca salapian
A poor man Usa ca macalolooy
A beggar Usa ca paquilimos
A wise man Usa ca maquinaadmanon
An ignorant man Usa ca cabús
A fortunate man Usa ca taong palad-an
An unfortunate man Usa ca tao ng̃a ualay palad
A happy man Usa ca bulahan
An unhappy man Usa ca macalolooy
A white man Usa ca taong maputi
A black man Usa ca taong maitum
A half-breed Usa ca mestizo
An owner Usa ca tagya
A needed man Usa ca mahang̃ul
A tall man Usa ca tao ng̃a hata-as
A small man Usa ca taong hamubo
A dwarf Usa ca alipondoc
A blind man Usa ca buta
One-eyed person Buta sa picas
Squint-eyed man Libat
A deaf person Usa ca bung̃ul
A dumb person Usa ca mama
A lame person Usa ca piang
A maimed man Usa ca pungcol
A humpback Usa ca boctot
A benumbed man Usa ca bacol
A bald man Usa ca upaon
A flat-nosed man Usa ca pislat
A big-nosed man Usa ca ilong̃on
A big man Usa ca taong supang
A lean person Usa ca taong maniuang
A sick person Usa ca masaquiton
A healthy man Usa ca taong mapiscay ug lauas
The corpse Ang minatay
The life Ang quinabuhi
The name Ang ng̃alan
The surname Ang bansagon

[1] Maing̃on man ng̃a sa binisaya quinahanglan ng̃a ang mg̃a pulong lalaqui ug babaye mucuyog guihapon sa mg̃a sustantivo cun ang nagasulti may tuyo sa paglain sa masculino sa femenino, ing̃on man usab sa iningles dunay male ug female, man ug woman, &. ug uban pa ng̃a guitodlo sa gramática. Male child, bata ng̃a lalaqui; female child, bata ng̃a babaye; man servant, sologo-on ng̃a lalaqui; maid servant, sologo-on ng̃a babaye, &. Quining tolomanon mao day pagasondon niadtong mg̃a sustantivo ng̃a muang̃ay sa cahologan sa masculino ug femenino; ing̃on man usab, dili sumpayon canang mg̃a pulong male, female, &. cun dili quinahanglanon ang paglain sa nagasulti sa lalaqui sa babaye, maing̃on sa guituman sa binisaya.

Ang panimalay; ang pagcacaubanan.

The family Ang panimalay
The parents Ang mg̃a guinicanan
The husband Ang bana
The wife Ang asaua
Father Amahan
Mother Inahan
Nurse Iua. Pasisiua
Son Anac ng̃a lalaqui
Daughter Anac ng̃a babaye
Grandfather Apohan ng̃a lalaqui
Grandmother Apohan ng̃a babaye
Grandson Apo ng̃a lalaqui
Granddaughter Apo ng̃a babaye
Step-father Ama ama
Step-mother Ina ina
Step-son Hinabdos ng̃a lalaqui
Step-daughter Hinabdos ng̃a babaye
Godfather Ama-on
Godmother Ina-on
Godson Quinogos ng̃a lalaqui
Goddaughter Quinogos ng̃a babaye
Brother Igso-on ng̃a lalaqui
Sister Igso-on ng̃a babaye
Twins Mg̃a caluha
Brotherhood Caigso-onan
The eldest brother Ang quinamagulang̃an
Elder brother Magulang
Younger brother Manghod
Youngest brother Quinamangholan
First-born Pang̃anay
Relationship Pagcacaubanan
Kindred Cabanayan
The relations Ang mg̃a caubanan
Brother-in-law Bayao ng̃a lalaqui
Sister-in-law Bayao ng̃a babaye
Father-in-law Ogang̃an ng̃a lalaqui
Mother-in-law Ogang̃an ng̃a babaye
Son-in-law Masamong
Daughter-in-law Binalaye
Uncle Oyo-an
Aunt Ia-an
Nephew Pagumangcon ng̃a lalaqui
Niece Pagumangcon ng̃a babaye
Male cousin Igagao ng̃a lalaqui
Female cousin Igagao ng̃a babaye
First cousin Igagao itagsa
Second cousin Igagao itagurha
Foster brothers Magso-on sa gatas
Natural child Anac sa goa
Forefathers Mg̃a catigulang̃an
Offspring Mg̃a caliuatan
Betrothal Pamalaye
Bridegroom Palamanhon
Bride Pang̃asauon
Wedding Pagcasal

Ang calag; ang mg̃a virtud ug ang mg̃a vicio.

The soul Ang calag
Memory Panomdoman
Reason Huna huna
Understanding Ihihibalo
Wisdom Quinaadman
Will Cabubuton
To will Pagbuut
To think Paghuna huna
Mind Huna huna
Knowledge Paghibalo. Caalam
To wish Pagting̃uha
To love Paghigugma
To hate Pagcadumut
To understand Pagsabot
To comprehend Pagtoquib
To know Paghibalo
To remind Pagdumdum
To doubt Pagduha duha
The love Ang gugma
The hatred Ang cadumut
Wish. Desire Ting̃oha
Thought Huna huna
Forgetfulness Paghicalimot
Suspicion Catahap
Shame Caulao
Honor Cadongganan
Virtue Virtud
Vice Vicio
Sin Sala
Sinner Macasasala
Fault Paglapas
Goodness Caayo
Evil Cadaot
Faith Pagto-o
Hope Paglaom
Charity Paghigugma
The lover Ang nahagugma
The loved Ang hinigugma
Justice Catarong̃an
A just Usa ca matarung
An unjust Usa ca taong dili matarung
Prudence Pagcabuutan
Fortitude Calig-onan
Temperance Casarang̃an
Pride Pagpalabi labi
Humility Pagpaubus
Covetousness Cahicao
Liberality Calolot
Anger Caligutgut
Patience Pagantos
Gluttony Caulit
Envy Casina
A proud man Usa ca palabilabihon
A humble man Usa ca mapaubsanon
A covetous man Usa ca mahicaon
The angry man Ang maligutguton
The envious man Ang masinahon
Meekness Caaghop
Kindness Pagcalolot
Sloth Cataca
Diligence Cacogui
Piety Puang̃ud
Clemency Calooy
Chastity Caolay
Obedience Pagsogot
A lie Usa ca pagbacac
A liar Usa ca bacacon
A thief Usa ca cauatan
Vanity Parayeg
Haughty Palabilabihon
Naughty Dautan
Showy Parayegon
Boaster Maandacon
Gambler Sugarol
Cautious Buutan
Docile Masinogtanon
Foolish Hong̃og. Buang
Crafty Maloibon
Fearful Mahadlocon
Rascal Tampalasan
Brave Maisug
Cruel Mapintas
Deceitful Malimbong̃on
Stupid Maborong
Courteous Maabiabihon
Grave Maligdong
Discreet Buutan
Quarrelsome Tigcasamoc
Rash Mang̃ahason
Affable Nayanayaon
Charitable Maloloyon
Diligent Mapiscayon
Faithful Saliganan
Generous Maghalatagon
Merciful Manguilooyan
Merciless Ualay calooy
Patient Maantoson
Selfish Sinacoan
Light Maga-an ug buut
Coward Talaoan
Tale-bearer Tabian
Flatterer Tigolog olog
Grateful Matalamdon
Ungrateful Dili matalamdon
Slothful Tapolan
Idle. Lazy Balanghon
Prodigal Mausicon
Adulterer Tigpanapao
Murderer Mamomono
Swearer Tigpamalicas
Slanderer Tigbutang butang
Censurer Malibacon
Drunkard Palahubog
Jealous Magbuho-on
Revengeful Magbabalos ug dautan
Guilty Malapason
Polite Matinahoron
Disobedient Masuquihon
Careless Ualay pagbantay
Careful Magbinantayon
Diligent Macoguihon
Constant Magpadayon
Devout Devotos
Lewd Maolag
Passionate Maligotgoton
Merry Malipayon
Impudent Ualay caulao
Assiduous Matinumanon
Lovely Hiligugmaon
The calumny Ang butang butang
The compassion Ang calooy
The fear Ang cahadluc
A crime Usa ca dacong sala
The cruelty Ang cabang̃is
The cupidity Ang caibog
Disgust Casaquit
The error Ang sayop
The flattery Ang pagcaolog olog
The knavery Ang pagcalimbong
The ignorance Ang pagcacabús
The imbecility Ang pagcahong̃og
The incredulity Ang pagcaualay pagto-o
Indifference Ang pagcaualay tagad
Iniquity Ang pagcadautan
Innocence Ang pagcaputung
Wickedness Ang pagcadautan
Zeal Caicog

Ang lauas sa tao; ang mg̃a balatian.

The human body Ang lauas sa tao
The senses Ang mg̃a balatian
The head Ang olo
Face Naong
Forehead Agtang
Hair Buhoc
Crown of the head Alingpolo
Temple Dung̃an dung̃an
An eye Usa ca mata
Eyelids Mg̃a tabontabon
Eye-lash Piloc
Eye-brow Quilay
Apple of the eye Calimutao
To wink Pagpamiloc
Sight Ang italanao
To see Pagquita
To look at Pagtanao. Pagsolong
To peep Paglili
To hint Pagquilo
To weep Paghilac
The ear Ang dalonggan
Hearing Idolong̃og
To hear Pagcadung̃og
To listen Pagpatalinghog
The nose Ang ilong
Nostrils Mg̃a long̃ag-an
To smell Pagpaninghot
Smell Isilinghot
The mouth Ang baba
A tooth Usa ca ng̃ipon
The teeth Ang mg̃a ng̃ipon
The canine-teeth Ang mg̃a tang̃o
The molar-teeth Ang mg̃a bag-ang
Gum Lag-os
The tongue Ang dilá
Lips Mg̃a ng̃abil
The palate Ang aling̃agng̃ag
Taste Itililao
To taste Pagtilao
To eat Pagcaon
To drink Paginom
The chin Ang solang
The brain Ang otoc
The skull Ang bagol bagol
The cheeks Ang mg̃a aping
The neck Ang li-og
The nape of the neck Ang tangcogo
Adam’s apple Poac
Throat Totonlan
Shoulders Mg̃a abaga
The breast Ang dughan
A rib Usa ca gosoc
The backbone Ang talodtod
The articulations Ang mg̃a lutahan
The stomach Ang coto coto
Sides Mg̃a quilid
Belly Tiyan
Lap Sabac-an
The back Ang boco boco
The waist Ang hauac
Breasts Ang suso
An arm Usa ca bucton
Arm-pit Iloc
Elbow Sico
Wrist Popolan
A hand Usa ca camot
The right hand Ang too
The left hand Ang uala
The palm Ang palad
A finger Usa ca todlo
The thumb Ang cumalagco
The forefinger Ang itotodlo
The heart-finger Ang tangboso
The ring-finger Ang cuminlay
The little-finger Ang cumingquing
The fist Ang concon
Touch Ihilicap
To touch Paghicap. Pagcobil
A leg Usa ca pa-a
Buttock Dape dape
Groins Ang mg̃a bolog
Hips Mg̃a balatang
The knee Ang tohod
The calf Ang bates, bitiis
The ankle Ang singcod
A foot Usa ca ti-il
The feet Ang mg̃a ti-il
The sole Ang lapa lapa
The toes Ang mg̃a todlo sa ti-il
Heel Ticod
Skin Panit
The bones Ang mg̃a bucog
Flesh Onod
The nerves Ang mg̃a cusug
The veins Ang mg̃a ogat
The heart Ang casing casing
Liver Atay
Lungs Mg̃a bag-a
Kidneys Mg̃a amimislon
Spleen Hagolila
Bile Apdo
Blood Dugo
Guts Tinay
Sweat Sing̃ut
Tears Mg̃a luha
Phlegm Sip-on
Spittle Loa
Slaver Lauay
Beard Bung̃ut
Moustache Bigote
Down Balhibo
The nails Ang mg̃a coco
Freckles Mg̃a boloc
Blearedness Mota
Mole Alom

Lain laing mg̃a butang ng̃a nahatung̃ud sa lauas.

Laughter Pagcataua
Weeping Pagcahilac
Respiration Pagginhaua
Sigh Paghupao
Sobbing Pagbacho
Sneezing Pagbaha-on
Thirst Cauhao
Hunger Gutum
Sleep Pagcatolog
Waking Pagtucao
Rest Paghouay
Lassitude Cabudlay. Calaylay
Voice Ting̃ug
Beauty Catahom
Ugliness Cang̃il-ad
Health Capiscay
Illness Casaquit
Tallness Cata-as
Meagreness Caniuang
Look Daguay
Weakness Caluya
Strength Caisug. Cusug
Appearance Panauay
Yawning Paghuyab
Stretching Paghibid
Hiccough Sid-oc
Belching Pagpang̃ogab
Kiss Haloc
Blowing Hoyop
Fatness Catamboc
Corpulent Supang
Stout Maisug
Lean Maniuang
Black hair Buhoc ng̃a maitum
Red hair Buhoc ng̃a bulagao
Gray hair Ubanon
Curled hair Culong̃on
Digestion Pagcalinis
To make water Pagihi
To whistle Pagtihol
To kiss Paghaloc
To breathe Pagginhaoa
To blow Paghoyop
To cry Pagtiabao
To sing Pagcanta
To sleep Pagcatolog
To dream Pagdanggo
To snore Paghagoc
To be hungry Paggutum
To be thirsty Paguhao

Mg̃a saquit.

Fever. Ague Hilanat
Cold Sip-on
Cough Obo
Swelling Hobag
Scab Pono
Itch Nuca
Wound Samad
Asthma Cutas
Consumption Etica. Tisis
Anœmia Culang ug dugo
Vertigo Alipolong
Wen Boctol
Pimples Bugas
Fistula Potic
Leprosy Balahac
Small-pox Boti
Dropsy Hopong
Tetters Bon-i
Bloody flux Calibang ug dugo
Cut Putul
Fall Pagcaholog
Scarlatine Dalap
Measles Tipdas
Rupture Damlac
Giddiness Pagtupad
Flea-bite Bong̃ag sing̃ot
Erysipelas Apoy
Rheum So-ot
Dew-worm Bitoc
Burn Pagcasunug
Cancer Cancer
Blindness Pagcabuta
Cholera Cólera
Boil Cobal
Madness Pagcabuang
Dysentery Paghibolos
Poisoning Pagcahilo
Swoon Capugdao
Fracture Pagcabali sa bucoc
Gout Tibac
Hemorrhoids But-but
Sick headache Tampihac
Dumbness Pagcamama
Plague Peste
Sting Pinac-an
Deafness Pagcabong̃ol
Whitlow Basol
Furuncle Balusot
Earache Saquit sa dalonggan
Head-ache Calabad sa olo
Tooth-ache Saquit sa bag-ang
Stomach-ache Caso-ol sa coto coto
Sore eyes Taguimata
Sore fingers Saquit sa mg̃a todlo
Sore throat Saquit sa totonlan
Sore feet Saquit sa mg̃a ti-il

Mg̃a tambal.

Sarsaparrilla Banag
Philippine oil Tagolaoay
Purslane Olasiman
Immortelle Siempreviva
Sage Dalapot. Gabon
Rhubarb Ruibarbo
Rue Ruda
Rosemary Romero
Quinina Quinina. Dita
Chamomile Manzanilla
Mallows Tabin
Nightshade Lubi lubi
Mint Yerba buena
Ricinus Tang̃an tang̃an
Saffron Dulao
Balsamine Palea
Coloquintida Salag salag
Betel-nut Bonga
Egg-plant Talon
Mug-wort Bangcodo
Celery Apio
Elder Saliargao
Chaste-tree Lagundi
Ginger Luy-a
Aloe Acibar
Antypirine Antipirina
Camphor Alcanfor
Camphorate brandy Aguardinte alcanforado
Chloroform Cloroformo
Ether Eter
Laudanum Láudano
Opium Opio
Ptisan Tisana
Purge Purga
Ointment Pomada
Pill Píldoras
Morphine Morfina
Magnesia Magnesia
Mustard Mostaza
Linseed-meal Harina de linaza
Cerato Cerato
Fruit salt Sal de frutas
Cathartic salt Sal catártica
Sedlits salt Sedlitz
Baths Mg̃a pagcaligo
Medicine Tambal
Frictions Pagcahilot
Cupping-glass Ventosa
Clyster Lavativa
Cataplasm Hampol
Bandage Ba-at
To cure Pagtambal
To bathe Pagcaligo
To vaccinate Pagcadlit

Ang ciudad.

City. Town Ciudad
Street Dalan
Walk Sodoy sodoyan
Garden Tanaman sa mg̃a bulac
Botanical garden Jardín botánico
House Balay
City-hall Municipio
Cathedral Catedral
Church Singbahan
Convent Convento
Nunnery Convento sa mg̃a monja
Palace Palacio
Quarter Cuartel
Hospital Hospital
Tower Cota
Custom-house Aduana
Post-office Administracion sa correos
Market Tianggui. Mercado
College Colegio
Seminary Seminario
School-house Escuelahan
Naval academy Academia naval
Military academy Academia militar
University Universidad
Lyceum Liceo
Square Plaza
Theatre Teatro
Telegraph office Oficina sa telégrafos
Hotel Hotel
Inn Doong
Restaurant Restaurant
Shop Tienda
Manufactory Fábrica
Stores Almacenes
Stationery Baliguia-an ug papel, &.
Bakery Buluhatan ug pan
Brewery Buluhatan ug cerveza
Pottery Buluhatan ug mg̃a colon, &.
Groceries Baliguia-an ug panacot
Dairy Baliguia-an ug gatas
Printing-office Imprenta
Shoemaker’s shop Buluhatan ug mg̃a sapin
Blacksmith’s shop Herrería
Linen-draper’s shop Baliguia-an ug panapton ng̃a hilo
Dispensary Botica. Farmacia
Laundry Bunac-an
Book-seller’s shop Baliguia-an ug mg̃a libro
Tailor shop Sastrería. Tahianan
Barber shop Barbería. Alotanan
Jail Bilanggoan
Gambling-house Sugal-an
Coffee-house Café
Cockfight Bulang̃an
Bar Tanguayan
Billiards saloon Dula-an sa billar
Cigar store Baliguia-an ug tabaco
Upholstery Baliguia-an sa mg̃a mueble
Confectionery Baliguia-an ug matamis
Millinery Modista
Hemp-market Mercado sa lanot
Rice-market Tianggui sa bugas
Sugar-market Tianggui sa azucar
Fish-market Tianggui sa mg̃a isda
Jewelry Baliguia-an sa mg̃a hias
Watchmaker’s shop Buluhatan sa mg̃a horasan
Bank Banco

Ang singbahan.

The cathedral Ang catedral
The church Ang singbahan
The chapel Ang capilla
The oratory Ang oratorio
The cemetery Ang cementerio
A grave Usa ca lubng̃anan
The steeple Ang torre
The belfry Ang campanario
The cupola Ang cúpula
The naves Ang mg̃a nave
An altar Usa ca altar
High altar Altar mayor
The pulpit Ang ualihan
Praying-desk Lodhanan
The organ Ang órgano
The confessional Ang confesalan
Benches Mg̃a banco
An image Usa ca larauan
A picture Usa ca cuadro
Bells Mg̃a campana
A bell Usa ca campanilla
The parish Ang parroquia
Amice Amito
Alb Alba
Girdle Cíngulo
Stole Estola
Maniple Manípulo
Chasuble Casulla
Cope Capa
Dalmatica Dalmática
Mitre Mitra
Chalice Caliz
Paten Patena
Altar-cloth Manteles
Linen altar Corporales
Monstrance Viril
Pix Copon
Pax La paz. Portapaz
Censer Incensario
Vessel for incense Naveta
Holy-water-pot Acetre
Cross Cruz
Crucifix Crucifijo
Surplice Sobrepelliz
Small cassock Sotanilla
Cassock. Sotana Sotana
Roquet Roquete
The curtains Ang mg̃a cortina
The hangings Ang mg̃a colgadura
Sacristy Sacristía
Choir Coro
Baptismal-font Buñagan
Stoup Benditahan
Lectern Facistol
Missal-stand Atril
Candlestick Candelero
Lustre Arañas
Missal Misal
Ritual Ritual
Standard Estandarte
Bier Long̃on

Ang balay.

A house Usa ca balay
Stone-house Balay ng̃a bato
Iron-house Balay ng̃a puthao
Brick-house Balay ng̃a ladrillo
Wooden-house Balay ng̃a cahuy
Wall Cota. Paril
Thin-wall Bongbong
A cottage Usa ca payag
Home Balay. Pinuyanan
Staircase Hagdan
A step Usa ca ang-ang
A room Usa ca cuarto
The parlor Ang salas
Sitting-room Descanso
Bedroom Cuarto ng̃a pagahigdaan
Bath-room Caligoan
Dining-room Calan-an
Passage Corredor
Bridge Latayan
Hall Salón
Porch Silong
Kitchen Cocina
Chimney Alasohan
Hearth Dapog
Roof Atop
Zinc-roof Atop ng̃a zinc
Tile-roof Atop ng̃a tisa
Palm-roof Atop ng̃a paod
Straw-roof Atop ng̃a cogon
Lightning-rod Pararrayos
Ceiling Quízame
Floor Salug
Window Talamboan. Ventana
Door Pulta. Tacop
Street-door Tugcalan
Yard Sauang
Pantry Despensa
Cellar Pensa. Bodega
Coach-house Cochera
Stable Caballeriza
Water closets Calibang̃an
Laundry Bunac-an
Pigeon-house Salampatihan
Fold Carnerohan
Poulterer Manuc-an
Hog-sty Tangcal sa mg̃a babuy
Cistern Algibe

Ang casangcapan con ang mg̃a galamiton sa balay.

Furniture Mg̃a mueble
A table Usa ca lamesa
A round table Usa ca velador
A console Usa ca consola
A bench Usa ca langcape, banco
A chair Usa ca silla
Arm-chair Butaca
Large-chair Perezosa
Rocking-chair Mecedora. Lia lia
A sofa Usa ca sofá
A lounge Usa ca canapé
A seat Usa ca lingcodanan
A cushion Usa ca cojín
A mirror Usa ca salamín
A desk Usa ca sulatan
Writing desk Sulatan
A picture Usa ca cuadro
A portrait Usa ca retrato
A carpet Usa ca alfombra
A bed Usa ca higdaan
A cradle Usa ca duyang
A hammock Usa ca hamaca
Washing-stand Hunauan
A screen Usa ca biombo
A lamp Usa ca quinqué, lámpara
A lustre Usa ca araña
A chandelier Usa ca candelabro
A candlestick Usa ca candelero
A shelf Usa ca estante
A book case Usa ca estante sa mg̃a libro
A dresser Usa ca aparador
A sideboard Usa ca alacena
A bureau Usa ca cómoda
A time piece Usa ca horasan
A clock Usa ca horasan
A piano Usa ca piano
A trunk Usa ca caban
A box Usa ca caja
Hat-stand Percha
Stick-stand Bastonera
Curtain Cortina
Cage Jaula
Flower-pot Macetero
Maize-mill Ligsanan
Coffee-mill Ligsanan sa café
Loom Halablan
Distaff Galing̃an
A key Usa ca llave
A lock Usa ca llavihan
A padlock Usa ca candado
A broom Usa ca silhig
A feather-brush Usa ca paspas

Mg̃a panapton ng̃a nagcalain lain.

Satin Satín
Damask Damasco
Flax Hilo
Linen cloth Lienzo
Cambric Cambray. Batista
Silk Seda
Velvet Terciopelo
Gauze Gasa
Cotton Algodon. Lumpot
Wool Lana
Drill Dril
Calico Espartero. Coquillo
Blond lace Blonda
Cashmire Cachemira
Canvas Lona
Crape Crespon
Lace Encaje
Woollen cloth Paño
Flannel Franela
Merinos Merino
Muslin Muselina
Mohair Moaré
Cotton-cambric Percal
Raso Satín. Raso
Condiman Condiman
Cloth Panapton
Stuffs Lain laing mg̃a panapton

Mg̃a visti.

Clothes Visti sa lalaque
Dresses Visti sa babaye
Hat Calo sa lalaque
Bonnet Calo sa babaye
Cap Gorro
Coat Chaqueta
Short jacket Americana
Frock coat Levita
Waistcoat. Vest Chaleco
Trousers Pantalones. Calzones
Drawers Calzoncillos
Stockings Medias
Socks Calcetines
Shoes Mg̃a sapin
Boots Botas
Undershirt Camisin
Shirt Sinina sa lalaque
Shift Sinina sa babaye
Collar Cuello
Cuffs Puños
Cravat. Necktie Corbata
Braces Tirantes
Kerchief Paño
Neckerchief Candonga
Handkerchief Pañuelo
Slippers Sinelas
Ladies’ boots Botines
Flannel shirt Sinina ng̃a franela
Chinese shirt Camisa de chino
Piña shift Sinina ng̃a piña
Silk shift Sinina ng̃a seda
Chemise Camison
Jacket Camiseta
Skirt Saya
Petticoat Naguas. Enaguas
Corset Corsé
Waist Corpiño
Blouse Blusa
Shawl Chal
Mantle Mantilla
Veil Velo
Dressing gown Bata
Girdle Bacos. Cinturón
Belt Baat. Faja
Laze Lazo. Listón
Swadling Mg̃a hapin
Gloves Mg̃a guantes
Garters Bang̃an
Gaiters Polainas
A dress Usa ca visti
A costume Usa ca traje
A linen Usa ca ilisan
Lining Hanig. Sapao
Corsage Calauasan
Sleeves Mg̃a bocton
Pocket Bolsillo

Mg̃a dayan dayan, mg̃a hias, &.

Ring Singsing
Ear-rings Areos. Aretes
Necklace Collar. Cuentas
Pin Alfiler
Cravat-pin Alfiler sa corbata
Bonnet-pin Alfiler sa calo
Breast-pin Prendedor
Hair-pin Horquilla. Tranca
Bracelet Baclao. Brazalete
Bracelets Baluso. Pulseras
Brooch Gausing. Broche
Parasol Payong
Umbrella Payong
Comb Sudlay
Flat purse Portamonedas. Puntil
Jewels Mg̃a hias
Chain Cadena. Talicala
Fan Pay pay
Stick. Cane Songcod. Bastón
Watch Horasan
Spectacles Anteojos
Rosary Rosariohan
Prayer book Palang̃adyean
Wig Peluca
Plaiting Salapil
Embroidery Binoldahan
Knitting Gancillo
Buckle Hebilla
Medal Medalla
Locket Medallón

Mg̃a galamiton sa pagcaon ug sa paginom.

Dining-table Lamesa ng̃a pagacan-an
Table-cloth Manteles
Napkin Servilleta
Plate Pinggan
Dish Fuente
Salver Bandeja. Abandejado
A knife Usa ca cuchillo
A spoon Usa ca cuchara
A fork Usa ca tenedor
A glass Usa ca vaso
A bottle Usa ca botella
Wine-bottle[1] Botella sa vino
Water-bottle Botella sa tubig
Cruet Sudlanan sa suca
Pepper-box Sudlanan sa pimienta
Oil-bottle Lanahan
Teapot Sudlanan sa sha
Coffee-pot Sudlanan sa café
Cup Taza. Copa
Chocolate-cup Escoria
Coffee-cup Taza sa café
Tea-cup Taza sa sha
Liquor-cup Copa sa licor
Beer-cup Copa sa cerveza
Wine-glass Vaso sa vino
Water-glass Vaso sa tubig
Sugar-basin Sudlanan sa azucar
Salt-cellar Alasinan
Mustard-pot Sudlanan sa mostaza
Tray Bandeja
Bowl Ponchera
Soup-tureen Sopera
Cork-screw Tirabuzón
Filter Filtro
Cullender Salahan
Toothpick Hing̃iqui. Palito

[1] Quinahanglan ng̃a dili masayop ang tinonan sa iningles sa paggamit niining mg̃a sustantivo ng̃a guihing̃anlan compuesto. Lain man wine-bottle, lain bottle of wine; ang nahauna may cahologan botella ng̃a pagasudlan ug vino, ug ang icaduha botella ng̃a may vino cun napono sa vino. Ang nahauna guihubad co sa mg̃a pulong botella sa vino ug ang icaduha botella ng̃a vino. Guiing̃on co quini cay usahay nadung̃ug man botella sa vino, botella sa tubig, &. ug masabut sa nagapamati botella ng̃a may vino, botella ng̃a may tubig, &. ug dili gayud mao ang cahologan niadtong mg̃a pagpamulong.

Mg̃a galamiton sa cocina.

Boiler Caldera
Caldron Caldero
Potlid Taclob
Skimmer Loag ng̃a binohoan
Funnel Embudo
Gridiron Parrillas
Skewer Asalan
Pot Colong
Pestle Docdocan
Frying-pan Sarten. Calaha
Pan Cazuela
Jar Tadiao
Duster Noog
Coffee-mill Molino sa café
Chopping-block Tartaran

Mg̃a galamiton sa cuarto ng̃a pagahigda-an.

Bed Higda-an
Camp-bed Catre
Straw-bed Banig
Pillow Unlang
Sheet Habol ng̃a coquillo
Blanket Habol
Spread. Quilt Colcha
Mattress Colchoneta
Mosquito-net Mosquitero
Pillow-case Funda
Night-table Lamesa de noche
Alarm-clock Despertador. Pulucaon
Candlestick Palmatoria
Matches Sacafuegos
Pot Orinola. Ihianan
Stool Taburete
Praying-desk Ludhanan
Carpet Alfombra
Shoe-horn Calzador
Waxlight Bujía
Lamp-shade Pantalla
Watch-pocket Relojera. Bulutang̃an sa horasan

Ang panhunauan.

Washing-stand Hilamosan
Toilet Panhunauan
Basin Hunauan
Pitcher Pichel
Looking-glass Salamin
Towel Pamahiran
Soap Sabon
Comb Sudlay
Scissors Gunting
Brush Cepillo
Tooth-brush Cepillo sa ng̃ipon
Cloth-brush Cepillo sa visti
Hair-brush Cepillo sa buhoc
Hat-brush Cepillo sa calo
Nail-brush Cepillo sa coco
Powder Polvos. Binocboc ng̃a mahomot
Razor Navaja sa pagalot
Brush Brocha
Hat-box Sudlanan sa calo
Glove-box Sudlanan sa guantes
Powder-box Sudlanan sa binocboc
Blacking Betún
Cosmetics Cosmético
Rice-powder Binocboc sa bugas
Finger-file Limbas sa mg̃a coco
Jewel-box Estuche. Sudlanan sa hias

Ang sulatan.

Desk Sulatan
Books Mg̃a libro
Copy-book Cuaderno
Paper Papel
A sheet Usa ca pliego
A quire Usa ca cuadernillo
A ream Usa ca resma
Pocket-book Cartera
The pen Ang pluma
The pencil Ang lapis
The penholder Ang mango
The pen-knife Ang cortaplumas
The ink Ang tinta
The inkstand Ang tintero
The ruler Ang regla
The wafers Ang mg̃a oblea
Sealing-wax Lacre
Bell Campanilla
Envelope Sobre
Note-paper Papel sa mg̃a sulat
Stamp Sello sa correo
Seal Patic
Slate Pizarra
Rubber Iquilias. Borrador
Blotting-paper Papel secante
Sand-box Salvadera
A card Usa ca tarjeta
A billet Usa ca billete
A letter Usa ca sulat

Ang capandayan.

Chisel Tiguib
The plumb Ang tonton
The square Ang escuala
The level Ang nivel
The saw Ang gabas
The plane Ang cepilla, catam
The mallet Ang pacang
The hammer Ang bacbac
The auger Ang barrena
Bit-stock Adlong. Taladro
Gimlet Barreno ng̃a diotay
Nippers Quimpit
Ruler Regla
Wrench Birador. Destornillador
Adze Bingcong
Compass Compas
Burin Buril
Pliers Alicates
Axe Oasay. Palacol
Vice Tornillo
Lathe Ladican
File Limbas
A nail Usa ca lansang
A wedge Usa ca badyit

Mg̃a galamiton sa mananalot.

Razors Mg̃a navaja
Shears Gunting
Comb Sudlay
Soap Sabon
Razor-strop Baylan
Brush Brocha
Oil Lana
Cosmetic Cosmético
Pomade Pomada
Powder Polvos
Hair-brush Cepillo sa buhoc
Towel Pamahidan
Basin Hunauan
Mirror Salamin

Capandayan sa magbobohat ug sapin.

Awl Hilihod
Hammer Bacbac
Nail Lansang
Cast Holma
Shears Gunting
Knife Cuchilla
Peg Tunuc
Pitch Salong
Wax Talo
Tallow Sebo
Leather Panit
Varnished leather Charol

Mg̃a bahin sa horasan.

Hour-hand Mano
Minute-hand Minutero
Second-hand Segundero
Main-spring Muelle
Hair-spring Buhoc
Watch-spring Cuerda
Sphere Esfera
Anchor Ancora
Wheel Ligid
Register Registro
Pendulum Péndula
Key Llave
Chain Cadena
Case Caja

Guarniciones, silla, &.

Reins Riendas
Bit Bocado
Headstall Cabezada
Whip Fusta. Bonal
Stirrups Estribos
Halter Hocot
Saddle Silla
Girths Cincha
Harness Guarniciones
Collar Collera
Bridle Freno
Spurs Espuelas
Horse-shoe Herradura

Mg̃a armas, &.

Fire-arms Mg̃a luthanan
Side-arms Mg̃a hing̃aniban
Gun Fusil
Cannon Luthanan. Cañón
Revolver Revolver
Mortar Mortero
Grenade Granada
Ball Bala
Cartouch Cartucho
Cartridge-box Cartuchera
Powder Pólvora
Castle Castillo
Redoubt Reducto
Tower Cota. Baluarte
Spear Bangcao
Shield Calasag
Arrow Pana
Bow Bosog
Saber Sable
Sword Espada
Bolo Sungdang
Poniard Baladao
Cris Calis
Cutlass Campilang
Army Ejército
Artillery Artillería
Infantry Infantería
Cavalry Caballería
Ambulance Ambulancia
Navy Armada

Ang música.

Music Música
A musician Usa ca músico
A singer Usa ca cantor
Tenor Tenor
Contralto Contralto
Treble Tiple
Bass Bajo
To sing Pagcanta
To play the guitar Pagcoscos sa sesta
To play the piano Pagpiano
To play on Pagtocar. Pagpating̃ug
Piano Piano
Organ Organo
Harmonium Harmonium
Harp Harpa
Flute Flauta
Clarionet Clarinete
Bugle Clarin
Trumpet Trompeta
Trombone Trombon
Hautboy Oboe
Horn Trompa
Cornet Corneta
Pipe Flautin
Baritone Barítono
Lyre Lira
Bassoon Bajón
Violin Violin
Violoncello Violoncello
Viol Viola
Violone Contrabajo
Bandore Bandurria
Guitar Sesta
Accordion Acordion
Drum Tambor
Large drum Bombo
Kettle drum Timbal
Tambourine Pandero
Whole note Redonda
Half note Blanca
Crotchet Negra
Dotted note Punto
Quaver Corchea
Semiquaver Semicorchea
Demi semiquaver Fusa
Double demi semiquaver Semifusa
Clef Clave
G Clef Clave de sol
F Clef Clave de fa
C Clef Clave de do
Sharp Sostenido
Flat Bemol
Natural Becuadro
Tie Ligadura
Rest Silencio
Pause Calderón
Key Tecla
String Cuerda
Bow Arco
Bridge Puente
Fret Bidya
Orchestra Orquesta
Band Banda

Mg̃a dula-an, mg̃a caliling̃auan.

Billiards Billar
Chess Ajedrez
Dice Dados
Dominos Dominó
Lotto Lotería
Draughts Damas
Cards Baraja. Cartas
Theatre Teatro
Ball Baile. Sayauan
Dance Pagsayao
Gymnastics Gimnasia
Swing Abiogan
Fencing Esgrima
Walking Pagsodoy sodoy
Riding Pagcabayo
Driving Pagcarruage
Fishing Pagpanagat
Swimming Pagcalang̃oy
Running Pagdalagan
To dance Pagsayao
To swing Pagduyan duyan
Top Casing
Kite Talabanoc
Races Carreras
Carriage. Coach Carruage
Bicycle Bicicleta
To play at billiards Pagdula sa billar
To play at cards Pagbaraja
To play at ball Pagdula sa pelota. Pagsipa
To play at dominos Pagdominó
To play at chess Pagajedrez

Ang pagcaon.

To eat Pagcaon
Dining-room Canan-an
To breakfast Pagpainit
Breakfast Painit
To lunch Pagpamahao
Lunch Pamahao
To dine Pagpaniodto
Dinner Paniodto
To sup Pagpanihapon
Supper Panihapon
Meal Calanon
Feast Convida. Convite
Vinegar Suca
Oil Lana
Salt Asin
Pepper Malisa
Mustard Mostaza
Spices Panacot
Cinnamon Mana
Sauce Salsa
Bread Pan
Butter Mantequilla
Lard Manteca
Fat Tambuc
Meat Carne. Onod
Fresh meat Onod ng̃a lab-as
Cold meat Onod ng̃a inasinan
Jerked meat Tapa
Soup Sopa
Milk soup Sopa ng̃a gatas
Vermicelly soup Sopa ng̃a fideos
Macaroni soup Sopa ng̃a macarrones
Bread soup Sopa ng̃a pan
Rice soup Sopa ng̃a bugas
Broth Sabao
Boiled meat Onod ng̃a linatan
Pottage Potage
Vegetables Olotanon
Ham Jamon
Beef Onod sa vaca
Mutton Onod sa carnero
Veal Onod sa vacang dumalaga
Pork Onod sa babuy
Venison Onod sa usa
Lamb Onod sa nating carnero
Kid Onod sa itoyng canding
Chicken Piso
Duck Itic
Goose Gaquet
Rabbit Conejo
Dove Salampati
Pigeon Cuyabog sa salampati
Turkey Pavo
Fish Isda
Salt-fish Isda ng̃a binulad
Brine-fish Guinamus
Cod-fish Bacalao
Oyster Talaba
Sardines Tangban
Lobster Banagan
Craw-fish Alimang̃o
Potatoes Patatas
Peas Guisantes
Spanish peas Garbanzos
Beans Aluvias
Cabbage Coles
Eggs Mg̃a itlog
Poached eggs Estrellados
Omelet Tortillas
Salad Quinilao
Cutlet Chuleta sa carnero
Beef-steak
Roast-beef
Fillet of beef Hiua sa vaca
Fricasse Pepitoria
Loin Boco boco
Sirloin Boco boco sa vaca
Kidneys Amimislong
Heart Casing casing
Brain Otoc
Head Olo
Tongue Dila
Liver Atay
Blood Dugo
Neck Liog
Leg Pa-a
Dessert Postre
Cheese Queso
Mango Manga
Banana Saguing
Pine-apple Piña
Pears Peras
Oranges Ucban
Raisins Pasas
Grapes Uvas. Paras
Apples Manzanas
Dates Dátiles
Pomegranate Granada
Sweetmeats Matamis
Pudding Pudin
Custard Natillas
Pies Pasteles

Ang paginom.

To drink Paginom
Drinking Ilimnon
Water Tubig
Wine Vino
Palm-wine Tuba
Beer Cerveza
Stout Cerveza ng̃a maitum
Liquors Mg̃a licor
Coffee Café
Tea Sha
Chocolate Chocolate
Milk Gatas
Broth Sabao
Claret Burdeos
Cider Sidra
Burgundy Borgoña
Port wine Oporto
Madera Madeira
Champagne Champan
Gin Ginebra
Sherry Jerez
Brandy Aguardiente
Whisky Whisky
Malmsey Malvasia
Cognac Coñac
Rum Rom
Nipa wine Tanduay
Glass of water Vaso ng̃a tubig
Glass of wine Vaso ng̃a vino
Glass of milk Vaso ng̃a gatas
Cup of beer Copa ng̃a cerveza
Cup of liquor Copa ng̃a licor
Cup of broth Taza ng̃a sabao
Cup of coffee Taza ng̃a café
Cup of tea Taza ng̃a sha
Cup of chocolate Escoria ng̃a chocolate
Cup of chamomile Taza ng̃a manzanilla
Punch Ponche
Ice cream Sorbete
Lemonade Limonada
Almond water Orchata
Coffee and milk Café ng̃a sinactan ug gatas
Wine and water Vino ng̃a sinactan ug tubig
Water and sugar Tubig ng̃a matamis
Syrup Almibar

Ang Religión.

God Ang Dios
Creator Magbubuhat
Almighty Macagagahom
The holy Trinity Ang santos uyamut ng̃a Trinidad
The eternal Father Ang Amahan ng̃a ualay catapusan
The Son of God Ang Anac sa Dios
The Holy Ghost Ang Espíritu Santo
Jesus Christ Si Jesucristo
The Lord Ang Guinoo
Redeemer Manonobos
Saviour Mamamauy
The holy Church Ang Santa Iglesia
Sacrament Sacramento
Baptism Ang Pagbuñag
Confirmation Ang Pagcompilma
Holy Eucharist Ang Eucaristía
The Communion Ang Pagcalauat
Penance Ang Penitencia
Extreme unction Ang Pagbadlis
Holy Order Ang Pagorden
Matrimony Ang Pagcasal
The mass Ang misa
Low mass Misa rezada
High mass Misa cantada cun mayor
The holy Gospel Ang santos ng̃a Evangelio
The Bible Ang Biblia
The holy scripture Ang santos ng̃a sulat
The Holy Virgin Ang mahal ng̃a Virgen
An angel Usa ca angel
A saint Usa ca santos
A just Usa ca matarung
Heaven Ang lang̃it
Glory Himaya sa lang̃it
Hell Infierno
Purgatory Ang purgatario
Judgment of last day Adlao sa pagpanudia
To fast Pagpuasa
Day of fasting Adlao ng̃a igapuasa
Day of working Adlao ng̃a igatrabajo
The Lent Ang cuaresma
Carnival Bilin bilin
Ash Wednesday Ang badlis
Holy Week Semana Santa
Palm Sunday Domingo sa lucay
Good Thursday Jueves Santo
Good Friday Viernes Santo
Nativity of Christ Pagcatao ni Jesucristo
Christmas Pasco sa Pagcatao
Epiphany Fiesta sa tolo ca hari
Resurrection of Christ Pagcabanhao ni Jesucristo
Easter Pasco sa Pagcabanhao
Ascension Pagsaca sa lang̃it
Pentecost Ang pagcunsad sa Espíritu Santo
Whitsuntide Pasco sa Espíritu Santo
Corpus Christi day Corpus
Nativity of blessed Mary Ang Pagcatao sa mahal ng̃a Virgen
Candlemas Candelaria
Annunciation of Virgin Mary Ang pagcunsad ni San Gabriel
Assumption Asuncion
Conception Concepcion
All Saints’ day Fiesta sa ng̃atanan mg̃a Santos
All souls’ day Adlao sa mg̃a minatay
Feast Fiesta ng̃a ililihi
Advent Adviento
The Religion Ang Religión
Catholic Religion Ang Religión Católica
Protestantism Ang protestantismo
A christian Usa ca cristianos
A catholic Usa ca católico
A protestant Usa ca protestante
A jew Usa ca judios
An idolater Usa ca diuatahan
A presbyterian Usa ca presbiteriano
A methodist Usa ca metodista
A calvinist Usa ca calvinista
A lutheran Usa ca luterano
A heretic Usa ca herejes
A schismatic Usa ca cismático
The devil Ang yaua
The sorcerer Ang balbal
The phantom Ang abat
The souls Ang mg̃a calag
The eternal life Ang quinabuhi ng̃a ualay catapusan
The everlasting life Ang quinabuhi ng̃a dayon
Anniversary Sumad
Holiday Adlao sa fiesta
New-year’s day Adlao sa bag-ong tuig cun Año nuevo
National holiday Fiesta sa guinharian
Thanksgiving-day Fiesta sa pagpasalamat

Mg̃a quinaadman, mg̃a arte, &.

Grammar Gramática
Poetry Poética
Geography Geografía
Mathematics Matemáticas
Arithmetic Aritmética
Algebra Algebra
Geometry Geometría
Trigonometry Trigonometría
Typography Tipografía
Rhetoric Retórica
Natural history Historia natural
Physics Física
Chemistry Química
Philosophy Filosofía
Logic Lógica
Metaphysics Metafísica
Cosmogony Cosmogonía
Physiology Fisiología
Meteorology Meteorología
Mechanics Mecánica
Geology Geología
Law Derecho
Pharmacy Farmacia
Architecture Arquitectura
Anatomy Anatomía
Sculpture Escultura
Photography Fotografía
Commerce Comercio
Agriculture Agricultura
Mineralogy Mineralogía
Zoology Zoología
Astronomy Astronomía
Botany Botánica
History Historia
Medicine Medicina
Surgery Cirugía
Theology Teología
Philology Filología
Metallurgy Metalurgia
Painting Pintura
Engraving Grabado
Telegraph Telégrafo
Voltameter Voltámetro
Thermometer Termómetro
Telescope Telescopio
Anemometer Anemómetro
Sextant Sextante
Compass Brújula
Astrolabe Astrolabio
Press Prensa. Lugpitanan
Locomotive Locomotora
Sugar-mill Intosan
Loom Halablan
Cable Cable
Barometer Barómetro
Pump Bomba
Electromotor Máquina eléctrica
Crucible Crisol
Pluviometer Pluviómetro
Gas Gas
Sphere Esfera
Alembic Alambique
Steam-engine Máquina de vapor
Air-pump Máquina pneumática
Electrical light Luz eléctrica
Acid Acido
Telephone Teléfono
Wind-mill Molino de viento
Phonograph Fonógrafo
Air-balloon Globo
Type-writer Máquina sa pagsulat
Sewing-machine Máquina sa pagtahi
Spinning-wheel Galing̃an

Mg̃a guinharian, &.

Kingdom Guinharian
Nation Nación
Province Provincia
State Estado
Republic República
Empire Imperio
Native land Yutang nataohan
City Ciudad
Village. Town Longsod
Suburb Barrio
Citizen Taga ciudad
Villager Tagilongsod
Peasant Longsodanon
Inhabitants Mg̃a molopio
Asia Asia
An Asiatic Usa ca tao taga Asia
Africa Africa
An African Tao taga Africa
America América
An American Tao taga América
Europe Europa
A European Tao taga Europa
Spain España
A Spaniard Usa ca cachila
France Francia
A Frenchman Tao taga Francia
The French Ang mg̃a taga Francia
England Inglaterra
An Englishman Usa ca inglés
Germany Alemania
A German Usa ca alemán
Italy Italia
An Italian Tao taga Italia
Turkey Turquía
A Turk Usa ca turco
Russia Rusia
A Russian Tao taga Rusia
Arabia Arabia
An Arab Usa ca árabe
China Cainsican
A Chinese Usa ca insic
Japan Japón
A Japanese Usa ca japonés
United States Estados Unidos
An American Usa ca americano
American woman Babayeng americana
The Philippine Islands Islas Filipinas
A Filipino Usa ca filipino
A Tagalo Usa ca tagalog
A Bisaya Usa ca bisaya
A Cebuano Usa ca sugbuanon
Bisaya woman Babayeng bisaya
The language Ang pinamulong̃an
Bisaya Binisaya
English Iningles
Spanish Quinachila
Chinese Ininsic

Mg̃a ponoan ug mg̃a magsisilve sa singbahan.

The Pope Ang santos ng̃a Papa
Cardinal Cardenal
Patriarch Patriarca
Archbishop Arzobispo
Bishop Obispo
Priest Sacerdote. Pare
Parish priest Cura
Clergyman Clérigo
Clergy Caparian
Canon Canónigo
Chaplain Capellán
Minister Ministro
Vicar Vicario. Coadjutor
Preacher Palauali
Friar Fraile. Pare
Abbot Abad
Abbess Abadesa
Monk Monje
Nun Monja
Missionary Misionero
Deacon Diácono
Acolyte Acólitos
Cantor Cantor
Sexton Sacristán
Ringer Campanero
Organist Organista
Augustinian father Pare ng̃a Agustinos
Jesuit father Pare ng̃a Jesuita
Recoleto father Pare ng̃a Recoleto

Mg̃a ponoan ug lain pang mg̃a tao ng̃a may catungdanan.

Emperor Emperador
Empress Emperatriz
King Hari
Queen Reina
Prince Príncipe
Princess Princesa
Minister Ministro
Duke Duque
Earl. Count Conde
Countess Condesa
Duchess Duquesa
Marquis Marqués
Marchioness Marquesa
Baron Barón
Baroness Baronesa
Ambassador Embajador
Government Gobierno
Governor Gobernador
The Authorities Ang mg̃a ponoan
A chief Usa ca ponoan, pang̃ulo
A chairman Usa ca pang̃olo
A consul Usa ca consul
The president Ang presidente
A colonel Usa ca coronel
A captain Usa ca capitán
A mayor Usa ca general
A lieutenant Usa ca teniente
A corporal Usa ca cabo
A soldier Usa ca soldado
A policeman Usa ca policía
A judge Usa ca hocom
The jury Ang jurado
A lawyer Usa ca abogado
A fiscal Usa ca fiscal
A registrar Usa ca registrador
An attorney Usa ca procurador
A secretary Usa ca secretario
An inspector Usa ca inspector
A superintendent Usa ca superintendente
A notary Usa ca notario
Court of justice Juzgado. Hocmanan
Judge of peace Juez de paz
A bailiff Usa ca alguacil
A detective Usa ca policía secreta
A jailer Usa ca alcaide
A post-master Usa ca administrador sa correo

Laing laing mg̃a tao ng̃a may oficio con catungdanan.

A barber Usa ca mananalot
A jeweller Usa ca magbabaliguia sa mg̃a hias
A washer-woman Usa ca mamumunac ng̃a babaye
A laundress Usa ca mamumunac ug maguutao
A baker Usa ca magbolohat sa pan
A harness-maker Usa ca magbolohat sa guarniciones
A brewer Usa ca magbabaliguia ug cerveza
A coach builder Usa ca magbolohat sa mg̃a carruage
A hatter Usa ca magbobohat sa mg̃a calo
A milliner Usa ca magbobohat sa mg̃a calo sa babaye
A tailor Usa ca mananahi
A grocer Usa ca magbabaliguia ug panacot
A dress-maker, seamstress Usa ca mananahi ng̃a babaye
A black-smith Usa ca panday sa puthao
A fruiterer Usa ca magbabaliguia ug bong̃a
A watch-maker Usa ca maggagama sa mg̃a horasan
A milk man Usa ca magbabaliguia ug gatas
A book seller Usa ca magbabaliguia sa mg̃a libro
A compositor Usa ca cajista
A mason Usa ca magbolohat sa mg̃a cota
A carpenter Usa ca panday
A silver-smith Usa ca mananalsal ug salapi
A painter Usa ca pintor
A locksmith Usa ca magbobohat sa mg̃a llavihan
A physician, doctor Usa ca médico
A medicaster Usa ca mananambal
A pharmacist Usa ca maggagama sa mg̃a tambal
A dentist Usa ca mananambal sa mg̃a ng̃ipon
A teacher Usa ca magtotoon
A grammar teacher Usa ca magtotoon sa gramática
A school teacher Usa ca magtotoon sa mg̃a escuela
A music professor Usa ca magtotodlo sa música
A scholar Usa ca tinonan
A writer Usa ca magsusulat
A machinist Usa ca magbobohat sa mg̃a máquina
An author Usa ca magsusulat sa mg̃a libro
A dyer Usa ca magtitina sa panapton
A book-binder Usa ca maghahanig sa mg̃a libro
A potter Usa ca magbolohat ug mg̃a colon &.
A stationer Usa ca magbabaliguia ug papel, sobres, &.
A hair-dresser Usa ca magsusudlay sa buhoc
A basket-maker Usa ca magbolohat sa mg̃a bocag
An inn keeper Usa ca magbalantay sa doong
A tinsmith Usa ca magbolohat ug farol, &.
An interpreter Usa ca maghuhuad
A professor Usa ca magtotodlo
A journalist Usa ca magsusulat sa mg̃a mantala-an
A musician Usa ca músico
A sculptor Usa ca magbolohat sa mg̃a larauan
A poet Usa ca magtotocod sa mg̃a balac
A printer Usa ca tagimprenta
A shoemaker Usa ca magbolohat sa mg̃a sapin
A merchant Usa ca magbabaliguia
A workman Usa ca mamomo-o
An engineer Usa ca ingeniero, maquinista
A farmer Usa ca magbabaul, hacendero
A fisher Usa ca mananagat
A cook Usa ca cocinero
A cook-maid Usa ca cocinera
A scullion Usa ca tanod
A steward Usa ca mayordomo
A butcher Usa ca magiihao, magbabaliguia ug carne
A postman Usa ca magbabahin sa mg̃a sulat
A waiter Usa ca bata bata, muchacho
A servant Usa ca sologo-on
A floor-polisher Usa ca lampacero
A porter, door keeper Usa ca portero
A conductor, coachman Usa ca cochero
A nursery maid Usa ca magbabantay sa mg̃a bata
A servant maid Usa ca sologo-on ng̃a babaye
A gardener Usa ca magbalantay sa tanaman
A stable boy Usa ca sota

Ubang mg̃a ng̃alan.

Augustin Agustin
Alexander Alejandro
Alphonsus Alfonso
Ambrose Ambrosio
Amelie Amalia
Ann. Nan Ana
Andrew Andrés
Anthony Antonio
Bartholomew Bartolomé
Beatrice Beatriz
Benedict Benito
Blanche Blanca
Bridget Brígida
Charles Carlos
Charlotte Carlota
Catharine, Kate Catalina
Cecily Cecilia
Christopher Cristobal
James Diego
Dorothy Dorotea
Edward Eduardo
Ellen Elena
Henry Enrique
Emily Emilia
Harriet Enriqueta
Stephan Esteban
Esther Ester
Frederick Federico
Philip Felipe
Ferdinand Fernando
Frances Francisca
Francis. Franck Francisco
Jasper Gaspar
Gregory Gregorio
Wilhelmine Guillermina
William, Will Guillermo
Ignatius Ignacio
Agnes Inés
Elizabeth Isabel
James, Jam Jaime
George Jorge
Joseph José
John Juan
Jane Juana
Julius Julio
Eleanor Leonor
Luke Lucas
Lucy Lucía
Louis, Lewis Luís
Magdalen, Maud Magdalena
Emanuel Manuel
Mark Marcos
Mary María
Matthew Mateo
Morris Mauricio
Michael Miguel
Nicholas Nicolás
Paul Pablo
Patrick Patricio
Peter Pedro
Raymund Ramón
Richard Ricardo
Robert, Robin Roberto
Ralph Rodolfo
Rowland Roldán
Solomon Salomón
Sarah, Selly Sara
Sophy Sofía
Susan. Sue Susana
Theresa Teresa
Timothy Timoteo
Thomas Tomás
Zachary Zacarías

Mg̃a pulong ng̃a igtalahod.

Mister. Mr. Guinoo. Señor. Don
Sir Señor
Lady Señora
Mistress. Mrs. Señora. Sra. Dña.
Madam Señora. Sra.
Gentleman Caballero
Master Señorito
His lordship Su Señoría
His Holiness Su Santidad
His Majesty Su Majestad
Your Highness Su Alteza
Your Excellency Su Excelencia
Rev. Revdo Reverendo. Talohodon
Honorable Honorable. Talahodon

Ang firmamento.

The sky Ang firmamento
The atmosphere Ang banua
The sun Ang adlao
The moon Ang bulan
New moon Patay ang bulan
First quarter Catin
Full moon Dactol
Last quarter Muton catin
The stars Ang mg̃a bito-on
Milky way Balatas
Comet Bito-on ng̃a icogon
Meteor Bulalacao
Eclipse Baconaoa
The sunrise Ang casilang sa adlao
The sunset Ang casalop sa adlao
The dawn Ang banag banag
The twilight Ang salongson
North Amihan
South Habagat
East Casilang̃an
West Casadpan
The clouds Ang mg̃a dagom
The wind Ang hang̃in
The storm Ang onos
The north wind Ang amihan
The south wind Ang habagat
The east wind Ang timog
The west wind Ang balogo
The typhoon Ang baguio
The rain Ang olan
The drizzle Ang talisic
The shower Ang tabo tabo
The dew Ang yamog
The rainbow Ang balang̃ao
The fog Ang gabon
The lightning Ang quilat
The thunder Ang dalogdog
The thunder bolt Ang linti
The weather Ang tiempo
Warm Mainit
Cold Matugnao
Gloomy Maming̃aon
Dry Mamala
Damp Mabasa basa
The brightness Ang calamdag
The darkness Ang cang̃itng̃it
Hot weather Aling̃asa
Mist Alisng̃ao
Breeze Hoyohoy
Shade Landung
Clearness Cahayag

Ang yuta.

Earth. Land Yuta
World Calibutan
Continent Dacong yuta
Peninsula Península
Island Polo
Archipelago Capopod-an
Isthmus Gitos
Cape Quinatomian
Point. Cape Catadman
Coast Baybayon
Sea-shore Bactason
Shores Mg̃a daplin sa suba
Mountain Buquid
Mountains Cabuquidan
Range of mountains Tagaytay
Hill Bongtod
Cliff Ili
Slope Baquilid
Valley Ualog
Plain Datag
Desert Caming̃aoan
Volcano Volcán
Wood Lasang
Cave Lang̃ub
Stone Bato
Earthquake Linog

Ang tubig.

Sea Dagat
Bay Looc
Current Sulug
Waves Balod
Gulf Laod
Channel Sauan
Strait Silang̃a
Port Dungoanan
Reef Tacot
Sand-bank Pasil
Flood-tide Taob
Ebb-tide Honas
Spring-tide Sicla
Neap-tide Quibit
Foam Bulac
River Suba
Brook Sapa
Stream Sapa sapa
Rill Salóg
Lake Danao
Spring Tubud
Fountain Tubudan
Watering Tubigon
Well Atabay
Fall Ambacan
Salt-water Tubig sa dagat
Spring-water Tubig sa tubud
Deluge Pagcalonop sa calibutan
Inundation Pagcalonop. Pagbaha
A drop Usa ca tolo

Ang tanaman.

To sow Pagpugas
Sowing Baul
Sowing season Tigpugas
To plant Pagtanom
Plant Tanom
Plantation Tanaman
To plough Pagdaro
To dig Pagcalot
To weed Pagbonglay
To reap Paggalab
To harvest Pagani
Harvest season Tigani
Harvest Inani
Farm Hacienda. Baul
Garden Tanaman sa mg̃a bulac
A tree Usa ca cahuy
Grove Cacahuyan
Orchard Lahuerta
Trunk of a tree Tugdan
Bark Panit sa cahuy
Root Gamot
Branch Sang̃a
Sprig Salingsing
Stem Odlot
Germ Saha
Bud Bios
Flower Bulac
Leaf Dahon
Sap Duga
Fruit Bong̃a
Seed Binhi
Stone of fruit Liso
Grain Lugas
Bunch Bulig
Spike Uhay
Spike of maize Puso
Herb Balili
Grass. Hay Cogon. Compay
Straw Dagami
Wheat Trigo
Millet Daua
Rice Humay
Rice-field Humayan
Maize Mais
Maize-field Maisan
Sugar cane Tobo
Sugar-plantation Catubhan
Indigo plant Tagom. Añil
Tobacco plant Tabaco
Coffee-tree Cafeto
Coffee-plantation Capihan
Cacao-tree Cacao
Cacao-plantation Cacaoan
Coca-plant Lactang
Banana-tree Saguing
Banana-plantation Saguing̃an
Hemp-tree Lanot
Hemp-plantation Abacahan
Cotton-plant Gapas
Cotton-plantation Gapasan
Vine-arbor Paras
Guava-tree Bayabas
Papaw-tree Papaya
Fig-tree Higuera
Date tree Datilero
Ebony Bantulinao
Mango-tree Manga
Cocoa-tree Lubi
Cocoa-plantation Calubihan
Cinchona Ditá. Quina
Mani-plant Mani
Rattan Ouay
Vegetables Mg̃a utan
Pulse Lagotmon
Spanish peas Garbanzos
Potatoes Patatas
Sweet potato Camote. Batatas
Lettuce Lechugas
Tomato Tomates
Parsley Perejil
Radishes Rábanos
Onion Cebollas
Cabbage Coles. Repollo
Beet Acelga
Balsamine-plant Palea
Garlic Ajos. Bauang
Cucumber Pepino
Water-melon Atimon. Sandía
Pine-apple Piña
Lemon-tree Limonero
Orange-tree Naranjo. Ucban
Fungus Ohong

Mg̃a mananap.

Animal Mananap
Domestic animals Mg̃a hayopan
Cat Iring
Kitten Itoy sa iring
Dog Iro
Pup Tocoy
Rabbit Conejo
Cow Vaca
Kine. Cows Mg̃a vaca
Bull Toro
Ox Vaca ng̃a laqui
Calf Vacang dumalaga
Horse Cabayo
Mare Cabayo ng̃a baye
Foal Nati sa cabayo
Colt Nating laqui sa cabayo
Filly Nati ng̃a baye sa cabayo
Goat Canding
She-goat[1] Canding ng̃a baye
Kid Itoy sa canding
Ram Carnero
Ewe Carnero ng̃a baye
Lamb Itoy sa carnero
Pig Babuy
Sow Babuy ng̃a baye. Anayon
Swine Mg̃a anayon
Sucking pig Bactin
Mule Mulo
Donkey Asno
Buffalo Calabao
Lion Leon
Elephant Gadya
Deer Usa
Hind Libay
Squirrel Boot
Wild boar Pacot
Pole-cat Milo
Monkey Amo
Civet-cat Singgalon
Cayman Buaya
Snake Halas
Boa-constrictor Saoa
Iguana Ibid
Lizard Haló
Small lizard Taloto
Mouse Balagtoc
Rat Ilaga
Toad Baqui
Leech Limatoc
Snail Omang
Mantis Baye baye
Locust Dolon
Grasshopper Alasiosi
Froth-worm Gang̃is
Scorpion Tang̃a
Centipede Olahipan
Spider Laua laua
Cricket Galin galin
Ant Hormigas
White ant Anay
Worm Olod
Wood-louse Bocboc
Cockroach Oc-oc
Fire-fly Anunugba
Butterfly Alibangbang
Fly Lang̃ao
Pterophorus Higog-higog
Mosquito Namoc
Spanish fly Lagong Cantárida
Hornet Lagong
Wasp Lapinig
Bee Putiocan
Drone Boyog
Gad-fly Picot
Louse Coto coto
Nit Lusa
Bug Cuting
Flea Coto
Tick Cato

[1] Ang tolomanon sa paggamit sa mg̃a pulong male ug female sa paglain sa mg̃a lalaqui sa mg̃a babaye matuman usab sa mg̃a mananap sa paglain sa mg̃a laqui sa mg̃a baye. Dinhi niini naonahan ang mg̃a sustantivo sa mg̃a pronombre he ug she; sanglet: he-goat, canding ng̃a laqui; she-goat, canding ng̃a baye. Sa paglain sa mg̃a langgam naonahan ang sustantivo sa mg̃a pulong cock ug hen: cock-sparrow, gorrion ng̃a laqui; hen-sparrow, gorrion ng̃a baye. Sayod ang magbabasa ng̃a dili magaona quining mg̃a pulong cun dili sa mg̃a sustantivo ng̃a iningles ng̃a maoy cahologan ug usa ca mananap cun langgam ba ng̃a laqui ug baye.

Mg̃a langgam.

Bird Langgam
Parrot Perico
Raven. Crow Oac
Kite Banug
Eagle Manaol
Sparrow Gorrión
Witwall Antolihao
Starling Dalansiang
Swallow Sayao sayao
Bat Culagnig. Cabog
Owl Bocao
Wood-pecker Balalatoc
Canary Canario
Sea-gull Canaoay
Turtle-dove Tocmo
Ring-dove Balod
Magpie Abucay
Fledgeling Piso sa langgam
Bird of prey Sangquil
Fowls Manuc, itic, &.
Cock Sonoy
Hen Himung̃a-an
Chicken Piso
Duck Itic
Drake Itic ng̃a laqui
Duckling Piso sa itic
Goose Gaquet
Hen-goose Gaquet ng̃a baye
Gander Gaquet ng̃a laqui
Gosling Piso sa gaquet
Dove. Pigeon Salampati
Young pigeon Cuyabog sa salampati
Turkey Pavo
Swan Cisne

Mg̃a isda, &.

Fish Isda
Sea-fish Isda sa dagat
River-fish Isda sa suba
Whale Bonansiso
Tunny Lumba lumba
Shark Iho
Mermaid Doyong
Sword-fish Pacang̃an
Sardine Tangban
Eel Casili
Flying-fish Bangsi
Horse-mackerel Anduhao
Red mullet Balitobong
Calamary Cuguita
Turtle Pauican
Tortoise Ba-o
Lobster Banagan
Shell-fish Honas. Quinhason
Craw-fish Alagocoy
Mussel Bibi
Shrimp Pasayan
Sponge Bogá
Oyster Talaba
Crab Casag
Cuttle-fish Nocos
Conch Tamboli
Isopod Bocto
Macropod Bacay bacay
Prawn Olang
Star-fish Toron toron
Xantho Talamisan
Mother of pearl Tipay

Tung̃ud sa mg̃a mananap, &.

Barking of the dog Pagcaosig sa iro
Mewing of the cat Pagcaing̃ao sa iring
Neighing of the horse Pagcabuhihi sa cabayo
Bleating of the sheep Pagcabahaha sa carnero
Bellowing of the ox Pagcaing̃a sa vaca
Grunting of the pig Pagcaigoc sa babuy
Buzzing of the bee Pagcahagonghong sa putiocan
Cackle of the hen Pagcapotac sa manuc
Crow of the cock Pagcatalaoc sa sonoy
Croak of the raven Pagcaiac sa oac
Warbling of the birds Pagcalirog lirog sa mg̃a langgam
Cooing of the pigeon Pagcaagomod sa salampati
Swarm of bees Gapot
Cattle Panon sa mg̃a hayopan
Flock of sheep Panon sa mg̃a carnero
Drove Panon sa mg̃a vacang laqui
Span Pareja sa mg̃a cabayo
Litter Panon sa mg̃a bactin
Flight of pigeons Pongdoc sa mg̃a salampati
Shoal Doot
Shoal of herrings Doot sa tangban
Hoof Coco. Cocod
Claws Daguit
Hair Balhibo sa mananap
Snout Simod
Tusk Bangquil
Skin Panit
Paws Ti-il
Jaws Apapang̃ig
Mane Langbong̃ay
Tail Icog
Horn Sung̃ay
Bristles Balocag
Wing Paco
Beak Song̃o
Cock’s spur Tahod
Cock’s comb Tapay
Feathers Balhibo sa langgam
Nest Salag
Scale Lisgis
Fish-bone Bucog sa isda
Gills Hasang
Fin Capay

Mg̃a sacayan.

A vessel, ship Usa ca sacayan
A frigate Usa ca fragata
A brig Usa ca bergantin
A schooner Usa ca goleta
A boat Usa ca bote
A log, canoe Usa ca baroto
A steamer Usa ca vapor
A battleship Usa ca acorazado
A cruiser Usa ca crucero
A gun-vessel Usa ca cañonero
A gun-torpedo Usa ca torpedero
A destroyer Usa ca destroyer
A gun-boat Usa ca cañonera
A despatch boat Usa ca aviso
A transport Usa ca transporte
A man of war Usa ca barco sa guerra
A squadron, fleet Usa ca escuadra
A barge, launch Usa ca lancha
A sloop Usa ca balandra
A bark Usa ca barca
A junk Usa ca sampan
British steamer Vapor inglés
Japan steamer Vapor japonés
German steamer Vapor alemán
French steamer Vapor francés
Spanish steamer Vapor español
Sailing vessel Barco ng̃a lalayagon
Merchant ship Barco mercante
A sail Usa ca layag
The mast Ang talaroc
The deck Ang langcapan
The poop, stern Ang ulin
The prow Ang dolong
The keel Ang onayan
The helm Ang bansalan
The binnacle Ang bitácora
The hold Ang bodega
The engine Ang máquina
A cable Usa ca pisi
A block Usa ca moton
Oars Mg̃a gayon
The compass Ang padaloman
The anchor Ang sinipit
Lead-line Tongcad
The flag Ang bandila
Port Lauiganan
Harbor Dungoanan
Wharf Muelle
Quay Tulay
Custom-house Aduana
Semaphore Semáforo
Light-house Faro
Buoy Payan payan
Dockyard Adyonan
Dock Dique
Captainship Capitanía del puerto
The captain Ang capitán
The mate, pilot Ang piloto
A sailor Usa ca marino, tigsacay
To sail, set sail Pagguican sa sacayan
To ship, load Paglulan
To embark Pagsacay
To discharge Pagcauas
To land Pagcauas
To launch Pagpalutao
To cast anchor Pagdungo
To weigh anchor Pagangcal
High water Pagcataob
Low water Honasan
The ebbing Quighod
The flowing Pagcataob
Shipwreck Pagcalonod

Ang pagcomercio.

Trade Pagcomercio
To sell Pagbaliguia
To buy Pagpalit
To change Pagbaylo
To pay Pagbayad
To owe Pagutang
To sell on credit Pagbaliguia sa inutang
To sell on retail Pagbaliguia sa tolotaguidiot
To sell on wholesale Pagbaliguia sa paquiao
A merchant Usa ca magbabaliguia
Buyer Ang nagapalit
Seller Ang nagabaliguia
Goods Mg̃a baliguia
Bank Banco
Interest Pagcacapin
Debtor Utang̃an
Creditor Hinutang̃an
Market Mercado. Tianggi
Shop. Stall Tienda
Ware-house. Store-house Almacén
The shop keeper Ang nagatienda
Steel yard Timbang̃an
Hemp-merchant Magbabaliguia ug lanot
Sugar-merchant Magbabaliguia ug azucar
Gold Bulauan
Silver Salapi
Copper Tumbaga
Lead Tingga
Tin Estaño
Zinc Zinc
Iron Puthao
Steel Acero
Nickel Nikel
Brass Metal
Coal Uling
Ivory Gading
Marble Marmol
Cotton Gapas
Flax Lino
Hemp Lanot
Muslin Muselina
Silk Seda
Wool Lana. Balhibo sa carnero
Stuffs Mg̃a panapton
Rattan Ouay
Wine Vino
Whisky Whisky
Vinegar Suca
Milk Gatas
Olive-oil Lana sa cachila
Cocoanut-oil Lana sa lubi
Petroleum Petroleo
Sherry Jerez
Gin Ginebra
Beer Cerveza
Cognac Coñac
Honey Dugos
Wax Talo
Wheat Trigo
Millet Daua
Oranges Mg̃a ucban
Potatoes Patatas
Rice Bugas
Maize Maiz
Sugar Azucar
Molasses Calamay
Flour Harina
Dates Dátiles
Figs Higos
Indigo Tagom
Coprax Linuguit
Cocoa-nuts Mg̃a lubi
Coffee Café
Tea Sha
Cacao Cacao
Hams Mg̃a jamon
Beef Onod sa vaca
Birds’ nests Mg̃a salag sa mg̃a sayao sayao
Butter Mantequilla
Cheese Queso
Cod Bacalao
Dry-fish Isda ng̃a binulad
Fish Isda
Eggs Mg̃a itlog
Oxen Mg̃a vacang laqui
Horses Mg̃a cabayo
Buffaloes Mg̃a calabao
Pigs Mg̃a babuy
Bulls Mg̃a toro
Sheep Mg̃a carnero
Chickens Mg̃a piso
Birds Mg̃a langgam
Opium Opio
Pepper Malisa
Musk Catsoli
Salt Asin
Tobacco Tabaco
Cigars Mg̃a tinustus
Cigarettes Mg̃a cigarrillos
Cloves Clavo
Brazil wood Sibucao
Camphor Alcanfor
Gun Tagoc
Spices Panacot
Dyes Mg̃a tagom
Tortoise-shell Carey. Sisic
Watches Mg̃a horasan
Jewelry Mg̃a hias
Soap Jabon. Sabon
Paper Papel
Matches Sacafuegos
Leather Panit
Chinaware Vajilla
Glass Mg̃a vaso, &.
Horns Mg̃a sung̃ay
Hides Mg̃a panit
Machines Mg̃a máquina
Instruments Mg̃a tolongon
Books Mg̃a libro
Hats Mg̃a calo
Furniture Mg̃a mueble
Harness Guarniciones
Drugs Mg̃a tambal
Timber Mg̃a cahoy
Candles Mg̃a candila
Pianos Mg̃a piano
Conserves Mg̃a lata
Liquors Mg̃a licor
Ropes Mg̃a pisi

Ang pagisip.

One Usa
Two Duha
Three Totolo
Four Upat
Five Lima
Six Unum
Seven Pipito
Eight Ualo
Nine Siam
Ten Napolo
Eleven Napolo ug usa
Twelve Napolo ug duha
Thirteen Napolo ug tolo
Fourteen Napolo ug upat
Fifteen Napolo ug lima
Sixteen Napolo ug unum
Seventeen Napolo ug pito
Eighteen Napolo ug ualo
Nineteen Napolo ug siam
Twenty Caloha-an
Twenty-one Caloha-an ug usa
Twenty-two Caloha-an ug duha
Thirty Catloan
Forty Capatan
Fifty Calim-an
Sixty Canuman
Seventy Capitoan
Eighty Caualoan
Ninety Casiaman
One hundred Usa ca gatus
One hundred and one Usa ca gatus ug usa
One thousand Usa ca libo
One thousand and twenty Usa ca libo ug caloha-an
Five thousand, one hundred and thirty-two Lima ca libo, usa ca gatus ug catloan ug duha
One thousand, nine hundred and four cun nineteen hundred and four Usa ca libo, siam ca gatus ug upat
One million Usa ca libo ca libo
The first Ang nahauna
The second Ang icaduha
The third Ang icatolo
The fourth Ang icaupat
The fifth Ang icalima
The sixth Ang icaunum
The seventh Ang icapito
The eighth Ang icaualo
The ninth Ang icasiam
The tenth Ang icapolo

The eleventh Ang icapolo ug usa
The twelfth Ang icapolo ug duha
The thirteenth Ang icapolo ug tolo
The fourteenth Ang icapolo ug upat
The fifteenth Ang icapolo ug lima
The sixteenth Ang icapolo ug unum
The seventeenth Ang icapolo ug pito
The eighteenth Ang icapolo ug ualo
The nineteenth Ang icapolo ug siam
The twentieth Ang icacaloha-an
The twenty-first Ang icacaloha-an ug usa
The thirtieth Ang icacatloan
The fortieth Ang icacapatan
The fiftieth Ang icacalim-an
The sixtieth Ang icacanuman
The seventieth Ang icacapitoan
The eightieth Ang icacaualoan
The ninetieth Ang icacasiaman
The hundredth Ang icausa ca gatus
The thousandth Ang icausa ca libo
The millionth Ang icausa ca libo ca libo
One part Usa ca bahin
The half Ang catung̃a
Three thirds Tolo ca bahin
A fourth Usa ca bahin
One fifth Usa ca icalimang bahin
Two fifths Duha ca icalimang bahin
Four eighths Upat ca icaualong bahin
Six tenths Unum ca icapulong bahin
Once Nacasa. Nacausa
Twice Nacaduha
Three times Nacatolo
Four times Nacaupat
Ten times Nacapolo
One hundred times Nacagatus
One thousand times Nacalibo
Many times Nacadaghan
A few times Nacapila. Talagsada
Some times Nacapila. Usahay
Several times Nacapila
Seldom Talagsada
Often Sa masubsub

Mg̃a adlao, mg̃a bulan, &.

Sunday Domingo
Monday Lunes
Tuesday Martes
Wednesday Miércoles
Thursday Juéves
Friday Viérnes
Saturday Sábado
January Enero
February Febrero
March Marzo
April Abril
May Mayo
June Junio
July Julio
August Agosto
September Septiembre
October Octubre
November Noviembre
December Diciembre
The year Ang tuig
Last year Ang tuig ng̃a miagui
Next year Ang tuig ng̃a umalabut
Leap year Tuig ng̃a bisiesto
Coming year Tuig ng̃a umabut
A century Usa ca gatus ca tuig
A month Usa ca bulan
A week Usa ca semana
Last week Semana ng̃a natapus
Next week Semana ng̃a mubanos
A day Usa ca adlao
An hour Usa ca horas
A half Catung̃a sa horas
A quarter Usa ca cuarto sa horas
A minute Usa ca minuto
A second Usa ca segundo
A moment Usa ca pagpiloc
Birthday Adlao sa tao
Day-break Caadlaon
Morning Buntag
Forenoon Modto
Noon, mid-day Modto, odto
Afternoon Palis
Evening Hapon
Night Gabi-i
Mid-night Tung̃ang gabi-i
Yesterday Cahapon
To-day Caron adlao
To-night Caron gabi-i
Last night Cagabi-i
To-morrow Ugma
Day after to-morrow Damlag
To-morrow morning Ugma sa buntag
To-morrow evening Ugma sa hapon
In the morning Sa buntag
In the evening Sa hapon
In the night Sa gabi-i
In olden times Sa canhi. Sa caniadto. Sa onang mg̃a adlao
In our times Sa atung mg̃a tiempo
At all times Sa ng̃atanan mg̃a tiempo. Sa guihapon
Time to come Tiempo ng̃a umalabut
Always Guihapon. Sa guihapon
Ever Guihapon
From this time Cutub caron
From morning till evening Cutub sa buntag hasta sa hapon
From evening till night Cutub sa hapon hasta sa gabi-i
From this hour till to-morrow Cutub caron hasta sa ugma
From January to March Cutub sa Enero hasta sa Marzo
From my childhood Sucad sa acong pagcabata
From his illness Sucad sa iyang saquit
Every day Sa adlao adlao
Every morning Sa buntag buntag
Every week Sa solosemana
Every month Sa bulan bulan
Every year Sa tuig tuig
At one o’clock Sa a la una
At two o’clock Sa a las dos
At three o’clock Sa a las tres
At four o’clock Sa a las cuatro
At five o’clock Sa a las cinco
At six o’clock Sa a las seis
At seven o’clock Sa a las siete
At eight o’clock Sa a las ocho
At nine o’clock Sa a las nueve
At ten o’clock Sa a las diez
At eleven o’clock Sa a las once
At twelve o’clock Sa a las doce
A quarter past twelve Un cuarto para la una. Sa a las doce y cuarto
Half past one Media para las dos
A quarter to two Tres cuartos para las dos
Before three o’clock Sa dili pa a las tres
After four o’clock Pasado na a las cuatro
About five o’clock Sa a las cinco capin cun culang
After May Liuas na sa Mayo
After Easter Liuas sa pasco
Before Lent Sa dili pa ang cuaresma
A. M. Sa dili pa mamodto
P. M. Oña na sa modto
At present Caron caron
The whole day Tibooc ng̃a adlao
The whole night Tibooc ng̃a gabi-i
The whole week Tibooc ng̃a semana
The whole year Tibooc ng̃a tuig
Each day Tagsa ca adlao
Each night Tagsa ca gabi-i
Each month Tagsa ca bulan
Manila, 1st June Manila, 1 sa Junio
Cebu, 2nd July Sugbu, 2 sa Julio
Iloilo, 3d August Iloilo, 3 sa Agosto
Cebu, 10th September 1904 Sugbu, 10 sa Septiembre sa 1904
Manila, 4th November 1903 Manila, 4 sa Noviembre sa 1903
Cebu, January the first of nineteen hundred and five Sugbu, sa nahauna sa bulan sa Enero sa usa ca libo, siam ca gatus ug lima ca tuig
The first Ang nahauna
The last Ang catapusan
The middle Ang catung̃a
The beginning Ang sinugdan

Ang salapi.

One peso Usa ca pisus
Fifty centavos Calim-an ca céntimo
Twenty centavos Caloha-an ca céntimo
Ten centavos Napolo ca céntimo
Five centavos Lima ca céntimo
One centavo Usa ca céntimo
Half centavo Catung̃a sa céntimo

Mao quini ang mg̃a ng̃alan sa nagcalain lain ng̃a mg̃a moneda sa bag-ong salapi ng̃a guihing̃anlan Conant cun moneda ng̃a filipina.

Salapi sa Estados Unidos:

One cent (tumbaga) Usa ca céntimo
Five cents (nikel) Lima ca céntimo
One dime (salapi) Napolo ca céntimo
Quarter dollar Caloha-an ug lima ca céntimo
Half dollar Calim-an ca céntimo
One dollar Usa ca pisus
One dollar (bulauan) Usa ca pisus
Three dollars Tolo ca pisus
Quarter eagle Duha ca pisus ug salapi
Half eagle Lima ca pisus
Eagle Napolo ca pisus
Double eagle Caloha-an ca pisus

Ang bili niining salapia doble man cun capin ng̃ani sa salapi ng̃a Conant.

Mg̃a moneda ng̃a bulauan ng̃a española ug filipina:

Sa tagsa ca pisus One dollar
Sa tagurha ca pisus Two dollars
Sa tagupat ca pisus Four dollars
Sa taguilma ca pisus Five dollars
Sa tagualo ca pisus Eight dollars
Sa tagpolo ca pisus Ten dollars
Sa tagpolo ug unum ca pisus Sixteen dollars
Sa tagcaloha-an ca pisus Twenty dollars

Ang mg̃a moneda ng̃a salapi ug tumbaga ng̃a cachila ug mejicano dili ibutang co cay guipahipus na ug guiilisan sa Conant.

Dunay mg̃a billete ng̃a americano sa Banco ng̃a guibalihan ug doble sa cantidad ng̃a guisulat sa maong mg̃a billete.

Ang mg̃a billete ng̃a Conant guibalihan man ang cantidad ng̃a guibasa sa maong mg̃a billete.

Sicaualo Six centavos and two eighths
Sicapat Twelve centavos and a half
Cahate Twenty five centavos
Salapi Fifty centavos
Pisus One peso

Ang mg̃a pulong: sicaualo, sicapat ug cahate, ug ing̃on man usab, daco, colotio &. dili na unta gamiton sa pagng̃alan sa mg̃a moneda ug sa pagisip sa salapi, cay uala nay hinungdan.

Mg̃a tilimbang̃an ng̃a americano.

Avoirdupois weight:

Ounce (oz.) Onza
Pound (lb.) Libra
Quarter (qr.) Arroba
One hundredweight (cwt.) Quintal
Ton (t.) Tonelada

Ang tonelada may caloha-an ca quintal, ang quintal upat ca arroba, ang arroba caloha-an ug lima ca libra, ug ang libra napolo ug unum ca onza. Quining mg̃a tilimbang̃an guipanaggamit sa pagtimbang sa mg̃a baliguia.

Troy weight:

Grain (gr.) Grano
Pennyweight (pwt.) Pennyweight
Ounce Onza
Pound Libra

Ang libra may napolo ug duha ca onza, ang onza caloha-an ca pennyweight ug quini caloha-an ug upat ca grano. Quining mg̃a tilimbang̃an guigamit sa pagtimbang ug bulauan, salapi, mg̃a mutia, &.

Apothecaries’ weight:

Grain Grano
Scruple Escrúpulo
Dram Dracma
Ounce Onza
Pound Libra

Ang libra may napolo ug duha ca onza, ang onza ualo ca dracma, ang dracma totolo ca escrúpulo ug ang escrúpulo caloha-an ca grano. Quining mg̃a tilimbang̃an guigamit sa pagtimbang sa mg̃a tambal.

Mg̃a tilimbang̃an ng̃a bisaya.

Onza Ounce
Cate Twenty-two ounces
Sinantan Ten cates
Pico Ten sinantans

Mg̃a tacsanan ng̃a americano.

Dry measure:

Pint (pt.) Pinta
Quart (qt.) Quart
Peck (pk.) Celemín
Bushel (bu.) Fanega

Liquid measure:

Gill (gi.) Gill
Pint Pinta
Quart Quart
Gallon (gal.) Galon

Mg̃a tacsanan ng̃a bisaya.

Sa mg̃a otan:

Baquid Caban. Twenty-five gantas
Gantang Ganta. Eight chupas
Salupan Chupa

Sa mg̃a ilimnon:

Tadiao Sixteen gantas
Gantang Eight chupas
Salupan Chupa

Mg̃a solocdan.

Inch (in.) Punto. Pulgada
Finger Todlo
Hand Dapal
Span Dang̃ao
Foot (ft.) Ti-il
Cubit Sico
Ell Vara
Yard (yd.) Yarda
Half yard Catung̃a sa yarda
Quarter yard Ang icaupat ca bahin sa yarda
Eighth Ang icaualo ca bahin sa yarda
Sixteenth Ang icapolo ug unum ca bahin sa yarda
Fathom Dupa
Rod (rd.) Lima ca yarda ug tung̃a
Furlong (fur.) Capatan ca rod
Mile (mi.) Milla
League Legua

Lain laing mg̃a adjetivo.

White Maputi
Black Maitum
Red Mapola
Yellow Malalag
Green Lunhao
Blue Azul
Bad Dautan
Good Maayo
Tall. High Hata-as
Small. Low Hamuho
Large. Big Daco
Small. Little Diotay
Nimble Mapiscayon
Lazy. Idle Tapolan
Dressed Vinisti
Naked Hinobo
Fat Tambuc. Supang
Lean Maniuang
Rough Mahait
Smooth Mahimlo
Hard Magahi
Soft Mahomoc
Sweet Matamis
Bitter Mapaet
Old Da-an
New Bag-o
Wise Maquinaadmanon
Ignorant Cabus
Merry. Glad Malipayon
Sorry. Sad Maming̃aon
Living Buhi
Dead Patay
Sick. Ill Masaquiton
Healthy Mapiscay
Tidy Malimpio
Dirty Mahugao
Fine Matinao
Muddy Maloboc
Full Pono
Empty Ualay sulud
Sharp Matalinis
Blunt Mabaga
Bright Mahayag
Dark Mang̃itng̃it
Calm Malinao
Stormy Tigonos
Prodigal Mausicon
Economical Daguinotan
Wide Halapad
Narrow Hagoot
Hot Mainit
Cold Mabugnao
Famous Bantugan
Unknown Dili cailhan
Grateful Matalamdon
Ungrateful Dili matalamdon
Dear Mahal
Cheap Barato
Fragrant Mahomot
Fetid Mabaho
Fine Maanindut
Ugly Malagsot
Written Sinulat
Print Binolde
Worthy Tacus
Unworthy Dili tacus
Right Matanus
Oblique Baliquig
True Matuod
False Dili matuod
Useful Mapulus
Useless Ualay pulus
Free Binuhi
Fastened Hinoctan
Open Inocab
Close Tinacop
Inflamed Dinagcot
Extinguished Napalong
Kind Maloloyon
Stingy Sinacoan
Evident Madayag
Obscure Dili madayag
Dry Mamala
Wet Mahumud
Salted Maasgad
Insipid Matab-ang
Easy Masayon
Difficult Maculi
Saltish Matayam
Sour Maaslom
Light Maga-an
Heavy Mabugat
Just Matarung
Unjust Dili matarung
Happy Palad-an
Unhappy Ualay palad
Rich Salapian
Poor Mahang̃ol
Ripe Mahinog
Green Hilao. Linghod
Far Halayo
Near Hado-ol
Long Tag-as
Short Mubo
Slow Mahinayon
Swift Maingsilon
Deep Halalum
Shallow Hamabao
Polite Maabiabihon
Uncivil Maborong

Mg̃a verbo.

To go Pagadto
To come Paganhi
To walk Paglacao
To travel Pagviaje
To start, to set out, to depart Pagguican
To arrive Pagabut
To go out, to come out Paggoa
To go in, to come in, to enter Pagsulud
To go up, to come up Pagsaca
To go down, to come down Pagcanaog
To mount, to ascend Pagtugnas
To descend Pagtubong
To ascend Pagcayab
To descend Pagcunsad
To wing, to fly Paglupad
To ride Pagcabayo
To drive Pagcarruage
To ship, to embark Pagsacay
To land Pagcauas
To sit Paglingcod
To stand Pagtingdug
To prostrate Paghapa
To rise Pagbacong
To kneel Paglohod
To go to bed Paghigda
To lie down Pagcaligad
To see Pagtanao. Pagsulung
To look at Pagquita
To look for, to seek Pagpang̃ita
To inquire Pagsusi
To buy Pagpalit
To sell Pagbaliguia
To exchange Pagbaylo. Pagilis
To owe Pagutang
To pay Pagbayad
To be worth Pagbili
To lend Paghulam
To eat Pagcaon
To drink Paginom
To satiate Pagbosog
To be hungry Pagutum
To be thirsty Paguhao
To sleep Pagcatolog
To dream Pagdanggo
To wake, to watch Pagtucao
To wake Pagpucao
To awake Paghimata
To wash Paghilamos
To wash Pagbunac
To iron Pagutao
To bathe Pagcaligo
To comb Pagsudlay
To dress Pagvisti
To undress Paghubo
To know Pagila
To fear Pagcahadluc
To try Pagsulay
To love Paghigugma
To hate Pagcadumut
To want Pagbuut
To wish Pagting̃uha
To desire Pagcaibog
To think Paghuna huna
To intend Pagtuyo
To order Pagsugo
To obey Pagsugot
To rule Pagcahari
To agree Pagoyon
To prison Pagbilanggo
To punish Pagcastigo
To judge Paghocom
To sentence Pagsentencia
To seize Pagdacop
To know Paghibalo
To teach Pagtodlo
To learn Pagtoon
To study Pagestudio
To understand Pagcasabut
To explain Pagsaysay
To comprehend Pagtoquib
To show Pagpadayag
To read Pagbasa
To write Pagsulat
To copy Paghuad
To adore Pagsingba
To pray Pagampo
To ask Pagpang̃ayo
To entreat, to pray Pagpang̃amuyo
To ask for Pagpaning̃il
To supplicate Paghang̃yo
To pray Pagpang̃adye
To consider Pagpalamdong
To speak Pagsulti
To talk Pagpamulong
To carry tales Pagcuti cuti
To backbite Paglibac
To slander Pagbutangbutang
To swear Pagpanumpa
To whisper Paghonghong
To say Paging̃on
To tell Pagsuguilon
To dispute Pagindig indig
To sew Pagtahi
To cut Paggunting
To cut out Pagtabas
To baste Paglagda
To weave Paghabol
To spin Paggaling
To dry Pagbulad
To water Pagbobo
To give Paghatag
To receive Pagdauat
To begin Pagsugud
To wait for Paghulat
To expect Pagpaabut
To bring Pagdala
To take Pagcoha
To pick up Pagpulot
To call Pagtauag
To come back Pagpauli
To fill Pagpono
To pour Pagyabo
To cook Pagloto
To die Pagcamatay
To kill Pagpatay
To murder Pagbono
To do, to make Pagbuhat
To doubt Pagduha duha
To hear Pagcadung̃ug
To listen Pagpatalinghog
To hope Paglaom
To laugh Pagcataua
To live Pagbuhi
To dwell Pagpuyo
To invite Pagabi abi
To feel Pagbati
To find Pagcaplag
To forget Pagcalimot
To put Pagbutang
To finish Pagtapus. Pagtibauas
To preach Paguali
To deny Paglimod
To bury Paglobong
To dig Pagcalot
To dance Pagsayao
To play Pagdula dula
To swim Paglang̃oy
To run Pagdalagan
To paint Pagpintal
To print Pagimprenta
To draw Pagdibujo
To bind Paghanig
To cut Pagabis. Pagputul
To measure Pagsocod
To abandon Pagbia
To burn Pagcasunug
To embrace Paggacos
To kiss Paghaloc
To open Pagocab
To shut Pagtacop
To abuse Pagpatuyang
To accompany Paguban
To counsel Pagsambag
To accuse Pagsumbong
To guess Pagtagna
To adorn Pagdayan dayan
To flatter Pagolog olog
To shave Pagalot
To loosen Pagloag
To agonize Paghing̃utas
To suffer Pagantos
To smoke Pagaso. Pagtabaco

Mg̃a paniging̃nan sa nagcalain laing mg̃a tiempo sa verbo.

Indicativo.

Presente.

I love God Aco nahagugma sa Dios
You teach English Icao nagatodlo ug iningles
He writes a letter Sia nagasulat ug usa ca sulat
We hate the sins Quita nacadumut sa mg̃a sala
You help the poor Camo nanaglaban sa mg̃a pobre
They despise the enemies Sila nanagpasipala sa mg̃a caauay
God is loved by me Guihigugma co ang Dios
English is taught by you Guitodlo nimo ug iningles
A letter is written by him Guisulat nia ug usa ca sulat
The sins are hated by us Guidumtan namu ang mg̃a sala
The poor are helped by you Guilabanan niño ang mg̃a macalolooy
The enemies are despised by them Guipasipad-an nila ang mg̃a caauay

Do I love my parents? Nahagugma ba aco sa acong mg̃a guinicanan?
Do you teach Spanish? Nagatodlo ca ba ug quinachila?
Does he write a letter? Nagasulat ba sia ug usa ca sulat?
Do we hate the sins? Nacadumut ba quita sa mg̃a sala?
Do you help the beggars? Nanaglaban ba camo sa mg̃a paquilimos?
Do they despise the money? Nanagpasipala ba sila sa salapi?
Are my parents loved by me? Guihigugma co ba ang acong mg̃a guinicanan?
Is Spanish taught by you? Guitodlo ba nimo ug quinachila?
Is a letter written by him? Guisulat ba nia ug usa ca sulat?
Are the sins hated by us? Guidumtan ba natu ang mg̃a sala?
Are the beggars helped by you? Guilabanan ba niño ang mg̃a paquilimos?
Is the money despised by them? Guipasipadan ba nila ang salapi?
I do not love the evil Dili aco nahagugma sa pagcadautan
You do not teach Bisaya Dili ca magatodlo ug binisaya
He does not write a book Dili sia magasulat ug usa ca libro
We do not hate the enemies Dili quita macadumut sa mg̃a caauay
You do not help the sick Dili camo magatabang sa mg̃a masaquiton
They do not despise the money Dili sila managpasipala sa salapi
Do I not love the evil? Di ba aco nahagugma sa pagcadautan?
Do you not teach the lesson? Di ba icao nagatodlo sa lesion?
Does he not write a news? Di ba sia nagasulat ug usa ca noticia?
Do we not help the children? Di ba quita nanagtabang sa mg̃a bata?
Do you not hate the murderers? Di ba camo nacadumut sa mg̃a mamomono?
Do they not despise the goodness? Di ba sila nanagpasipala sa caayo?
The friend is not loved by me Dili co guihigugma ang amigos
Chinese is not taught by you Dili mo guitodlo ug ininsic
A book is not written by him Dili nia guisulat ug usa ca libro
Our cousin is not hated by us Dili natu guidumtan ang atung igagao
The happy are not helped by you Dili niño guilabanan ang mg̃a palad-an
The meal is not despised by them Dili nila guiaydan ang calanon
Is not my father loved by me? Di ba guihigugma co ang acong tatay?
Is not the grammar taught by you? Di ba guitodlo mo ang gramática?
Is not a news written by him? Di ba guisulat nia ug usa ca noticia?
Is not your friend hated by us? Di ba guidumtan ta ang imong abian?
Are not the happy helped by you? Di ba niño guitabang̃an ang mg̃a palad-an?
Are not the rich despised by them? Di ba nila guipasipad-an ang mg̃a salapian?

Pretérito imperfecto.

I loved God Aco nahagugma sa Dios
You taught Latin Icao nagtodlo ug linatin
She washed the linen Sia namunac sa visti
We spoke to him Quita nanagsulti cania
You told that Camo nagsuguilon niana
They said Sila naging̃on
God was loved by me Guigugma co ang Dios
Rhetoric was taught by you Guitodlo nimo ang retórica
The linen was washed by her Guipamunac nia ang visti
We were defeated by you Guidaog came niño
You were bitten by the dog Guipaac camo sa iro
They were whipped by the teacher Guihampac sila sa maestro
Did I love God? Nahagugma ba aco sa Dios?
Was Logic taught by you? Guitodlo ba niño ug lógica?
He did not say so Uala sia mamulong niana
Did we not agree with you? Uala ba came managoyon canimo?
The sick were not visited by you Uala niño duaua ang mg̃a masaquiton
Were you not abandoned by them? Uala ba camo bia-i nila?

Pretérito perfecto.

I have loved God Nahagugma na aco sa Dios
You have opened the door Nagocab na icao sa pulta
He has finished his work Nacahuman na sia sa iyang buhat
We have accused you Nagsumbung na came canimo
You have guessed our mind Nanagtagna na camo sa amung huna huna
They have adored the statue Nanagsingba na sila sa larauan
I have been loved by you Guihigugma na aco nimo
You have been taught by me Guitodloan co na icao
He has been flattered by them Guiolog ologan na sia nila
We have been advised by him Guisambagan na came nia
You have been shaved by the barber Guiaguilan na camo sa mananalot
They have been adorned by us Guidayan dayanan na namu sila
Have I loved my mother? Nahagugma na ba aco sa acong anan?
You have not done anything Uala icao magbuhat ug bisan onsa
Has he not gone to the market? Uala pa ba sia muadto sa tianggi?
Have we been afflicted by you? Guisaquit-an ba came nimo?
Have you not been pleased by us? Di ba guicalipayan camo namu?
They have not been regaled by me? Uala co sila atang̃i

Pretérito pluscuamperfecto.

I had loved the child Human na aco paghigugma sa bata
You had bought the horse Ubus na icao pagpalit sa cabayo
He had sold his house Nagbaliguia na sia sa iyang balay
We had changed the money Nanagilis na quita sa salapi
You had let the room Human na camo pagabang sa cuarto
They had paid the count Nanagpamayad na sila sa cuenta
The girl had been loved by me Guihigugma co na ang bata
You had been chosen by him Human na icao guipili nia
I had been praised by you Guidayeg na aco nimo
We had been disturbed by the boys Guisamocan na quita sa mg̃a bata
You had been alarmed by the thieves Da-an hing̃ubcan camo sa mg̃a cauatan
They had been put into prison Da-an guibilanggo sila