[Au lecteur]

Le Poème du Rhône


DU MÊME AUTEUR

Mireille. Un volume in-12 couronne, papier teinté, avec portrait de l'auteur gravé à l'eau-forte 6 fr.
Calendal. Un volume in-12 couronne, papier teinté 6 fr.
Les Iles d'or. Un volume in-12 couronne, papier teinté 6 fr.
La Reine Jeanne, tragédie provençale en cinq actes en vers. Un volume in-8o écu, papier vélin 6 fr.

Tous droits de reproduction et de traduction réservés pour tous les pays,
y compris la Suède et la Norvège.


Le
Poème du Rhône

EN XII CHANTS

TEXTE PROVENÇAL ET TRADUCTION FRANÇAISE

PAR

FRÉDÉRIC MISTRAL

PARIS

ALPHONSE LEMERRE, ÉDITEUR

23-31, PASSAGE CHOISEUL, 23-31


M DCCC XCVII


[ Lou Pouèmo dóu Rose ][Taulo]

[ Le Poème du Rhône ][Table]

Lou Pouèmo dóu Rose[ (en français)]

CANT PROUMIÉ[ (en français)]

PATROUN APIAN

I

Van parti de Lioun à la primo aubo
Li veiturin que règnon sus lou Rose.
Es uno raço d'ome caloussudo,
Galoio e bravo, li Coundriéulen. Sèmpre
Planta sus li radèu e li sapino,
L'uscle dóu jour e lou rebat de l'aigo
Ié dauron lou carage coume un brounze.
Mai d'aquéu tèms encaro mai, vous dise,
Ié vesias d'oumenas à barbo espesso,
Grand, courpourènt, clapu tau que de chaine,
Boulegant un saumié coume uno busco,
De poupo à pro cridant, jurant de-longo
E largamen, pèr se baia courage,
Au poutarras pintant la roujo tencho,
A bèu taioun tirant la car de l'oulo.
De-long dóu flume èro uno bramadisso
Que d'auro en auro entendias de-countùni:
«Pro vers la baisso, hòu! reiaume! empèri!
Amount la pro! dau! fa tira la maio!»

II

Èro Coundriéu soun nis, ounte s'amodon
De noste vènt-terrau li proumié boufe.
Sant Micoulau, patroun de la marino,
A dins Coundriéu soun autar, sa capello.
En capo d'or e mitro fourcarudo
Lou benurous, em'uno tino contro
Que ié vesès testeja li tres móussi
Escapoula de l'orro saladuro,
Estènd sa man sus tout ço que navego.
Tóuti lis an, aqui ié fan sa fèsto;
E li marin, sus lis espalo, digne,
En proucessioun ié porton uno barco;
E quand au Rose un negadis brassejo:
«Au grand sant Micoulau, ié cridon tóuti
Arrecoumando-te, mai nado ferme!»
De Vernesoun, de Givors an bèu dire:
Renoumena pertout, de mudo en mudo,
Coundriéu en aquéu tèms èro la maire
Di grand patroun de Rose. Li basòfi
Di port de Vieno o de la Mulatiero
E li Canut flaugnard de la Crous-Rousso
Avien bèu ié crida «quiéu de pèu!» Éli,
Bèn que pourtant li braio de basano,
Fasien ana si dono emai si fiho
Coussudo e fièro autant coume bourgeso.
Femo de bon, li Coundriéulenco bello,
Is amourié quand vai greia la fueio,
Dins la michour de sa peitrino forto
Metien couva de si magnan la grano;
En dentelino e pouncheto flourido
Pèr passo-tèms broudavon pièi la tulo;
A pichot poun tambèn sabien trepougne
La pèu di gant e, bòni nourriguiero,
Tóuti lis an fasien un chat superbe.

III

O tèms di vièi, d'antico bounoumìo,
Que lis oustau avien ges de sarraio
E que li gènt, à Coundriéu coume au nostre,
Se gatihavon, au calèu, pèr rire!
Èro lou règno, aqui, di farandoulo,
La naciounalo danso roudanenco
E dóu reiaume ancian di Bousounido
Que, de Coundriéu à-n-Arle, i jour de voto,
Di viravòut dóu Rose imitarello,
Ersejo e fai la serp au long di dougo.
Aqui drihavo, alor, la noblo justo
Que, tóuti li dimenche, sus lou Rose,
Li ribeiròu se desfreirant pèr troupo
Ié luchavon l'estiéu, la targo au pitre,
La lanço au poung, l'artèu sus la quintaino,
Ounte li drole nus se fasien vèire
Valènt e fort is iue di bèlli chato,
Ounte li cadelas de Sant-Maurise
Emé li Givoursin s'apountelavon...
O tèms di vièi, tèms gai, tèms de simplesso,
Qu'èro lou Rose un revoulun de vido
Ounte venian, enfant, sus l'aigo longo
Vèire passa, fièr, li man à l'empento,
Li Coundriéulen! Lou Rose, gràci à-n-éli,
Èro un grand brusc plen de vounvoun e d'obro.
Tout acò vuei es mort e mut e vaste
E, las! d'aquéu varai tout ço que rèsto
Es lou traçan e la rousigaduro
Que la maio a cava contro li pèiro.
Un fretadis, acò 's tout ço que soubro
D'un barcarés qu'avié pèr crid: Empèri!
Mai lou trafé di càrri de vitòri
Sus li camin roumiéu noun laisso en visto
Mai de rambuei ni mai d'escavaduro.

IV

Ah! pèr sant Micoulau, quand s'encantavo
Lou Reinage, au pourtegue de la glèiso,
Cresès que n'èro un flame de triounfle
Pèr aquéu qu'èro Rèi de la Marino?
E cresès que n'i' aguèsse un de rebòbi
Pèr abéura la glòri dóu Reinage?
Li brout de biòu emé sa graisso mouflo
E li dindard e lis auco poupudo,
Li cambajoun estuba, li caieto
D'erbo chaplado e cuecho au four, bèn imo,
Li bòni pougno enredounido en tourto,
Pastado au burre emé d'iòu, li rigoto
Poulidamen plegado emé de pampo,
E lou vin blanc de païs que petejo,
Avien de tout, en aquéu jour, soun rule!
N'èro-ti pas entre-mitan d'aquéli
Baus fèr, Roco de Glun o Roco-Mauro,
Que Gargantian regnavo e que, ço dison,
Escambarlant lou Rose pèr ié béure,
Emé sa man en guiso d'escudello
Engoulissié li barco emai lis ome!
A Pèiro-Lato mostron la graviho
Que lou gigant traguè de sa sabato:
Un bèu roucas, tanca dins la planuro.

V

Or, aquel an d'aqui, fèsto coulènto,
Aguènt Patroun Apian agu li joio
E dóu Reinage encapa la courouno,
Li bachelar de Coundriéu en riqueto
Avien touto la niue pourta de brinde
Au rèi nouvèu e, segound la coustumo,
Après lou brinde, en l'èr jita si vèire.
Car Mèste Apian, éu, avié l'equipage
Lou plus famous de touto la ribiero.
Calafatado emé de flo d'estoupo
Que retenien li tèsto di senepo,
De pego negro en foro enquitranado,
I' apartenien, cuberto o noun cuberto,
Sèt bòni barco entaiado à la bruto:
Lou Caburle d'abord, emé soun tèume
D'à poupo encastela—qu'aqui-dessouto
Cadun la niue ié dourmié dins soun cadre.
Emé sa pro taiudo, enourguido
Pèr l'esperoun de soun escasso forto;
Pièi la pinello o barco civadiero
Que di chivau pourtavo la pasturo;
Pièi à l'après lou batèu de carato,
Coume lis autre en varenglo de roure;
Pièi uno sisselando touto cloto,
Courbudo sus l'avans, carrado en rèire;
Dos gràndi savouiardo pèr adurre
Li carboun de Givors e 'no sapino
Pèr carga li castagno vivareso.
Sènso coumta dous coursié vo chaloupo,
De la filado amarra sus li costo,
Pèr embarca li gros chivau de viage
Que sus la dougo, au retour de Prouvènço,
Gaiardamen remountavon la rigo.
Patroun Apian avié pèr la remounto
Vuetanto bèu chivau à co rougnado
Que n'i'avié pas si parié sus lou Rose
E qu'en tirant la maio e la veituro,
I cop de fouit dóu baile de la troupo
E i tron de Diéu di carretié menèbre,
Fasien dóu flume estrementi la ribo.

VI

Tenènt si mino, à la pro dóu Caburle
Sant Micoulau avié, facho à la grosso,
Sa tèsto emé la mitro. Mai, en poupo
E plantado au gouvèr de la grand barco;
S'aubouravo la crous de la capello,
La crous di marinié, tencho de rouge,
Que Mèste Apian, un an que dóu gelibre
Lis aigo tout l'ivèr fuguèron presso,
Éu l'avié fustejado à la picosso.
A l'entour de la crous ié vesias tóuti
Lis estrumen de la Passioun: la lanço
Emé l'espoungo, l'òsti e lou calice,
La raubo d'escarlato, la lanterno,
Lou martèu, li clavèu, lis estenaio,
La santo fàci, lou cor, la couloumbo,
Lou fèu, lou fouit, lou sant pieloun, la boso,
Lou glàsi nus, lou mort que ressuscito,
La bono Maire e sant Jan, l'escaleto,
Lou gantelet, li got, li dat, la bourso,
Lou serpatas, lou sant soulèu, la luno,
Emé lou gau qu'en subre ié cantavo.

VII

E canto, gau! l'aubeto vèn de pougne.
Pèr desmarra, zóu tóuti! s'apareion
Li veiturin que van à la desciso.
En cargo pèr la fiero de Bèu-Caire,
I'a cènt batèu que vuei soun de partènço.
Tè tu! tè iéu! s'agis pèr quau que fugue
De gagna lou móutoun: qu'au prat de fiero
Lou proumié bastimen, lahut o barco,
Nègo-roumiéu di costo barbaresco
O rato-malo aguènt soun nòli en règlo,
Au prat de fiero lou proumié qu'arribo
E tiro lou canoun, pèr bèn-vengudo
Li Bèu-Cairen ié baion un bèu mòti.
Despachatiéu, en aio, fourro-bourro,
Li porto-fais, li barcatié, carrejon,
Estivon, amoulounon, fan guihèume.
Li trepadou cracinon; li fieraire
Fan sis adiéu à si gènt, à si dono:
—Çai sian?—Çai sian.—Li maje, dins lou fube,
Van destaca dis arganèu de ferre
Cadun si nau e, plan, fasènt lou signe
De la crous en levant soun capèu large,
Lou bras en l'èr, Mèste Apian subre tóuti:
—Au noum de Diéu e de la santo Vierge,
A Rose!—crido. Sa voues, que retrono
Dins la liunchour neblouso, entre li ribo
Dóu flume liounés s'es entendudo.
Em' éu lis ome, closco descuberto,
Se soun signa, trempant lou det dins l'oundo
D'aquéu grand signadou, que, chasco annado,
En bello proucessioun, es la coustumo,
Au Pont Sant-Esperit lou benesisson.
Lis ome, dur, emé lis espaieto
Contro lou quèi ensemblamen fan forço.
Patroun Apian éu-meme sus la poupo
Es au gouvèr que douno l'endrechiero.
A de long péu en cadeneto griso
Que sus li tempe entrena ié retoumbon
Emé dous grand tourtis d'or que ié pènjon
A sis auriho. Es aut de fourcaduro
E, de sis iue lusènt sus chasco barco
Dóu tèms que vèi se tout marcho dins l'ordre,
De l'uno à l'autro, estacado à la filo
Pèr la calaumo unenco e loungarudo,
En escatant dins lou gourgoui de l'aigo
Tóuti li barco à-de-rèng s'entrahinon.

VIII

Souto li tibanèu de telo cruso
Que s'entrianglon en esquino d'ase,
Li passagié, li balot, li póusito
De touto coundicioun e touto merço,
Li sedarié de Lioun, ufanouso,
Li rol de cuer, li matau de canebe,
Tout bèn cerni, tout pourta bèn en comte
Pèr l'escrivan i letro de veituro,
E tóuti li proudu que s'engivanon
Dóu coustat d'aut, aqui jaison à poufe.
Mai cuerb lou Rose un sagarés de nèblo:
Li couparias em' un coutèu. Amagon
Lou ribeirés, tout, à perdo de visto.
Couneirias plus lou puget de Fourviero
Emé sa glèiso amoundaut que fai pouncho.
E lou segren qu'adus la despartido
N'es que plus grèu: eilalin a la baisso,
I canau de Bèu-Caire e d'Aigo-Morto,
Pèr carga li bladeto de Toulouso,
Li vin dóu Lengadò, la sau de muro,
Quau saup quant restaran liuen de si femo,
De si pichot! tres mes o belèu quatre.
Grand gau encaro se, quand se retourno,
Un cop subit d'Ardecho o de Durènço
O quauco gardounado enferounido
Noun vèn gounfla, faire peta lou Rose
E qu'emé li chivau de l'equipage
Noun faugue pas, dins lou patoui di terro,
Arpateja, s'enfanga jusquo au pitre!
E lou mistrau, quand rounflo de mesado
E que li barco tèsto-aqui recoto!
E, chanjadis, lis auve que s'escoundon
E vous engravon, bròu! à l'imprevisto;
O la sequiero emé lis aigo basso
Que, tout l'estiéu, en bando sus l'areno
Retèn à paus li nau escladenido!

IX

Atenciouna, lou prouvié, lou mudaire
Van de-tastoun, escandaiant li mueio,
Que li batèu en quauco graveliero
Noun vagon s'encala. Dins l'oundo escuro
Jan Rocho lou prouvié trais la pagello,
Longo barro de sause qu'an pelado
En ié soubrant quàuquis anèu de rusco
Marcant de liuen en liuen se l'aigo es founso:
—Pan just! pan qu'à dous det!—Pèiro-Benido,
Ajudo lèu, senoun la barco toco!
—Pan larg!—Anen, sian à la bono routo.
—Pan cubert! pan e mié!—Li barquejaire
Molon sus lou gouvèr, lachon l'empento.
—La soubeirano!—Bon! tout acò crido.
—Cato la man!—E vogo à la seguro...
Se descabedelant de lono en lono,
Au menamen de la grand barco mèstro
Que vai davans, prudènto e majestouso,
La tirassiero emé si tèndo blanco,
Seguènt lou briéu de l'aigo que la porto,
A pres lou bon camin. Vers la capello
E dre sus lou pountin, la tèsto nuso,
Adounc Patroun Apian em'un grand signe
De crous, à-z-auto voues—qu'ausisson tóuti
Lou capèu à la man,—éu entameno
La prègo dóu matin: O noste paire
Que siés au cèu, toun noum se santifique!
Vèn coume acò. Lis ome fan l'escouto
D'ageinouioun o bèn la tèsto clino.
Lou sagarés blanquinous lis emborgno,
Atapant li mountagno e li broutiero
Que tout-de-long acoumpagnon lou flume;
E podon ié coumta sus l'embourgnado
Jusquo à Givors e belèu jusquo à Vieno.
Éu countuniant: Toun règne nous avèngue!
Dis, adavau ta voulounta se fague
Coume adamount! Lou pan quoutidian nostre,
Dis, vuei porge-nous-lou! De nòsti dèute
Fai nous la remessioun, coume nous-àutri
En quau nous es devènt, dis, fasèn quite...
—Hòu! Toco-biòu! pièi se coupant bramavo,
Capounas de pas Diéu! dormes, fulobro!
Aquéli chivalas, amount, li veses
Que dintre si cabestre s'estrangulon?...
Un batafiéu que vous cenglèsse tóuti!—
E reprenènt: De tentacioun nous gardes!
E tiro-nous dóu malan! Ansin siegue!

X

—Ha! mis enfant, sus l'aigo grouadisso,
Apoundié pièi lou patroun dóu Caburle,
Nàutri, que sian? Lou vesès, sian la jogo
Dóu neblarés, di ro qu'avèn dessouto,
E di charneve ounte anan faire sueio...
Eh! quau pòu saupre li malemparado?
Quau vòu aprene à prega, que navegue!
E n'es un bèu, d'eisèmple, aquel estùrti
Qu'en milo-vue-cènt-trento, à la desciso,
Tirè 'n cop de fusiéu, lou miserable,
Au grand sant Crist que i'a dins l'óuratòri
Dóu castelas d'Ampuis, contro la dougo...
O, i'esclapè lou bras. Mai sa pinello,
D'aquéu marrit coula, dins quàuqui mudo,
Au Pont Sant-Esperit faguè d'esclapo...
Em' éu que fugue' n trau dins l'aigo glouto!—
Lou Caburle enterin, la prègo dicho,
Venié d'intra couchons à l'archipèlo
De la Grand Cabro, entre-coupa de vorge.


CANT SEGOUND[ (en français)]

LOU PRINCE D'AURENJO

XI

—Pico au reiaume, hòu! uno voues crido.
—Ié sian! ié sian!—Sus lou gouvèr fan aigre
E lou prouvié mando lou cau en terro.
Es Vernesoun.—Amarro! Entre que tocon,
Un blound jouvènt, aqui, parèis tout-d'uno
Que, lóugeiret, sus la grand barco mounto...
Quau es aquéu? Es lou prince d'Aurenjo,
Lou maje fiéu, se dis, dóu rèi d'Oulando.
E de tout biais li lengo presumisson,
Afourtissènt, lis un, qu'es un levènti,
Qu'es un arquin, qu'es uno tèsto routo
E 'n se brouiant emé lou rèi soun paire,
Qu'éu es parti pèr courre l'aventuro,
La vau-coundriéu emé la patantèino
A travès de païs. Segound lis autre,
S'es afisca tant e tant sus li libre,
S'es óupila talamen à l'estùdi
Que n'es toumba, pauroun, dins la marrano,
Coume un enfant que manjarié de cèndre;
E l'an manda, li mège, vers lou Rose,
Béure lou bon soulèu que reviscoulo
E l'alen viéu dóu rufe Manjo-fango.

XII

De soun reiaume ubagous e palustre
Ounte lou Ren dins li brumo se nègo,
Éu, quauque jour, se la santa ié tourno,
Encenchara la courouno de glaujo.
Mai risco rèn, pèr vuei, que se languigue
De prene en cargo lou gouvèr dis ome,
Afastiga coume es, avans de i'èstre,
De tout lou tressimàci qu'acò meno,
Dóu magagnun de court, di ceremòni,
E dóu charpin que vous ié manjo l'amo.
Uno foulié d'amour s'es mes en tèsto,
Farfantello de prince pantaiaire;
S'es mes en tèsto d'atrouva pèr orto
L'espelimen de la Naiado antico
E la flour d'aigo espandido sus l'oundo
Ounte la Ninfo es amagado e nuso,
La Ninfo bello e puro e lindo e vaigo
Que l'esperit councéu e que desiro,
Que lou pincèu retrais, que lou pouèto
Dins si vesioun eternamen evoco,
La Ninfo atrivarello e vouluptouso
Qu', à l'entour dóu nadaire, au briéu de l'aigo
Bandis floutanto sa cabeladuro
E se counfound e found emé la riso.
E, de canau en canau, pèr la Sono,
Es descendu de soun païs de Flandro,
Coume davalon dóu neblun li ciéune
I clar dóu Vacarés, quand vèn l'autouno.

XIII

Entre sauta, pelin, sus lou Caburle,
A touca man au patroun, sènso croio;
Parlo emé tóuti à la bono franqueto;
I Coundriéulen ié pago de cigaro
De soun païs, que sènton qu'embausemon,
E, pas plus fièr qu'un fraire de la tasso,
A soun flasquet à-de-rèng li fai béure
Un aigo-ardènt que li nèblo n'en foundon.
—Aquéu, entre éli dison, es di nostre!
—Di vostre? ié respond, lou poudès dire,
E, cambarado, se vous fau d'ajudo,
Sian d'un païs que i'an pas pòu de l'aigo
E que ié sabon proun tira la remo.—
Li barcatié soun ravi; l'envirounon
Coume lou cors d'un rèi e ié regardon
Sa barbo roussinello, si man fino,
Em'uno flour d'esmaut que ié pendoulo,
Escrincelado, à soun clavié de mostro.

XIV

Mai lou patroun Apian:—Empèri! crido.
La barco primadiero e li seguènto,
Au proumié cop d'empento, vers la gaucho
An représ soun draiòu. Sus l'aigo longo
Dóu tèms que van li nau tóuti souleto,
Lou prince blound deviso emé la chourmo.
Poulidamen ié conto qu'es d'Oulando
E fiéu de rèi e que vai en Prouvènço,
Bouscant la flour que porto pèr ensigne:
—Flour de mistèri, dis, incouneigudo
Is ome d'enfre terro, car dins l'aigo
Fai soun sejour emai soun espandido,
Flour de pantai, de gentun, de belesso,
Que mi Flamen la noumon «flour de ciéune»
E que, pèr tout païs ounte s'atrovo,
L'ome i'es gai e la dono i'es bello.
—Acò? diguèron en s'aprouchant tóuti,
Mai es la flour de Rose, moun bèu prince,
L'esparganèu, que souto l'oundo naiso
E qu'amo tant, l'Angloro, d'ana cueie!
—L'Angloro?—Anen, avanço-te, Jan Rocho,
E digo-ié, faguèron, qu's aquelo...
—Autant que iéu poudès n'en parla vautre,
Respoundeguè brounzant un jouvenome
Que d'un liban fasié l'emploumbaduro.
—Oh! d'aquéu laid moudourre! ié cridèron,
Que! l'as belèu sounjado aniue, qu'en ribo
Fasié si panto emé quauque pescaire.
—Avès bèu dire e meissa, mai, pèr moio!
Rebriquè lou droulas, quand vers li tousco
Dóu Malatra, mounte l'Ardecho furgo,
Ié passas contro en empegnènt la barro
E que, li pèd descaus sus la sableto,
La vesès rire emé si dènt que mordon,
Ah! n'i' a de bèu que, se vous fasié signe
Dóu bout dóu det, cabussarias à l'aigo
Pèr i'ana traire un poutoun sus l'aubenco
De soun pèd nus!

XV

—Hòu! certo, aquelo drolo,
Patroun Apian diguè, l'ase me quihe,
Vous fara quauque jour vira canturlo...
Parlon jamai que d'elo: es pas bèn laido,
Mai pèr n'en faire talo cridadisso,
I'a pièi pas d'aigo eici jusquo au coui, eto!
A respèt dóu fihan de nòsti costo,
Gaiard, poumpous e blanc coume de toumo!...
Reiaume! buto à Givors!—S'entrepachon
Li barco à quèi: lou peirié sus l'esquino,
Li porto-fais abarbassi revèsson
Li coufo de carboun i savouiardo;
S'empielo à bèu mouloun la ferramento
E la quincaio e li daio e li forfe
E li fusiéu requist de Sant-Estève.
E' m'acò fai tira! tóuti coutrìo,
S'es deja mes lou prince blound à l'obro,
Car l'a bèn di, vòu viéure en cambarado
Emé li ribeirié, patroun e chouro,
E barreja, rema, trima coume éli,
Tau que faguè Peiroun, lou zar di Rùssi,
A Zaardam, quand jouve s'embauchavo
Pèr coumpagnoun fustié, voulènt aprene.

XVI

Mai lou verai es que, pèr uno espouncho
Que vèn dóu sang, Guihèn (coume ié dison
Au bèu dóufin de la nacioun flamenco)
Vòu trafega lou Rose. Vòu counèisse
Lou nis, lou couvadou, la terro ilustro
Que i'a trasmés lou noum preclar que porto,
Aurenjo e sa famouso Glourieto,
Palais e fourtaresso de sis àvi
Au tèms feran di guerro sarrasino.
E vòu ressegre e vèire chasco liogo
Ounte an leissa si piado aquéli prince
Que soun Cournet clantiguè dins li laisso
De tóuti li cansoun cavaleirouso.
E vòu s'aprene aquelo parladuro
Ounte Bierris de Roumans bresihavo
Soun teta-dous lesbian, la lengo alègro
Ounte cantè la Coumtesso de Dìo
Si lai d'amour emé Rimbaud d'Aurenjo.
Éu a legi. Se sènt dins la courado,
I'a de moumen, lis ambicioun superbo,
Lou rebroutun dis envejasso folo
Que vers la glòri an enaura si paire
E lou regrèt di counquisto perdudo.
Mai en que bon lou regrèt, se di rèire
Pòu recoubra la terro souleiouso
En l'embrassant de soun regard alabre!
Es-ti besoun d'espaso que fouguejon
Pèr s'empara de ço que l'iue nous mostro?
E sarié pas trop bèu emai tout simple
De recounquerre aquéu flouroun d'Aurenjo,
Aquéu relarg que li Baussen tenguèron,
Aquel empèri enfin di Bousounido
Que dins lou crid «empèri!» toujour duro,
En s'afreirant i bòni gènt dóu pople
Que l'an garda, lou crid di souvenènço?
Lou dison proun d'un que vèn poupulàri:
«Acò 's un rèi, nostè rèi!» Cavalisco!
Dequé voulès de mai? autant n'i'avèngue!
Car à soun tour li castèu-fort s'aclapon,
Coume aparèis aqui sus chasque mourre,
E tout degruno e tout se renouvello...
Mai sus ti piue, inmudablo Naturo,
Espelisson toujour li ferigoulo
E sèmpre li pastour e pastoureto
Ié recoumençaran si viéutoulado.

XVII

Lou neblarés, qu'à cha pau s'enlumino,
A descubert au jour la vau tubiero
Emé si verd coustau de mountagnolo
Qu'entre-mitan lou Rose ié barrulo.
E Mèste Apian, en countemplant la fàci
Dóu soulèu nòu que regaiardis tóuti,
Crido: «Un de mai!» Li navegaire ensèmble
An aussa lou capèu; s'escarrabihon
Li passagié, badant à tout rescontre,
Quand tout-d'un-cop, magnifico, au recouide
Aparèis dins soun plen l'antico Vieno,
Assetado en autar sus lis ancoulo
Dóu noble Dóufinat. Vaqui, celèbre,
Lou Toumbèu de Pilato que pounchejo.
Li paradou s'entèndon que tabasson
Pèr apresta li drap dins li fabrico.
Copo-jarret, l'escalabrouso auturo,
Espandis en ventau si bastidouno;
E li clouchié 'mé li tourre e li tèmple,
Dins la lumiero inoundarello e cando,
I' escrivon dóu passat l'istòri agusto.

XVIII

Soun pourtulan à la man que fuieto,
Em' estrambord adounc cridè lou prince:
—Salut, empèri dóu soulèu, que bordo
Coume un orle d'argènt lou Rose bléuge!
Empèri dóu soulas, de l'alegrìo!
Empèri fantasti de la Prouvènço
Qu'emé toun noum soulet fas gau au mounde!
Èstre nascu dins li tèms de bagarro,
De bourroulis, de noun-rèn, d'aventuro,
Ounte, uno espaso en man, lou valènt ome
Poudié, prenènt counsèu que de soun èime,
Poudié, dins lou grouün di treboulino,
Se taia libramen un bèu reiaume,
Acò si, de chabènço, que n'èro uno!
Conme aquéu grand Bousoun, comte de Vieno,
Que, i'a milo an, aqui dins la grand glèiso
De Sant Maurise, porto sus sa toumbo
Lou testimòni escri de soun audàci,
De sa munificènci, de sa glòri!
Rèi fouscarin e prince de coumèdi,
Nous-àutri vuei, despersouna, dins l'oumbro
De nòstis atribut legau e mingre,
Passan à la chut-chut ras de l'istòri,
En tenènt amaga courouno e scètre,
Coume s'avian cregnènço d'èstre en visto!
Mai tu, comte Bousoun, à la barbeto
Di poutentat de Franço e d'Alemagno,
T'encavalant d'un bound i flanc dóu Rose:
«Moun chivau, àrri! àrri!» pèr li serre,
Au crid de: vivo Prouvènço! t'auboures...
Li gènt dins lou mesclun:—Vaqui, se dison,
Un ome!—E li baroun e lis evesque
T'an aclama rèi d'Arle dins Mantaio!—

XIX

Entandóumens que lou prince es en dèstre,
Li ribeirié, butant à la redolo,
An embarca li boutarèu de bierro
Emé si founs engipa que blanquejon,
De bierro bloundo e bruno qu'escumouso
Vai regala, tout lou tèms de la fiero,
Dins li cafourno e basar de Bèu-Caire.
Li gargassoun asseda di bevisto.
E sènso mai tarda, que lou tèms prèsso,
An fa soun viravòut e lou Caburle,
Tirassejant après sa blanco floto,
Repren requinquiha lou fiéu de l'oundo.
Mai tout-escas sus li colo groupudo
An vist amount, bèn empaligoutado,
Li vigno d'or de la Costo-Roustido
E peralin devista sus la drecho
Dóu mount Pilat li tres dènt blavinello,
Davans Coundriéu li vaqui. Jiton l'ancro.
Es lou païs d'ounte soun quàsi tóuti.
Sus lou Sablié, pèr apeita si paire,
Un vermenié d'enfant, despièi quatre ouro,
Soun aqui nus o mita nus que jogon:
Lis un gafant o fasènt de soupeto,
Au bataioun lis àutri que s'aquèiron.
Au pèd de sis oustau, dóu long de l'aigo,
A plen de pourtalet li pàuri femo
Desempièi lou matin soun à l'espèro
Pèr vèire au barcarés passa sis ome.

XX

—Blandino, courre, que toun paire arribo!
—Bon-jour, patroun Apian!—Diéu vous lou doune!
—Trasès-me lou mouchoun, que vous amarre!
—Digo-i'à Mariocho que m'empligue
De vin d'Ampuis, lèu, aquelo boumbouno...
—I'es pas Damian? Tè, vaqui si camiso.
—Goutoun! Mioun! Dequ'es que vous aduse
D'en fiero, hòu?—Aduse-me, Ribòri,
Quàuquis anèu de cren emai de vèire,
D'aquéli que dessus i'a 'n gàrri rouge!
—O.—Iéu, aduse-me pèr la meinado
Uno titèi, d'aquéli que si giblon!
—O.—Iéu, aduse-me de gimbeleto,
D'aquéli bono qu'em'un fiéu s'enrèston...
—O.—Iéu, aduse-me...—Tout acò piaio;
Li recoumandacioun de touto meno
Se van crousant di batèu i fenèstro:
—A toun papet, digo-ié que te croumpe
Dins un massapan rose uno sourreto,
Que, Glaudihoun?—Moun grand, iéu à Bèu-Caire
Ié vole ana!—Lou cop que vèn, moun drole...
—Anen, carrejas-vous! Bono aventuro!
—Tenès-vous bèn gaiardo, tanto Chaisso!
—E tu, Janin, aviso-te di Trèvo
E di fiò de sant Èume e dis Oulurgue
Que van, la niue, pèr lis Aliscamp d'Arle!

XXI

Pièi adessias. La baisso lis atiro.
Fau pas que perdon tèms, d'aiours, se volon
Arriba li proumié 'n terro d'Argenço
E gagna lou móutoun. Au briéu de l'aigo
Encaro touto bluio di turqueso
Qu'a rabaia dins lou laus de Genèvo,
Dóu tèms que van li tèndo blanquinouso,
Uno après l'autro coume un vòu de ciéune,
I'a lou prince oulandés que vòu tout saupre.
—Metren long tèms pèr la desciso, mèstre?—
Vèn coume acò. Patroun Apian s'escuro
E, tout gauchous de faire uno passado
Soun Ciceroun:—Dous jour, tres lou mai, prince,
Au cas que pèr camin i'ague d'encoumbre,
Respond, tau que de nèblo, coume aquéli
Qu'avian aquest matin e proun espesso
Pèr empacha de vèire l'endraiado...
Car fau pas boufouna 'm'aquéli roco,
Estèu, secan, agacin e berrugo
O 'm' aquéli graviero dangeirouso
Que i'a de liuen en liuen souto li riso.
Se l'on s'aviso pas, la barco roto,
Se crèbo e béu, flòu! flòu! o dins un auve
S'engravo jusquo i bord e tout se nègo.
Sènso parla di pont ounte l'on ruto
Ni dis entravadis que fan li traio...
Sant Micoulau, patroun de la ribiero,
Nous garde longo-mai!

XXII

—Reiaume, foume!
Cridè lou veiturin coupant sa dicho,
Li vesès pas, lis isclo de Sant Pèire,
Capounas de pas Diéu, que vous entramblon?—
Reprenguè pièi:—Es pèr vous dire, prince,
Qu'emai, coume afourtis lou reprouvèrbi,
Au davala tóuti li sant ajudon,
En davalado, anas, tant se rescontro
Si contro-tèms, destourbe e mau-parado.
D'ourdinàri pamens, quand vai en bello
E que se pòu, meme au clar de la luno,
Counèisse à visto d'iue lis endrechiero,
Di grand quèi de Lioun i bàssi ribo
Dóu Rose prouvençau, en dos journado
Se fai, i mes d'estiéu, l'escourregudo.
Coucagno, acò! mai pièi es la remounto,
Segnour, que fai tira! De bando en bando,
Sus li coursié qu'en remou nous seguisson,—
Alucas-lèi, quicha coume d'anchoio,—
Avèn aqui nòsti chivau de viage:
Vint couble fort, tout de bèsti chausido,
La flour de la jumento charouleso,
Que li veirés, quand revendren contro aigo,
S'espangouna, superbe, long dóu flume...
Dise pas que noun i'ague, sus l'Empèri
O lou Reiaume, rèn de coumparable
A noste cavalin; mai vous responde
Que vint milo quintau noun lis acuelon.

XXIII

—E quant se met de tèms pèr la remounto?
—Depènd: i mes d'estiéu, quand l'aigo es liso,
Dins dès-e-vue o vint jour pòu se faire.
I pichot jour, quand la sesoun iverno,
N'en fau de trento-cinq, vès, à quaranto...
Mai lou terrible pièi es quand lou Rose,
Aboudenfli pèr li plueio autounenco
O pèr aquéli gròssi levantado
Qu'emé la pleno avau ié fan rebouto,
Mounto, emé soun eigasso de poustèmo,
Sus li trenado e paliero fourçudo,
Negant li caladat e li carrairo.
Sacre couquin! n'es uno de misèri,
Alor, quand li chivau, à la maieto
De chasco nau, tirant de quatre en quatre,
Veson plus lou camin e s'empatouion
Enjusquo au quiéu dins li blad, dins lis òrdi,
A li falé derraba 'mé 'no barro
Que se ié passa à dous souto lou vèntre!
O bèn, moussu, quand fau chanja de ribo
Pèr fourvia quauco ribiero grosso
Que s'entravèsso i pèd dis equipage;
O bèn, moussu, quand fau gafa l'Ouvezo,
Quand fau gafa lou Roubioun e la Droumo!
Es un brave travai! Contro li roco
En fringouiant li cordo se gausisson:
Fau faire un group, fau uno emploumbaduro;
Fau, à cop de destrau, toumba lis aubre
Que podon empedi; fau, milo-diéune!
A cop de poung, de pau e de partego,
Entanterin que li chivau se nègon,
S'agarri pèr camin emé li panto
Que, pèr gagna davans emé si couble
O trebóuja (coume disèn tout rufe),
Vendran enjarreta, de fes, li nostre...
Ah! boutas, n'i' a pèr tóuti!

XXIV

—Emai n'en rèsto!—
Fai lou prince en risènt. A l'avalido,
Encabana de nèu que blanquinejo,
Li serre dóu Vercors pougnon l'espàci.
Lis abeié de Crau, d'aquéstis ouro,
Desbrouton adamount lis erbo drudo,
Lou sant-janet flouri, la pimpinello:
Car es i pastre d'Arle que l'aubiso
De tóuti aquélis Aup e cimo liuencho
Desempièi de milo an es reservado.
E fin-qu'au Nivoulet de la Savoio
E peramount fin-qu'au brecas dóu Viso
E peralin à-n-aquéu mount Genèbre
Qu'es l'aigo-vers de Franço emai d'Itàli,
Tout i'apartèn. E de que tiron glòri
Tóuti li counquistaire li mai trule
Que sus Rose à-de-rèng an fa l'empèri,
Li Charle-Magne emé li Bonaparte,
Lis Annibau e li Cesar de Roumo,
Pèr avé trecoula tàlis auturo!
Quand tóuti li printèms, en caravano,
Quand tóuti lis estiéu e lis autouno,
Emé si grand menoun que fan trahino
Dintre la nèu brenouso di neviero,
Emé tout soun fedan qu'a ges de noumbre,
Lou bastoun à la man, jougant dóu fifre,
Escalon, éli, e passon li mountagno!


CANT TRESEN[ (en français)]

LA DESCISO DÓU ROSE

XXV

I pourtihoun d'Andanço e d'Andanceto
Es arribado enterin la floutiho
E i'an cargo de post, de talaguëgno,
De fais de dougo e de roudau de ciéucle.
E ribejant la costo parpelouso
Dóu Vivarés, toujour que mai arèbro,
Toujour que mai feroujo e travessudo,
Se van crousant, quasimen toco à toco,
Emé la maio lènto e la rejano
E li chivau d'uno autro longo tiero
Que sus Lioun peniblamen remounto.
—Salut!—De chasque las li bras se lèvon
E li capèu vouguejon dins l'espàci:
—Eh! coume vai lou viage?—A la coustumo!
—I'èro au Sant-Esperit lou gros mudaire?
—Regardavo au soulèu quant èro d'ouro.
—En bevènt à soun flasco?—Eto, pardinche!
—Es engrava lou pont vers Bagalanço?
—N'a pas parla lou gros Tòni.—L'Ardecho
Alor aura founsa contro lis isclo.
—Se pòu.—E vautre, alin à la Grand-Gafo,
Avès agu forço aigo?—Jusquo au vèntre!
—Mai de la fiero an panca fa li crido?
—Riscas pas de gagna la móutounesso,
Coulègo!—Coume vai?—D'en Aigo-Morto
Partian, i'a quinge jour, e vers Li Santo,
Se bidoursant subre sis ancoureto,
Vesian sus Rose un bastimen de Tùnis
Qu', en pano retengu souto la biso,
Esperavo l'embat pèr faire velo
Au proumié jour vers lou port de Bèu-Caire.
Èro carga de dàti e de jusiolo
Que, sus si vèsto roujo, èron garnido
De sequin d'or e de piastro lusènto.

XXVI

—Nous enchau bèn, aqui faguè Jan Rocho,
De si judiéuvo, figo encabassado
Que sènton l'escaufit emai lou surge!
Sus li lahut à la tasto se croumpon...
N'i'en menaren, nous-autre, uno à Bèu-Caire
Que se, lou bèn dimenche de la fiero,
Dóu poulidige emporto pas li joio,
Vole, sant Micoulau, que sus ma tèsto
Li Bano de Crussòu tragon soun oumbro!
—Quinto?—Devinas-la!—Belèu la fiho
Dóu Malatra, de l'ome de la mudo,
Que passo au crevelet l'or de paiolo?
—Just.—Aquelo bóumiano?—O Jan-toutouro!
De boimo coumo aquelo soun astrugo
E porton lou bonur ounte i'agrado...
E, hòu! avisas-vous que noun vous guinche
De caire, quand passas: la luno jouvo,
Coume se dis, es banarudo e fèlo!
—Siés enmasca! cridèron à Jan Rocho
Li veiturin de l'autro barquejado.
Croumpo un toupin e fai bouli d'aguïo!—
—Fai tira, Marius!—Buto à l'empento!—
En biais d'embut li man arredounido
D'uno barcado à l'autro, enca 'no vòuto.
Jiton de liuen li paraulo d'escàfi;
Mai li batèu de Mèste Apian, rapide,
Avien deja fila sus l'aigo fièro.

XXVII

Di miradou nouvèu que l'envirounon,
Dóu ribeirau espetaclous, di runo,
Di degoulòu emé sis ensarriado,
Di vièi castèu enmantela de glòri
E dóu chalun de l'èr que luminejo
I'a lou prince Guihèn qu'a lou cor ébri,
E lou pougnun d'amour noun tardo à naisse.
—La veirai bèn, se dis entre éu, la divo
Que soun fachin o sa bèuta ferouno
Sèmblo farfantela sus tout lou Rose!
L'Angloro, aquelo chato incouneigudo
Que tout acò n'en parlo e n'en pantaio,
Aquelo perlo d'auve que lusejo
A l'esperit coume au regard de tóuti
E que, noun sai perqué, sèns l'agué visto,
A iéu peréu me danso pèr la tèsto!—
L'aigo esbrihaudo e ris; li pesqueirolo,
Li barbasan, fasènt l'aleto, rason
L'oundo fugènto au gai soulèu que viro;
E d'un moulin nadant sus fourestego
De-fes lou mouleiroun, o li pescaire
Tirant de si calèu lou toumbo-lèvo,
A mando-bras de liuen en liuen saludon.
Mai dins lou sang di vièi coume di jouine
La calour dóu tantost met la pereso.
Vès-aqui Sant-Valié 'mé si terrasso:
Ié miraiejo amount l'oumbrino ilustro
De Diano de Peitiéu, l'enmascarello
Dóu rèi Francés Proumié, la grand duquesso
D'aquéu Valentinés que Droumo arroso,
La coumtesso d'Estello clarissimo
Qu'enjouliè d'amour la court de Franço.
Mai Diano es morto e fugidisso à rèire
Dins lou mouvènt tablèu de ço que passo
Autour di nau que van coume d'auqueto;
E vuei, acò 's l'Angloro, la pichouno
Que bòulo à pèd descaus l'areno molo,
L'Angloro nouveleto, acò 's la vido,
Lou regardo-veni, la farfantello
D'aquéli que s'envan au fiéu de l'oundo!

XXVIII

Guihèn pòu plus teni; vèn à Jan Rocho:
—Alor, escouto un pau, dequé me dison?
Que l'Angloro es poulido e que t'agrado?
—Segnour, respond Jan Rocho, es tant plasènto
Que tóuti li patroun, quand la rescontron,
An pòu que d'un regard ié destimbourle,
En lis embelinant, sis equipage...
Dison qu'a marrit iue, pèr aventuro!
—E siés d'aquéli, tu, que la Sereno
Tèn enclaus dins si las? diguè lou prince.
—Iéu? à vous parla franc, de faire sóuco
Em' aquelo bouscarlo de broutiero
Diriéu belèu pas noun; mai dins la cruco
Dèu avé quaucarèn, es pas poussible!
Pòu n'en veni, sabès? de calignaire
A soun entour canta la pantouqueto...
Lis escouto pas mai que se siblavon.
N'a qu'un amour: es de rouda li mueio,
Pèr se ié miraia touto souleto
O ié culi de-fes la flour de Rose;
E n'a qu'uno obro, devinarias quinto?
De crevela li sablo de l'Ardecho
Pèr arpaia (mesteiret de fournigo)
Li belugueto d'or que pòu ié caupre.
—Jabo! cridè lou segnouret alègre,
Sian pas lis Argounauto dóu Caburle?
Counquistaren, d'abord que sian en courso,
La Touisoun d'Or emai Medèio... Vogo!—

XXIX

Jan Rocho aqui-dessus, largant la cambo
A la coumando dóu patroun: empèri!
E s'apouirant emé touto la chourmo,
A, d'un cop de timoun, empen la rigo
Vers lou coustau famous de l'Ermitage,
Pèr ié carga 'n barrau de fino tencho.
De la Taulo dóu Rei, es que, s'aprochon
E Mèste Apian, lou rèi de la marino,
Coume a proumés en partènt à sis ome,
Ié dèu paga lou vin de soun reinage.
Es, la Taulo dóu Rèi, uno roundello,
Un suei de roucas viéu que se countourno,
En avans de Tournoun, au mié dóu flùvi.
Ié dejunè 'n passant, pèr ausi dire,
Lou rèi Sant Louis, quand davalavo en guerro
Contro li Sarrasin, alin au diable;
E i'an dina despièi li rèi que porton
Courouno dins Coundriéu. Li barco en ciéucle,
Au tour de la grand taulo roucassouso,
D'à pro se soun rambado. D'en careno
An lèu sourgi pignato e peiroulado
E pan d'anouno e liagno de saussisso
E toumo de cabrun: la mauno toumbo!
La pouncho di coutèu i glouto pesco.
Manjon de dre: li vibre ansin desruscon—
E, Diéu-merci, se la touaio es de manco,
Manco pas l'apetis. Lou baile-mèstre,
D'escambarloun sus la bouterlo pleno,
Au bèu mitan de la taulo presido;
E, d'uno man que tèn à la canello,
Fai pèr cadun espila dins la tasso
Lou moust galoi qu'au soulèu beluguejo.
Vivo lou rèi! Finisson pèr la soupo
E, vujant dins lou brouit lou vin de fèsto
Que fai bon estouma, segound sa modo,
Cadun à soun platet béu la goudalo.

XXX

E'm' acò pièi lou Brande de l'Eireto,
Sus lou trantai di barco, zóu! que drihe!
N'en vos de cant? Li fiho de Valènço
Sabon pas fai l'amour, li de Prouvènço
Lou fan la niue, lou jour...—Brinde à l'Angloro!
Cridè Guihèn; iéu, sènso n'en mai saupre,
Em' aquest moust di vigno ribassudo
Moun proumié béure es pèr la flour de Rose!
E moun segound es pèr lou Rose éu-meme
Que miraio la flour misteriouso!
E moun tresen es pèr lou soulèu cande
Que nous counvido à viéure dins la joio!
—Enfant, diguè Patroun Apian, la vido
Es un trafé coume aquéu de la barco:
A si bèu jour e si laid. En sagesso
Dins li risènt fau saupre se coundurre;
Dins li roumpènt fau ana d'aise. L'ome
Es na pèr lou travai: fau que navegue...
Me parlon pas d'aquéli tiro-l'aufo
Que soun jamai countènt! Aquéu que trimo,
Au bout dóu mes ié toumbo sa mesado;
Aquéu qu'a pòu de s'acampa d'ampoulo
Dins lou revòu dóu cativié cabusso.
I'a cinquanto an, au plus pau, que barqueje,
E n'ai vist de la touto. Mai estime
Qu'entre l'Empèri, vès, e lou Reiaume,
Coume entre lou desaire e la cresènço,
Fau teni lou mitan. Avèn fa noço...
Eh! bèn, enfant, au bon Diéu renden gràci
E qu'au retour degun manque à la chourmo!

XXXI

—Vivo l'Angloro!—crido mai lou prince
Qu'a begu 'n cop d'aquéu bon vin de Rose.
E, lou soulèu prenènt la davalado
Darrié lou plan de Glun, darrié li serre
Qu'asoumbron dóu pounènt lou jas dóu flume,
La tirassiero emé si tèndo blanco
Jouiousamen, pasiblamen s'enfilo,
Pèr ana faire tòti sus Valènço
Que soun clouchié, dins la lindo estendudo,
Lanço lou noum de sant Apoulinàri.


CANT QUATREN[ (en français)]

LI VENICIANO

XXXII

Fai bon dourmi. Tant-lèu pamens l'aubeto
Fai tubeja la brumo o, coume dison,
La flour de l'aigo, sus lou cours dóu Rose
Au barcarés renais la boulegado
E di moulin nadant vai la baluto.
De soun vièi castelas entre li rouino,
Crussòu alin remèmbro encaro l'iro
Dóu Baroun dis Adré: quand, touto pleno
Dóu sang di Catouli que sagatavo,
Faguè, s'es vertadié ço que se conto,
Bagna si fiéu amount dins la citerno
Pèr i' ancra dins lou cor soun ahiranço.
Antan nis de baroun, vuei nis de nible.
Sus la segoundo nau mounto à Valènço
Un bèl eissamenoun de dono gaio,
Cabeladuro en l'èr, bloundino o bruno,
Souto si gràndi pienche à rèst de perlo,
Emé dous cavalié que van em' éli,
Souto lou bras d'estrumen de musico,
Tambour de basco e vióuloun e mandorro.
Tout acò ris, jargouno e cacalejo
En s'entravant li pèd dins la barcado
I mouloun de balot de touto merço
Qu'un vòu de porto-fais empielon dintre.
Li negouciant, grèu, permenant sa buerbo
Ounte brusisson li cachet de mostro
Sus sa pecùni au centuroun rejouncho,
Dóu cargamen survihon l'estivage.

XXXIII

Mai la rigo s'esmòu.—A la desciso!
A crida lou patroun e, la man drecho
Levado sus lou Rose, tau qu'un prèire
Qu'envoco de l'Autisme l'auto sousto,
Se signo, e li batèu, de l'un à l'autre,
Prenènt lou fiéu de l'aigo aloubatido,
S'endraion au mitan dóu large flume
Que li porto lóugié coume uno fueio.
Engaiardi pèr lou gentun di dono
Que dins sa lengo aqui fan si gaugaio,
Li gros marchand ié viron, ié reviron
A l'entour, coume autour de la ratiero
Ounte soun embarrado quàuqui furo
Un cataras virouio, l'iue alabre.
Es fres lou tèms; lou vènt-loumbard que boufo
Escarrabiho e bouto au cor la joio.
Un Liounés vèn s'aflata di bello:
—Aquéli fin mourroun sarien d'Itàli?
—Si, segnour, ié respondon, de Veniso,
La vilo di cansoun e di goundolo.
—E mounte van d'aquéu trin?—A Bèu-Caire.
—Anas leva cabano de peteto?
—Oh! pesqui pas: belèu de galo-luno.—
E se fai couneissènço. Li segnouro
Van i cafè canta si serenado.
Li negouciant van faire si negòci:
Di basar dóu Levant, de si foundegue,
Di coumerçant de Tùnis e de Nimes,
Di censau de Marsiho e de Narbouno,
Di boutiguié d'Alès, d'Uzès e d'Agte,
Di bigatié qu'aduson o qu'emporton
Pèr lou Camin de la Rèino Gileto,
Dis Auvergnas, di Limousin de Tulo
Que dóu Camin Regourdan ié descèndon,
Argènt tintin, van emboursa li dito
Qu'en fiero de Bèu-Caire à jabo toumbon.
Un mes de tèms se vai mena grand roio...
E n'en saran, li bèlli cantarello,
Es entendu, se noun ié desagrado
Un brèu de passo-tèms. Li bràvi dono,
Éli nimai, tirasson pas lou tèdi;
E la drihanço ounèsto ni lou rire
Ni lou balun soun pas pèr ié desplaire...
Acò fai pas, moun Diéu, èstre panturlo!
Mai an mestié de faire bono fiero,
Qu'à viageja pèr mountagno e pèr coumbo,
S'entre-teni, paga la couloufòni,
Patin, coufin, se fai de grand despènso.
Mai li bourgés, un cop liuen de si femo,
Couchon pas lou merlus—e se relargon,
En parlant sèns respèt, coume de gòrri
Qu', uno fes alanda pèr la carriero,
Tènon, coume se dis, touto l'andano...
E n'en voulès de cacalas!

XXXIV

—Empèri!
Coumando lou patroun fasènt lis usso.
A vist veni, sus la man drecho, uno isclo
Que van rasant, neissènto e graveirouso.
Mai au Caburle, aquito, de que parlon?
D'aquéli bèlli dono qu'à Valènço
Vènon de s'embarca. Jóusè Ribòri,
Entre si dènt tout moussigant sa chico,
Vèn coume eiçò:—Lou couneissès, Mèste Èime,
Qu'au trepadou m'a touca la paleto...
N'es pas un ome à counta de gandoueso.
Sabès ço que m'a di? qu'entre li damo
Qu'avèn aqui-darrié fasènt si folo
I' a la Duquesso de Berri.—Talounes?
—Nàni, taloune pas.—Dèu èstre aquelo
Qu'a li frisoun tant negre e d'iue que traucon.
—Noun, noun, dèu èstre aquelo capeludo
Que ié lusis, au cresten de sa pienche,
De gròssi perlo d'or.—Ah! pas mai!—Bougre!
Noun sarié pas aquelo bloundinello
Que jogo dóu ventau e fai que rire?
—Coumprenès bèn, anen, diguè Ribòri,
Qu'uno persouno ansin, uno princesso
Que vòu recounquista, riboun-ribagno,
Lou trone de soun fiéu, noun es proun simplo
Pèr se douna tant lèu à recounouisse!
—Mai d'aquéu vanc ounte anarié?—Bèu nèsci!
Sabès dounc pas qu'avau en terro d'Arle,
Vers lou Grand Clar, dins li palun de Cordo,
Soun belèu milo o dous milo escapoucho
Que, noun voulènt servi de ges de modo
Lou gau-galin, bivacon sus la sagno?
—Li palunié, li desertour, vos dire?
—Li palunié, li cassadou d'iruge,
Lis insoumés de la Galejouniero,
Lis enfourniau ferouge dóu terraire
Que, dins li trantaiero e dins li toumple
De si palun fougouso e negadisso,
Tènon couta li Blu que li secuton...
Eh! la vaqui, l'armado touto lèsto
De la Duquesso!—Que n'en dis lou prince?

XXXV

—Dise qu'en tau parage rèn m'estouno:
Dins lou clarun d'aquesto vau superbo,
Souto li tibanèu de vòsti barco
Resquiharello au gai courrènt de l'oundo,
Metès-ié de princesso, de papesso,
D'emperairis o, se voulès, de fado,
En vestimen d'azur, d'or e de pourpro,
Tout acò bèu ié trèvo sus la visto,
Autant vivènt, autant verai e lèime
Coume nous-autre eici que l'aigo emporto!
Vesès de flourdalis? Iéu vese, fraire,
La flour de Rose eila que se souleio
Vers lou Miejour ounte anan... Que, Jan Rocho?
N'i'a pèr long-tèms encaro? Me languisse.
—Acò se me venias manja ma soupo?
Respoundeguè lou prouvié.—Pren-te gardo!
Lis ome de l'empento ié cridèron.
—Hòu! lou soulèu es pas leva pèr tóuti?
Sian pas jalous. L'Angloro, fau que fugue
L'estello liuencho ounte degun adeso
E que fai lume en tóuti nòsti barco...
D'aquest moumen, sabès pas? se penchino,
Revertigueto e gènto, sus la dougo,
Lou péu engrafouli pèr li boufado
Dóu fuiarèu que furno dins li fueio.
—De la desembouia dins li sauseto,
Amariés miès acò, parai? gaiofre,
Ajustèron lis ome de la rigo,
Que d'empegne la barro, que?—Reiaume!
Cridè Patroun Apian; e d'uno buto,
Revirant lou gouvèr tóutis ensèmble,
S'èron remès valènt à la manobro.

XXXVI

—Prince, coume disias, sus la ribiero
Tout pòu se vèire: es lou roudan dóu mounde,
Faguè lou vièi patroun. Tenès, lou papo:
Tout abiha de blanc, emé sa dèstro
Que nous benesissié de soun carrosso,
L'avèn pas vist dos fes? Uno, pecaire,
Quand presounié l'avien tira de Roumo,
Qu'eilamoundaut à Paris lou menavon
E que pièi, dóu desfèci e dóu lassige,
Venguè mouri pèr camin à Valènço;
L'autro, quand Bonaparte pèr soun sacre
Lou mandè querre e, de bon grat o luerdre,
Fauguè mai que marchèsse... Bonaparte!
Aquel inressaciable de counquisto
Que, nous envertouiant à sa fourtuno,
Nous avié fa tant liuen tibla la guèto
E tant de tèms estrassa la cartoucho,
Que tant de couscricioun i chapladisso
Éu avié coussaia, fèbre-countùnio,
Que li nacioun disien: «Fau que li vaco,
Dins lou païs de Franço, fagon d'ome!»
Eh! bèn, se vous disiéu que, sus la ribo
Aqui dóu Rose—ounte lusis la routo,
Aquéu grand ome, aquéu fóudre de guerro,
A la desfacho, l'avèn vist coundurre
Coume un paciènt, despoudera, tout marfe!
Lou menavon alin à l'isclo d'Èubo...
Lou generau Bertrand dins la veituro
Èro asseta contro éu: la gaugno palo,
Un foulard jaune à l'entour de si tempe,
Éu, l'emperaire aièr de tant de pople,
Vuei renega di siéu, de si menistre,
De tóuti si catau que l'encensavon,
Davalavo au galop... Quand me rapelle!

XXXVII

I' avié de femo,—anen, de malurouso,—
Que, sis enfant estènt mort au service,
Dóu camin ié quilavon: «Manjo-mounde!
Rènde-me-lou, moun fiéu!» Dins li vilage,
Li pèd-terrous, quichant i det, terrible,
Un escut de cinq franc, pèr lou counèisse,
Lou poung en l'èr, ié bramavon: «A Rose
Lou castagnié! lou toundu!» Miserable!
Fasié freni... Mai dins sa desfourtuno
Agamouti, mut, tau qu'un Ecce-Homo,
Éu regardavo eilalin, coume un ladre,
Lou Rose qu'à la mar s'anavo perdre.
A-n-un relais de posto, dins la mudo
Que se fai di chivau, espeloufido,
Lou coutèu à la man, uno oustaliero
Qu'èro à sa porto saunant un poulastre:
«Ha! cridè coume acò, lou sacre moustre,
Se lou teniéu aqui! Dins la courniolo
Iéu ansin ié plantèsse ma coutello!»
Couneissié pas l'emperaire. Éu s'avanço:
«Que vous a fa?» ié vèn.—«Aviéu dous drole,
Respond la maire en dòu que s'engalino,
Dous drole bèu, que semblavon dos tourre!
Me lis a fa peri dins si bataio.»
—«Noun periran si noum dins lis estello,
Napouleon ié dis em' un founs triste;
Pousquèsse-iéu èstre toumba coume éli!
Soun mort pèr la patrìo au champ de glòri.»
—«E quau sias, vous?»—«Iéu, dis, siéu l'emperaire.
Ai! bono femo! (vous demande, prince!)
D'ageinouioun à si pèd, esperdudo,
Ié beisè lèu li man, pauro marrido,
Ié demandant perdoun, touto en lagremo.—

XXXVIII

E Mèste Apian se derroumpènt:—Empèri!
Cridè subran en s'eissugant li ciho
Lou capèu à la man, ah! boutas! d'ome,
Pèr n'en trouva 'n segound d'aquelo estampo,
Faudrié courre!—Avisas-vous, li móussi!
Chamon li radelié d'un trin de fusto
Que vai floutant pèr lou mitan dóu Rose.
—D'ounte vèn lou radèu, gourrin?—D'Isero.
—Avès uno lignado, aqui, famouso!
—N'i'a pèr vint milo franc.—Bos de marino?
—Vai à Touloun... Espinchas quénti pège!
Falié li vèire, au soum de la mountagno,
Quand boumbissien dins lis escoulanchouiro,
Avans qu'èstre enliama pèr li redorto!
Avèn de sap, aqui, de fau, de roure,
Qu'an belèu dous cènts an, sènso trop dire...
Acò vèn dóu Vercors, di Terro Frejo,
Di bouscarasso de la Grand Chartrouso,
Amount dóu tron de Diéu!—De bèlli pèço...
Anessias pas turta contro li pielo
Dóu Pont Sant-Esperit!—N'i'aurié pèr tóuti,
Car es pas di que lou pont noun sautèsse...
A l'empento! à l'empento!—Adessias, brodo!
—Adessias, galavard!

XXXIX

Mai sus la tuerto
Soun mai groupa Jan Rocho emé lou prince:
—Sabès? vous ié faudra paga sa fiero,
A la pichoto Angloro, aquesto vòuto...
—De-bon? creses que vèngue, elo, à Bèu-Caire?
—Eto! vers li marchand fau bèn que vèngue
Chabi soun escachoun de pampaieto!
—Vogo toujour! d'aquelo grand Naturo
Que desempièi Lioun nous embelino,
A iéu me plais de saluda dins elo
La primo-flour, la rèino naturalo.
—Segnour, à dicho que vers sa presènci
Nous abasan, anas, de lono en lono,
Vèire lou flume espalarga si ribo
E lis amour faire si cabusseto.
Leissas passa lou Cengle emé sa tourre
Que, maladito, eila vèses que pènjo,
Despièi qu'is Uganaud li couventialo
Un cop ié durbiguèron si grasiho;
Pièi Charme, e Bèu-Chastèu mounte lou Rose.
Recava pèr l'Eiriéu, tant s'aprefoundo;
E Pèiro-Gourdo e Sant-Laurèns de Papo,
Em' alin li Ceveno... De la Vòuto
Anan franqui lis isclo verdoulènto
Que i'abiton li vibre emé li lùri,
Em'aquelo qu'apellon Pren-te-gardo!
Veiren Cruas, Rocho-Mauro la negro,
E mandaren l'amarro au port d'Ancouno.—

XL

Au port d'Ancouno an pas quicha l'anchoio
Que tourna-mai se cargo, zóu que n'i'ague...
Mai coume acò sènt bon! sus lou Caburle
An embarca vint saco de vióuleto
Que porton à Bèu-Caire: es la culido
Que s'es facho au Mezenc, à Santo-Aulaio,
Emai vers lou Grand-Serre e la Vau-Droumo.
D'aquelo secarié de canitorto
Lou Rose tout entié lèu se perfumo.
Sus la maire dóu Rose pleno d'isclo
Jito si rai tebés la souleiado,
Sus li revòu que trelusènt virouion
E l'un dins l'autre en rebouiènt se perdon,
Sus li bousquet d'ounte lis aubo sorton
Emé si trounc cambaru que blanquejon,
Redoun e lisc, coume dirias li cueisso
De quauco ninfo o divesso giganto.
Di segounau verdejon li broutiero;
Dins li canié li rèsso-sagno en noumbre
Fan «tiro! sarro!» I calanc que s'aliuenchon
O se raprochon en taiant la ribo,
Li capoun-fèr tamison à grand ciéucle
O radon li faucoun sus lis auturo.
Entre li bord amudi, soulitàri,
Pacifico descènd la longo floto
Qu'à soun entour es talo l'avalido
E talamen es vaste lou silènci
Qu'à milo lègo sèmblo liuen dóu mounde.

XLI

Napo d'arcié, li lònguis aigo morno
Menon la som e l'embriagadisso.
Souto lou tibanèu de la grand barco
Lou prince fai miejour. Oh! vido bello!
Jasènt dins sa flassado à raio roujo
Ounte es brouda lou Cor d'argènt d'Aurenjo,
L'iue mita claus, vèi dins l'azur di lono
Se miraia li pibo loungarudo
Que van fugènt emé li frais, li vege,
Li caladat, li paliero, lis auve.
Atrevari, tout resquihant sus l'oundo,
Vèi peramount, que passon à la filo,
Li castelas coulour d'or, li tourrello,
Memouratiéu di tempourado liuencho,
De si fatorgo en tout meravihouso!
Sènt l'infini bonur d'èstre deliéure
Di causo vano e mèco de la vido.
Un dous pantai d'amour l'envahis: sounjo
A l'Évo incouneigudo que l'espèro
En quauco part, lou cor en flour, souleto,
E qu'aura fe belèu dins sa paraulo,
Se'n-cop ié dis que la vòu. E trelimo
D'embessouna sa vaigo jouventuro
Au nouvelun de la bello ninoio
E de se perdre em'elo dins li tousco,
Bevènt l'óublit de tout lou rèsto em'elo.

XLII

Tou-en-un-cop li son d'uno musico
Sus l'autro barco eila-darrié s'enauron,
E de voues clarinello, armounïouso,
Veici que fan chala l'emplun dóu flume.
Li Veniciano, aurias di tres Sereno,
Alegramen eiçò poulit cantavon:

De-long de la marino
En se lavant li pèd,
A la bello Nourino
Soun anèu i'escapè.

Vèn à passa 'n pescaire
Que vai dins soun barquet
E bourjo de tout caire
Pèr empli soun saquet.

—Pescaire à barbo bloundo,
Pèr tu i'a 'n bèu flourin,
Se me pesques dins l'oundo
Moun aneloun aurin.—

Se trais dins la marino
Lou pescaire aflamba:
—Vaqui, bello Nourino,
L'anèu qu'avias toumba.—

Sa bourso elo desblouco:
—Veici toun pagamen.
—Un poutoun sus li bouco,
Vole rèn autramen.

—De-jour noun se poutouno,
Que nous veirié quaucun.
—De-niue souto la touno
Nous couneira degun.

—Mais la luno clarejo
Amount dins lou cèu grand.
—Dins lou bos que soumbrejo
Mi bras t'amagaran.

—La roso qu'ai au jougne
Vai chanja de coulour.
—Au rousié fau se pougne,
Avans que toumbe flour.

—Laisso-m'esta, pescaire,
Qu'ai pòu dóu miéu marit!
—Iéu noun lou cregne gaire,
A bèu èstre marrit!

Sus moun batèu que lando
Nous raubaren au fres,
Car siéu prince d'Oulando
E noun ai pòu de res.

—Oh! la flamo cansoun! bello Veniso!
Vai murmurant lou prince que pantaio
Entre-dourmi sus la nau, barqueirolo
Qu'à la vesprado mounton di Placeto,
Dóu Grand-Canau silencious e dóu Lido,
Oh! bressas-me dins ma beatitudo!
E plus de pensamen, qu'es la sagesso
De se leissa pourta sus l'aigo folo
A la gràci de Diéu, coumo lou ciéune
En rejougnènt la tèsto souto l'alo.—
Li dono veniciano soun pas nèscio:
Sabon deja qu'un prince vogo em'éli
E calon si fielat dins l'oundo bluio
En cantant la cansoun dóu rèi d'Oulando.
Mai acò 's un fin pèis, e veiren vèire
S'enlabrena pèr éli, tèsto-pouncho
Éu vai passa pèr iue o bèn pèr maio.


CANT CINQUEN[ (en français)]

L'ANGLORO

XLIII

Dóu tèms qu'ansin davalo lou Caburle,
De liuen en liuen crousant d'uno autro tiero
Lis equipage amaiant que dóu Rose
Remounton lou courrènt, en visto fuson
E coumbo e piue: lou Roubioun qu'enfre terro
Bagno Mountelimar; pièi lis ancoulo
De la grand glèiso amount apountelado
Sus lou ro de Viviés; vers l'autro ribo
Lou toumple dóu Gourg Nièr—que, pèr Calèndo,
Un cop pèr an se i'auson li campano,
A miejo-niue, de l'abadié de mounjo
Que fuguè dins lou tèms aprefoundido.
Emé lou castelas qu'èro à dre d'éli,
Pèr un ouide cava souto lou flùvi,
Se dis qu'avien trevanço.—Aviso! aviso!
Lou timounié subran dounant l'estorso,
An rascla l'agacin de Malo-Mousco.
Rapido, la calaumo intro à la cluso,
Estrecho e redoutablo, de Dounzero,
Ounte, en passant, ferouno lis espinchon
Li Tres Dounzello tremudado en roco.
Esperavon aqui, tóuti tres drecho,
Si chivalié parti pèr Terro Santo:
En regardant veni de-long de l'oundo,
Talamen es marrit la languitudo,
A la longo dóu tèms s'arrouquiguèron.
Passon lou Bourg—que sant Andiòu lou diacre
I'escounjurè lou diéu Mitra; descuerbon
Apereila lou mount Ventour que gibo,
Aperalin lou Mezenc di Ceveno,
Aperavau lis arco espetaclouso
Dóu Pont Sant-Esperit, fa pèr miracle;
E, perdu dins lis aubre, enfin abordon
Au Malatra, vers lou jougnènt d'Ardecho,
Que, pèr raport i gravo dangeirouso,
Aqui van prene l'ome de la mudo.

XLIV

—Vès-la! vès-la! cridèron dins li barco.
Lou poung sus l'anco, en ribo dóu grand Rose,
Dins si raubiho bello dóu dimenche,
A la man soun cabas de sagno primo,
Elo, l'Angloro, esperavo risènto.
Car em' aquéli gènt dis equipage
S'èro à cha pau rendudo famihiero,
Fantaumejant e fadejant em' éli.
Desempièi qu'èro au mounde, sus la dougo
Venié vèire veni li sisselando,
Lóugiero fendènt l'aigo à la desciso,
Cargado de castagno o d'àutri viéure,
Emé soun tibanèu de telo blanco
Acatant li mouloun de marchandiso.
Li marinié di barco ventrarudo,
En la vesènt bada long de la lono,
De-fes dins soun faudau qu'elo aparavo
Ié jitavon de liuen de poumo roujo
O de pero garroto à la rapiho.
Tóuti la couneissien, aquelo Angloro,
Coume l'avien noumado pèr escàfi,
En estènt que toujour sus li graviero
Grapaudejavo nuso, à la rajolo
Dóu souleias, coume uno reguindoulo.
Pièi s'èro facho grando, arrouganteto,
Emai poulido proun. Èro que bruno;
Mai uno bruno claro o, pèr miés dire,
Lou rebat dóu soulèu l'avié daurado;
Emé d'iue de perdris, qu'èro de peno
De saupre se risien d'enfantoulige
O d'alegresso folo o bèn pèr trufo.

XLV

D'ageinouioun o drecho dins li semo,
Aqui-de-long, tout lou jour, abarouso,
Emé soun crevelet d'aran passavo,
Entre-mesclo au savèu em' i graviho,
Li pampaieto d'or que, raro e tèuno,
L'Ardecho carrejavo après li plueio.
Lavado e relavado, li paiolo
Se retenien, lusènto, sus la bourro
D'uno pèu de móutoun; e bèn countènto,
Pecaire, quand gagnavo sa peceto
De douge o quinge sòu, un jour dins l'autre.
De si sourreto e fraire la ninèio,
Bóulant à pèd descaus l'areno morto,
Un eici, un eila, dins la ribiero
I' anavon rabaia li crevelado.
La maire au bastidoun fasié la soupo
O pedassavo en ié bramant de-longo:
«Quau vous tendrié de besougno, destrùssi!»
Soun ome, lou gros Tòni, èro mudaire.
Au Pont Sant-Esperit, que fau counèisse
Li gourg e li courrènt pèr noun se roumpre
Is esperoun de sis ancoulo traito,
Passavo li batèu à la desciso.
Prouvenien d'Aramoun e, dintre Rose,
Remounta pèr la pesco dis alauso,
Avien planta caviho e penja l'oulo,
Aqui perdu, dins uno capitello
Bastido à pèiro seco sus l'auturo,
Pèr precaucioun di crèis e cop d'Ardecho;
Car fau pas badina 'm' aquelo garço
De ribiero rabènto, quand s'abrivo,
Gounflado pèr li plueio e que fai crèisse
Lou Rose de vint pan!

XLVI

E dounc l'Angloro,
En péu o sus la tèsto un plechoun rouge,
Li marin de Coundriéu e d'Andanceto
Sèmpre la retrouvavon au passage;
Talamen que, fasènt la descendudo,
Un cop avé franqui li Tres Dounzello
E travessa lis isclo Margarido
E devista lou ro de Pèiro-Lato:
—Anen, disien galoi, lèu anan vèire
Au Malatra roundouleja l'Angloro!—
Acò soulet lis escarrabihavo
Mai qu'un cigau de vin à la coucourdo.
E tant-lèu la vesien, atravalido,
Boulegant soun crevèu dins la lumiero,
La gounello estroupado à miejo-cueisso
E lou jougne badiéu coume uno roso
D'agoulencié que béu la souleiado:
—Que, hòu! cridavon en ié fasènt signe,
Aquelo Angloro a panca fa fourtuno?
—Ai! pauro! d'or, respoundié la pichoto,
Aquéli gus de Raiòu, dins l'Ardecho
N'en jiton gaire... Sabès lou prouvèrbi?
Arpaiaire, pescaire, emai cassaire...
—Pecaire!—Juste. Mai passas bèn vite?
—Lou Rose es fièr e n'a ges d'arrestado,
Bello jouvènto! Mai, à la remounto,
Quand li chivau tiraran la maieto,
Que revendren de la terro d'Argènço,
Amarraren i tòti de la ribo
E t'adurren de dàti... Ounte es toun paire?
—Es au Grand-Malatra que vous espèro...
Bon viage à la marino!—Adiéu, mignoto!

XLVII

N' i' avié proun un, sabès, que sus lou tèume,
Toujour lou bèu darrié dintre la chourmo,
Saludavo enca 'n cop la pichouneto
Emé quàuqui poutoun à la voulado.
Èro un gaiard cadèu de Sant-Maurise
Que, sus lou còu e sènso ges d'ajudo,
Soulet aurié carga 'no bouto pleno
De sièis barrau. Soun noum èro Jan Rocho:
Un brun masclas d'aquelo forto raço
De ribeirié dis aigo dóufinenco
Que, sus li riso e lis auve dóu flume,
Entre-mitan lou Reiaume e l'Empèri,
Gouvernon li radèu e savouiardo.
Au desparti, sa maire, chasco vòuto,
Ié venié:—Moun enfant, lou cor me crèbo
De te vèire abasa 'm' aquéli barco
Que, la mita dóu tèms, revènon routo
O que, desemparado, avau demoron.
De sèt garçoun, que tu n'en siés lou mendre,
Car èron tóuti, ve, d'esclapas d'ome,
Me soubro plus que tu. Li fiho palo
Dóu plan-païs, avau dins la Prouvènço,
Me lis an tóuti pres, un après l'autre.
Em' uno bello oustesso qu'èro véuso
L'einat s'es establi pèr aubergisto;
Lou cadet, peralin au grau dóu Rose,
S'es fa, m'an vougu dire, escandaiaire;
N' i' a dous que, marida 'mé d'Arlatenco,
En patramandejant bèn proun que viscon;
E dous qu'en Avignoun an tengu tòti
Pèr èstre porto-fais. Em' uno bando
De drole coume aviéu, à moun vieiounge,
Se tu vas courre mai la bello eisservo,
Me vese iéu à mand d'ista souleto!
—Maire, fasié Jan Rocho, li chatouno
Que porton sus lou péu lou velout d'Arle,
Nimai li boujarrouno de l'Ouvezo,
Nimai li risouliero de la Sorgo
Emé si catalano blanquinello
Qu'au vènt-terrau si dous vetoun floutejon,
Noun me faran jamai, fugués tranquilo,
Oublida nòsti drolo crouchounado
Emé si bèlli rouito sanitouso.
—Ha! la vièio apoundié, que soun rejuncho
E bravo en tout: sachènt garda li dindo,
Tout en fielant sa blesto de canebe,
Móuse li cabro e batre lou bon burre
O tricouta li flour de la dentello...
Tè, sènso ana pu liuen, coume la fiho
Dóu Charmetan, qu'es uno degouiado:
A la fin de si gènt, moun chat, pèr doto
Aura de prat, de vigno emai de terro
Que dèvon rèn en res, l'auses?—O, maire.

XLVIII

Patin, coufin. En chasco despartido
Èro la memo aubado. Mai Jan Rocho,
Un cop mounta sus lou paiòu di barco,
Un cop bandi sus lou courrènt dóu flume
Vers lou relarg de la Prouvènço lindo,
Adessias li touiaudo de Serriero,
D'Ampuis, dóu Piage o de Glun o de Sèrvi!
En respirant l'aire libre dóu Rose,
Quand se vesien, éu e li cambarado,
Li mèstre en plen d'aquéu reiaume eiguèstre,
D'aquel empèri dóu Maïstrau rude
Que s'espandis au long entre li colo,
De soulèu en soulèu e d'auro en auro,
D'uno ourgueianço estrèmo venien ébri
E se cresien lis invincible au mounde.
A-n-éli lou fin moust de l'Ermitage
E lou vin caud de la Costo-Roustido
Que, pèr camin, vivo la canto-bruno!
N'adousihavon sèmpre quauco pèço.
A-n-éli lis oulado que treviron
E li taioun d'aquéu biòu à l'adobo
Que lou lausié perfumo dins la glouto!
E li feisan de l'isclo Pibouleto
E li poulardo avau de Roco-Mauro,
Nourrido à jabo emé lou mi d'escoubo;
E li couniéu de Castèu-Nòu de Papo
Assaboura 'mé lou vin de la Nerto!
A-n-éli li brassado di chambourdo,
Dins la sournuro, au pèd dis aubaredo,
Quouro i gràndis aubergo de la ribo
Pèr la couchado au vèspre s'arrambavon!
N'avien pas tort li crid de la gouverno
Qu'entre li dos levado, de-countùnio,
S'entendien reboumbi: Reiaume! Empèri!
Li Coundriéulen, patroun de la ribiero,
Èron de rèi verai, de counquistaire.
Vers la Prouvènço, aquelo Palestino,
Ounte lou Rose dins soun amplitudo
Embrasso l'isclo inmènso de Camargo,
Vers la Prouvènço ounte l'óulivo afloco
Sus li pendènt de tóuti li coustiero,
Vers lou païs ounte cour la Tarasco,
Ounte au soulèu, lou jour, danso la Vièio,
Ounte la niue i'a l'estelan qu'esbriho,
Éli, li veiturin de l'aboundànci,
Ié davalavon bèn-vengu de tóuti.

XLIX

Entre parèisse aperamount la rigo
Di sisselando e sapino e pinello,
Encalaumado en co l'uno de l'autro,
Emé li Coundriéulen dre sus la poupo,
Li bras leva, d'acord butant l'empento
E dins l'azur pièi la lachant ensèmble,
Li terrassan d'en terro ié cridavon:
«Manjo-cabrit! Quiéu-de-pèu! N'as de burre?»
E li coulosse bounias: «Manjo-anchoio!
Camino! As pòu que te manque, la terro?»
Ié respoundien en uno bramadisso.
E tout-de-long l'antico galejado
Resclantissié dins lou parla di pople;
E tout-de-long, sus li talus de pèiro
Di pourtihoun que bordon la grando aigo,
Pèr vèire, ivèr-estiéu, venien li fiho,
De soun debas gaubejant lis aguïo
O sa sieto à la man, la tèsto alerto.
Tout resquihant peréu sus l'oundo liso,
Li Coundriéulen aqui s'enarquihavon
E, di batèu, en ié fasènt bouqueto:
—Anen, voulès veni, cridavon, drolo,
Emé nous-autre à-n-Arle?—Sian pas lèsto;
Un autre cop!—E filavon li barco
Dins li risènt, entre-mitan lis isclo.
Just lou pilot, aplanta sus lou tèume,
Alin-davans lis iue dubert e fisse
Pèr fourvïa lis agacin de roco,
De liuen en liuen viravo un pau la barro.


CANT SIEISEN[ (en français)]

LOU DRA

L

Oh! lis atiramen de l'aigo blouso,
Quand lou sang nòu espilo dins li veno!
L'aigo que ris e cascaio ajouguido
Entre li coudelet, emé li sòfi
Qu'arrapon en sautant li damisello
E li mouissau di vèrdi bourdigaio!
L'aigo poulido e crudèlo e felouno
Qu'embelino e pivello l'innoucènci
En ié fasènt lusi li tremoulino
De soun mirau!—Ninèio, à la vihado
La maire ié venié de vòuto en vòuto,
A sis enfant, à l'Angloro,—ninèio!
Vers li blavour de l'aigo pausadisso
O lis afous que remoulinon encre,
D'ana jamai gafa noun vous avèngue!
L'ai toujour ausi dire: souto Rose
(Ai! bèu mignot, se lou pèd vous mancavo!),
En de founsour que soun descouneigudo,
Ié trèvo, despièi que lou mounde es mounde,
Un fantasti nouma lou Dra. Superbe,
Anguiela coume un lampre, se bidorso
Dins l'embut di revòu mounte blanquejo
Emé si dous iue glas que vous trafuron.
A lou péu long, verdau, flus coume d'augo,
Que floto sus sa tèsto au brand de l'oundo.
A li det, lis artèu, pèr ausi dire,
Tela coume un flamen de la Camargo
E dos alo de pèis darrié l'esquino
Clareto coume dos dentello bluio.
Lis iue à mita claus, nus coume un verme,
N' i' a que l'an agu vist, au founs d'un toumple,
Estalouira au soulèu subre l'areno,
Pipant coume un lesert la souleiado,
La tèsto revessado sus lou couide.
Barrulant souto l'aigo emé la luno,
N' i' a que l'an entre-vist, dintre li lono,
Avera d'escoundoun li flour de glaujo
O de l'erbo-d'infèr. Mai pièi lou pire,
Chat! escoutas aquesto...

LI

Un jour, se conto,
En ribo de Bèu-Caire uno femeto
Lavavo sa bugado dins lou Rose
E, tout en bacelant, à la subito
Veguè, dins lou courrènt de la ribiero,
Lou Dra, poulit e lèri coume un nòvi,
Qu'à travès dóu clarun ié fasié signe.
«Vène! ié murmuravo uno voues douço,
Vène! te farai vèire, bello chato,
Lou palais cristalin ounte demore
Emé lou lié d'argènt ounte m'ajasse
E li ridèu d'azur que l'encourtinon.
Vène! te farai vèire li fourtuno
Que se soun aclapado souto l'erso,
Despièi que li marchand ié fan naufrage,
E qu'ai encamelado dins mis ouide.
Vène! ai un pipaudoun que n'a que l'orvo
E que, pèr s'abari dins la sapiènci,
N'espèro que toun la, bello mourtalo!»
La jouino bugadiero, atrevarido,
Leissè toumba de sa man escumouso
Soun bacèu e 'm'acò, pèr l'ana querre,
S'estroupant vitamen à miejo-cambo,
Pièi au geinoui, pièi jusquo à miejo-cueisso,
An! perdeguè l'apès. Lou briéu dóu flume
L'envestiguè de soun oundado vivo,
L'entourtouiè, barbelanto, avuglado,
E l'entirè dins li aven ferouge
Que remoulinon avau souto terro.
L'aguèron bèu cerca 'mé la partego:
La retrouvèron plus, èro perdudo.
Passè de jour, passè d'an. A Bèu-Caire
Degun pensavo plus a la paureto,
Quand un matin, au bout de sèt annado,
La veguèron rintra, touto tranquilo,
Dins soun oustau, sa fardo sus la tèsto,
Coume se retournavo, à la coustumo,
Dóu lavadou: soulamen un pau palo.
Tóuti si gènt lèu la recouneiguèron,
E tout acò cridè: «Mai d'ounte sortes?»
En se passant la man sus lou front, elo:
«Vès, ié diguè, me sèmblo qu'es un sounge...
Que vàutri lou vougués crèire o pas crèire,
Sorte dóu Rose. En lavant ma bugado,
Ai toumba moun bacèu e, pèr l'avedre,
Ai resquiha dins un founsau terrible...
E me sentiéu embrassado souto aigo
Pèr uno oumbrino, un glàri, que m'a presso
Coume un jouvènt que fai un raubatòri...
Lou cor m'avié fa mau e, revengudo,
En un vaste soubau plen de fresquiero,
Enlumina d'uno lus eigalouso,
Emé lou Dra, souleto, me siéu visto.
Avié, d'uno fiheto entre-negado,
Agu 'n pichot—e iéu, pèr nourriguiero
De soun Draguet, sèt an m'a detengudo.»

LII

L'Angloro, l'endeman d'aquéli conte
Qu'emé li rai dóu soulèu s'esvalisson,
Noun ié pensavo plus e, dins li semo
Dóu Malatra, zóu! esperdigaiado
Courrié 'mé soun crevèu se metre à l'obro.
Èro au gros de l'estiéu: sus li piboulo,
Lis óume e lis aubero blanquinello
Que fan sóuvert, cantavon li cigalo...
Hòu! elo cregnié rèn, car, au regiscle
Dóu grand soulèu que pico sus l'areno,
Disié qu'ansin vesié miés li paiolo
Belugueja. Lou mai que i'èron grèvo
Èro li niue, quand dins l'estrecho bòri
Falié coucha 'mé touto la chaumiho,
Au sòu, à ran, sus un mouloun de fueio.
Uno d'aquéli niue de calourado
Que vous estoufegas souto li téule,
S'èro levado en camiso à la luno
Pèr ana prene un pau lou fres deforo.
La luno dins soun plen la regardavo,
Mingoulouno, descèndre vers la ribo,
A pèd descaus, dins lou prefound silènci
De la naturo inmènso e dourmihouso,
Leissant ausi lou rouncadis dóu Rose.
Sus l'erbo clarejavon li luseto;
Li roussignòu alin à la perdudo
Se respoundien, amourous, dins lis aubo;
E lou cascai de l'oundo courrerello
S'entendié rire. Au sòu la manidouno
Leissè d'un cop toumba sa camiseto
E dins lou Rose, ardènto e trefoulido,
Plan, de-clinoun, intrè, li man crousado
Sus la tremour de si dous sen de vierge.
Au proumié frejoulun, de la pereso
S'arrestè 'no passado, souspirouso;
E roudihè lis iue, proun esmougudo,
Tout a l'entour dins la negruro liuencho
Ounte cresié toujour qu'entre lis aubre
Quaucun desabihado l'espinchèsse.
Pièi zóu, dins lou courrènt de l'aigo molo,
Descendié 'ncaro un pau, alusentido
Pèr li rai de la luno que beisavon
Soun fin coutet, sa jouino car ambrenco,
Si bras poupin, sis esquino rabloto
E si pousseto armounïouso e fermo
Que s'amagavon coume dos tourtouro
Dins l'esparpai de sa cabeladuro.
Lou mendre brut, un pèis que foro l'aigo
Pèr mousqueja faguèsse uno escoupeto,
Lou gourgoui d'un embut, quand emboutiho,
Uno rato-penado que quilèsse,
Pèr un tavan uno fueio batudo,
Ié viravo soun cor coume uno toumo.

LIII

E davalavo. Mai, jusquo à la cencho
E pièi plus aut, de se senti vestido
Pèr lou mantèu ufanous de la riaio,
Pensè plus qu'au bonur de tout soun èstre
Mescladis, counfoundu 'mé lou grand Rose.
Souto si pèd l'areno èro tant douço!
Uno michour, uno frescour tebeso
D'un imourous chalun l'agouloupavo.
A flour de pèu, à flour de carnaduro,
Vesiadamen li vertoulet de l'oundo
Ié fasien de poutoun, de sousselegue,
En murmurant de suàvi paraulo
Que i'adusien l'espaime de plasènço...
Quand tout-d'un-cop, dins l'aigo bouleguivo
E trelusènto i rai de la lugano,
Eilalin founs, espandi sus la mousso
D'un jas esmeraudin, que te vai vèire?
Un bèu jouvènt que ié fasié cachiero.
Enroula coume un diéu, blanc coume evòri,
Oundejavo emé l'oundo e sa man linjo
Tenié 'no flour d'esparganèu sóuvage
Que presentavo à la jouvènto nuso.
E de si bouco atremoulido e marfo
Sourtien de mot d'amour o de mistèri
Que s'esperdien dins l'aigo incoumprensible.
De si dous iue catarèu, pivelaire,
Éu la fasié veni, gravoujo, nèco,
Desalenado e barbelanto, au rode
Ounte lou cors e l'amo cridon sebo.
Enclauso dins lou riéu pèr l'escaufèstre
Emai pèr un deleitamen estrange,
Èro, la pauro, aqui coume un que sounjo,
Qu'es esglaria pèr quauco pòu counfuso
E que, de courre, acò i'es impoussible.
E quand durbié lis iue vers lou trevaire
Qu'envirouna de sa lusour lachenco
Semblavo l'espera dins si bras souple,
Un frenimen d'amour invoulountàri
Souto lou cèu la jitavo en languino
E ié fasié plan-plan mouri li veno.

LIV

De l'amour qu'espelis o benuranço!
O paradis de l'amo creserello!
A-n-un moumen que lou balans dóu flume
La sóulevavo e masantavo touto,
De-revesseto, emé soun péu en floto,
Lis iue barra pèr crento de se vèire
Li dous poupèu qu'en subre pounchejavon,
Se vai senti, proumte coume un eslùci,
Autour dis anco un aflat, un delice,
Que fresqueirous e len ié fusè contro...
Ai! e destressounado elo s'adrèisso,
D'un viro-man rejito soun péu mouisse
E vèi fugènt, dins lou glavas de l'aigo,
Uno oumbrinello blanco e serpentino
Que desparèis. Èro lou Dra. Sapiènto
Di mino que tenié, l'Angloro, elo,
Lou couneiguè fort bèn, qu'à sa cenchado
S'anè trouva subran uno flour roso
D'esparganèu. Dins un tau treboulèri,
Elo pamens, urouso e pantaiouso,
Prenguè la flour nadanto e s'anè jaire.
Mai en degun, ço que venié de vèire,
Bèn s'engardè, mignoto, de lou dire,
Jalouso qu'èro, autant coume uno cato,
De sa vesioun trop lèu despareigudo.
Ah! quant de cop, aquel estiéu, la jouvo,
Dins si langour de niue de toufourado,
I lunesoun clarino de setèmbre,
Revenguè mai au delicious rescontre!
Mai remarquè 'no causo: qu'à la mueio
Tóuti li fes qu'en intrant se signavo,
Coume fasié toujour estènt pichoto,
De-bado au briéu de l'aigo segrenouso
Avanquissié soun cors de piéuceleto:
Aquéli niue, lou bèu glàri dóu Rose
Au bagnadou,—pauro pichouno, espèro
Qu'esperaras,—à l'espèro mancavo.


CANT SETEN[ (en français)]

LA FONT DE TOURNO

LV

Ounte n'erian? La rigo coundriéulenco,
Au fiéu de l'oundo, intravo à l'archipèlo
Dóu Malatra, plen d'aubre e de verduro,
Quand, touto risouleto, sus la ribo
Apareiguè, coume s'es di, l'Angloro.
—Tòti! a fa lou grand patroun di barco
En estendènt li bras en travessiero.
Se trais lou cau en terro; la chatouno
L'envòuto à-n-un soucas; l'ami Jan Rocho
Destaco lèu lou nègo-chin:—Poulido,
Anen, dis, zóu dedins, que peses gaire.—
E d'aise, l'agantant pèr la centuro,
Éu l'isso dins la nau, hopo lanlèro!
Cadun ié vèn touca li cinq sardino,
Cadun ié fai:—Eh! bèn, que dis l'Angloro?
—Dise tout bèn de vous.—E la póusito,
N'i'a? n'i'a?—N'i'a pas que n'i'ague, dins li semo,
Mai toujour coume acò, basto que dure!—
Levado vòuto au cau, van querre en foro
Lou gros pilot dóu pont, e vogo à baisso!
Or tout reviscoula de rire em'elo,
Qu'en pro s'èro assetado la pichouno,
Jan Rocho ié venguè:—Santo que canto!
S'aviés pas mai de sèn que iéu, Angloro,
Sabes pas que farian?—Pancaro, digo...
—Eh! bèn, deman au vèspre, dins Bèu-Caire,
Anarian vèire ensèmble li coumèdi;
Farian parèu sus lou Prat; en brasseto,
Vers li bóumiano que tiron l'escorpe
Nous farian dire la bono fourtuno;
Vóutejarian pèr tóuti li cabano;
Te croumpariéu un bèl anèu...—De vèire!
—Noun, pas de vèire: d'or. E, rèire-fiero,
Te menariéu pèr nòvio à Sant-Maurise.
—Boudiéu! en galejant faguè la chato,
Pèr demoura tout l'an amount souleto
Emé de gènt que soun jargoun fai rire?
—Ah! vai, que nòsti rigaudoun soun brave
Pèr danseja sus li bargiho ensèmble...
—Jan Rocho, noun; e tè, vos que te digue,
Iéu, moun franc valentin? Siés un bon drole,
Siés gros, gaiard, siés (coume dis moun paire)
Un ribeiròu de la proumièro lèvo...
Mai n'i'a'n mai avança que tu, moun ome!
Un que dins li revòu, que dins li toumple,
Dins lis engloutidou, li cros, li mueio,
T'emboursarié, te negarié, moun paure,
Se te prenié de pesca dins sa lono.—
E s'esclatè la chato d'un bèu rire:
Talo uno pesqueirolo, quand cabusso
Pèr aganta 'n peissoun e que respousco.

LVI

Dóu tèms que l'autre, nè, fougno en silènci,
Dóu tibanèu mounte dourmié—lou prince
Guihèn d'Aurenjo, làvi coume un astre,
Veici que sort, tenènt à la man drecho
Un brout d'esparganèu que vèn de cueie,
De l'autre las de la nau, sus la lono,
E cantejant, tout dourmihous encaro,
A miejo voues, la cansoun de Veniso:

Sus moun batèu que lando
Nous raubaren au fres,
Car siéu prince d'Oulando
E noun ai pòu de res!

—Tè! sarié pas aquéu?—faguè Jan Rocho
En la quitant pèr courre vers l'empento,
De l'autre bout, que Mèste Apian bramavo:
—Ié fas lou conte de la Barbo-Bluio,
Que! galapian, o de la Melusino,
A-n-aquelo drouleto?—Mai l'Angloro,
Entre vèire lou prince à como bloundo,
Èro subitamen vengudo palo:
Faguè, soun sang, un cabus dins si veno
Que, d'entant-lèu, toumbavo cor-falido.
—Es éu! es éu!—quilè coume uno folo
En s'agripant de-reculoun i courbo;
E tau qu'un diéu, èro aqui, la paureto,
Que lou belavo, amourouso e cregnènto,
Coume uno bouscarido pivelado
Que, d'uno serp à la regardaduro,
Irresistiblamen fau que degole.
L'esperit e lou cor en meraviho,
En ié risènt d'uno façoun courteso,
Guihèn alor ié dis:—Te recounèisse,
O flour de Rose espelido sus l'aigo!
Flour de bonur qu'ai entre-visto en sounge,
Pichoto flour, la bèn trouvado fugues!—
Respoundeguè, tout-d'un-cop enardido:
—Te recounèisse, o Dra! Souto la lono
T'ai vist en man l'esparganèu que tènes.
A ta barbeto d'or, à ta pèu blanco,
A tis iue glas qu'embernon e trafuron,
Vese quau siés.—Guihèn la flour ié douno,
E tóuti dous, liga pèr lou mistèri,
An tresana. Car lis amour van vite,
Uno fes dins la nau que lis emporto,
Predestina, sus lou flot.

LVII

Lis arcado
Dóu Pont Sant-Esperit, espetaclouso,
Ie passon en triounfle sus la tèsto.
Li barcatié, beissant lou front, saludon
Sant Micoulau dins sa capello antico,
Demoulido au-jour-d'uei, mais qu'aparavo
I tèms ancian l'arcado mariniero,
Pèr soun engoulidou tant dangeirouso
Que li batèu perdu noun se ié comton.
La Prouvènço aparèis: es soun intrado,
Lou Pont Sant-Esperit emé si pielo
E si vint arc superbe que se courbon
En guiso de courouno sus lou Rose.
Acò's la porto santo e courounello
De la terro d'amour. L'aubre d'óulivo,
Lou mióugranié tout fièr de si papàrri
E li gràndi mihiero capeludo
Oundron deja li cremen e li costo.
Lou plan se relargis, li bro verdejon,
Dins lou clarun lou cèu s'emparadiso,
Lis Uba dóu Ventour se laisson vèire:
Lou princihoun d'Aurenjo e la pichoto
Rapugarello d'or, ié sèmblo qu'intron
Dins la benedicioun. Éu se delèto
(Ai! la bevèndo fresco e deliciouso!)
A béure dins aquelo jouventuro
La vido à soun sourgènt que gourgoulino,
L'esmeravihamen de l'amo novo
Qu'en tóuti li mirage fai bouqueto
E qu'à soun ilusioun se liéuro touto.

LVIII

Dóu trassegun d'amour elo embriago,
Dins aquéu bèu segnour que l'embelino
Retrovo en plen lou Dra que souto l'erso,
Au tremoulun blanquinèu de la luno,
L'a tant e tant de fes enfachinado.
E que i'a d'estounant que, diéu dóu Rose,
Se coumplaigue à treva, dins soun caprice,
Emé li barco e li gènt de ribiero!
Vesèn-ti pas li vibre, à founs de calo,
Veni dins li batèu, de-fes, s'escoundre,
Que fau, pèr li coucha, se batre em'éli!
Patroun Apian, lou gros Tòni emai d'autre,
Vers li roucas eilamount de Dounzero,
L'an-ti pas vist, lou Dra, souto la formo
D'un couloubrau gros coume uno boutiho,
Sali dóu Rose, intra dins li bladado
En toursènt lis espigo e fasènt d'oundo
Que lou pilot, dóu segren, n'aguè fèbre
E ié venguè pertout de sourtiduro!
L'an-ti pas vist tambèn dins la Courrejo
Dóu Pichot Rose, au téms que se meissouno,
S'esquiha d'acatoun souto li faudo
De quauco ligarello entre-dourmido
E, se i'entourtouiant à la centuro,
L'estregne douçamen emé si vòuto
E ié teta lou sen, d'aqui-que toumbe
De regalado emai de sadoulige!

LIX

E disié tout acò, l'esglariado,
I marinié que, de la vèire en dèstre,
De pau à pau s'èron aflata d'elo
O que de liuen aparavon l'auriho.
—Eh! bèn? quand te disiéu, fasié l'Angloro
A Jan Rocho esbahi que la miravo,
Quand te disiéu, badau, qu'èro mai lèri
Que ges de ribeiròu d'aquésti costo!
Agacho-lou, tout bèu, que sèmblo un prince!...
Parai? moun rèi, moun Dra, moun enmascaire,
Que moustraras à la tiéu amigueto
Li tengudo que trèves souto Rose,
Dins li soubau dóu palais de la Trouio
E d'aquéu dóu Grand-Priéu en ribo d'Arle,
E li baumo d'Ardecho, revestido
Rèn qu'emé de diamant e de dentello?
Parai? qu'à Mount-Dragoun me vas coundurre,
Toun castelas ounte la niue draquejes
E que vesèn escalabra si tourre
Sus li roucas arèbre de la cluso?
Parai? que dins Gardoun anaren vèire
Lou famous pont que bastiguè lou diable
Emé la lèbre que i'empeguè contro?
Parai? qu'anaren vèire dins lis erme
A miejo-niue la flamo dis Oulurgue
Que van plourant e gemissènt i rode
Ounte an aclapa d'or, qu'acò ié grèvo
D'èstre mort descounfès, à l'imprevisto,
Sènso avé decela soun escoundudo?

LX

Bourrin-bourrant, dins lou trelu, l'Angloro
Coume un esterveiet que se desviro,
S'èro enaurado ansin, lis iue alabre
E de l'esglai la caro sang-begudo.
Mai éu, Guihèn, ravi de soun rescontre
Qu'en plen païs alegri lou sóulèvo:
—O, ié respond emé soun plan d'Oulando,
Te menarai pertout, bello amigueto!
De ma principauta mourganatico
D'Aurenjo, tu, siegues la fabulouso
Oundino, siegues la fado Mourgano!—
E'n se trufant li marinié diguèron:
—L'avès ausido? a perdu la boussolo...
Aura begu, pauro! à la font de Tourno
Que fai, coume se dis, vira canturlo.—
L'Angloro, fièro adamount sus lou tèume,
Piquè dóu pèd em' uno ricanado,
E de soun iue faurèu fissant la chourmo:
—Parlas-n'en plan, sabès? gènt de marino,
D'aquelo font, alin, cridè mousqueto,
Que voste sort i'es escri sus la roco!
—Noste sort? dequé dis l'estrelucado?...
Parèis que vuei sara soun jour de luno,—
Brounzinejè la barcado en feloupo.

LXI

Tranquilamen, au fiéu de l'aigo bello,
Li barco descendien, ribejant d'isclo.
Èron entre Mournas e Sant-Estève
Di Sort (aquest, recàti d'escumaire:
Quand un enfant, se dis, ié vèn au mounde,
Pèr lou prouva lou bandisson à Rose;
E se n'en tourno, bon pèr la marino
O la rapino, basto). Dins la cluso
Enmuraiado emé li fourtaresso
Ount debaussè Mount-Brun li Sauto-bàrri
E que soun noum ié rado enca terrible
Emé li capoun-fèr, de rouino en rouino,
Intravon li sèt barco. Mai sus l'orle,
Talo qu'uno sibilo, adounc la vierge
Enaurant soun bras nus, ensuperbido
Pèr lou pantai ferouge que l'enchusclo,
Diguè:—La font de Tourno es un ouracle!
La font de Tourno, aquéli que l'an visto
M'engardaran de menti, s'avès doute.
L'aigo ié sort d'un ranc, plen de lambrusco,
D'entravadis, de bouis e de figuiero,
Fourmant un nai (lou Grand-Gourg, que l'apellon).
Sus la paret dóu ro, dins un encastre
Que regardo lou Rose, avès en subre,
Escrincela despièi quau saup li siècle,
La Luno fèlo e lou Soulèu—qu'espinchon.
Vers lou mitan 'i 'n biòu, que vai lou pougne,
Au vèntre un escourpioun, un chin lou mordre,
Em' uno serp... qu'à si pèd fai d'oundado.
Lou brau, plus fort que tout, a tengu tèsto,
Quand un jouvènt, enmantela dóu ristre,
Un fièr jouvènt, couifa de la bouneto
De liberta, ié tanco sa ligousso
E lou coto. En dessus dóu mourtalage
Un courpatas esfraious voulastrejo.
Devine-lou quau pòu, aquéu mistèri!

LXII

E roudihè, talo qu'un escalustre,
Sus li barquié sis iue en farandoulo.
—Iéu, escoutas! en cercant mi paiolo,
Countuniè pièi, un jour, de mueio en mueio,
Dins lou ragas dóu riéu m'ère agandido.
E i'a 'no vièio masco bourguesano
Que me venguè: «Miro la gravaduro
Que i'a sus aquéu baus! Li Fadarello
Qu'à tèms passa trevavon nòsti borno,
Pichoto, es éli que l'an engimbrado.
Lou biòu que veses, lou Rouan, que trimo
Au regard dóu Soulèu e de la Luno,
Au bèu mitan, sabes quau represènto?
L'antique barcarés dóu flume Rose,
Que de pertout l'assauton, l'agarrisson
Lou marridun e lou trigos de l'oundo.
Lou serpatas que souto d'éu barrulo,
Acò's lou Dra, lou diéu de la ribiero;
E lou jouvènt qu'au brau tanco l'espaso,
Lou jouvenas que porto sus la tèsto
Lou bounet rouge,—ensouvèn-te, pichoto,
De ço que te predise,—es lou destrùssi
Que dèu un jour tua la marinaio,
Lou jour que pèr toujour, de la ribiero,
N'en sourtira lou Dra que n'es lou gèni!

LXIII

Li barquié risien plus: car sus li dougo
Courrié, de liuen en liuen, d'aquéli novo
Que marcon rèn de bon. Dins la barcado
Li moussu de Lioun parlavon meme
De gros batèu à fiò que pèr machino,
Sènso chivau ni maio ni fidello,
Remountarien contro aigo.—Oh! ço! d'estùrti
Poudrien crèire aquéli falabourdo!—
Bramavo Mèste Apian, quand se charravo
D'aquélis envencioun.—Mai s'avien d'èstre,
Dequé devendrien tant d'ome e d'ome
Que vivon dóu trahin de la ribiero,
Rigaire, carretié, lis aubergisto,
Li porto-fais, li courdié, tout un mounde
Que fai lou grou, lou chamatan, lou fube,
L'ounour, lou trefoulige dóu grand Rose?
Mai vesès pas que n'i' aurié, cavalisco!
Pèr ensuca, bougre, à cop de partego
Tóutis aquéli gus de tiro-l'aufo,
De treboulo-coumuno e filousofe!—
Uno aprensioun pamens, èro vesible,
Venié de s'espandi sus li figuro;
E n'èro pas sèns crento que Jan Rocho,
Entravaca pèr tant de causo treblo,
Arregardavo aquéu jouvènt estrange
Que, lou matin d'avans, sus la pinello
Avié sauta, venènt de sai pas mounte.


CANT VUECHEN[ (en français)]

A L'AVALIDO

LXIV

Souto lou tibanèu lou blound calandre
Emé l'Angloro, pièi, tout plan-planeto
S'èron ramba pèr i'èstre un pau à l'oumbro.
La frapacioun suavo o la mascoto
Qu'au miramen de l'aigo enganarello
A la longo dóu tèms l'avié sesido,
La tenié bèn, la chato dóu mudaire;
E'mé sis iue viscard de perdigouno
Que sèmpre i'esluciavo un refoulèri,
Emé soun nas couquin, si bouco roso,
Ah! n'en falié pas tant, vous assegure,
Pèr ié douna soun mau au jouine prince!
—Mais en que dounc, aquest ié remenavo,
M'as couneigu?—L'esperitado jouvo
Ié respoundié:—Te l'ai ja di, moun mèstre!
La flour d'esparganèu que m'as pourgido,
La pourtaves-ti pas, au founs di mueio,
Quand te vesiéu blanquejant à la luno,
Me pivelant vers tu, me fasènt signe
E m'enclausènt emé ti menganello,
Talamen que despièi siéu toun esclavo
E que, se me veniés à dire: «Vole
Que lampes emé iéu au bout dóu mounde,
Sèns jamai t'arresta, brido abatudo,
Coume aquéli famous Chivau Terrèstre
Qu'à galop, à galop courrènt de-longo,
Fan lou tour de la Terro, sènso brido,
Partiriéu en voulant!—Mai se, ma bello,
Te disiéu que t'embules e que parles
Au fiéu dóu rèi d'Oulando? à la subito
Ié demandè Guihèn.—Moun Dra, l'Angloro
Ié rebriquè, diriéu que te tremudes
En touto formo que t'es agradouso;
Diriéu que te siés mes Prince d'Aurenjo
(Coume ié fas encrèire à la barcado)
Pèr quauque ramagnòu o cigalige
Qu'es au-dessus de ma coumpreneduro...
Mais te counèisse, iéu, de longo toco
E, moun bèu Dra, vai, que sièr que t'escoundes?
T'ai devina rèn qu'à toun èr de prince,
A toun carnen jouine e fres coume l'aigo,
A tis iue blavinèu, à ta barbeto
Mai sauro e fino que la glaujo rousso!—

LXV

Aqui, parai? i'avié rèn à respondre,
Senoun que d'embrassa la foulinello,
Davans la fe qu'ansin lou diviniso
(Amour, se saup que pèr amour se pago),
Guihèn d'un fiò divin sènt dins si veno
S'atuba l'estrambord, la flamo courre.
E dins li bras l'un de l'autre cabusson,
A plus saupre di dous, éu o l'Angloro,
Quint es lou mai enclaus o lou mai ébri.
E vougavon li nau, tóuti souleto,
Au mitan di coustiero arrengueirado,
Sus l'aigo proumto, emé de long silènci.
De liuen en liuen passavo quauque vibre,
Pèr avé soun alen sourtènt lou mourre,
Rapidamen davalant à la nado;
E sus l'afrèst di gràndi tèndo flusso
Li barbasan venien, rasant lou Rose,
Faire pauseto. D'acatoun, ensèmble,
Contro l'empielamen di balot moufle,
A-n-elo éu ié disié dins soun estrencho:
—Aflato un pau toun cor plen d'armounìo
Contro lou miéu, pèr que l'entènde batre!
Regardes pas dins l'aigo qu'es trop founso,
Regardes pas la terro qu'es trop liuencho,
Regardes pas lou cèu, qu'éu es trop vaste:
Regardo dins moun amo ounte souleies!—
Mai elo, en escartant de sa centuro
La man dóu princihoun trop catihouso:
—Ve, ve, diguè, ve-n'en eila-deforo,
Vers lou dougan, d'aquelo flour que cerques!—
E courreguè 'n risènt, enfantoulido,
A l'orle dóu batèu.

LXVI

En paro-plueio
Quihado au bout d'un jounc, la flour rousenco
S'espandissié souleto sus la limo
D'uno pichoto mueio noun prefoundo.
—Mai, Dra, de mounte vèn, faguè l'Angloro,
Que l'ames tant, aquelo flour?—M'agrado,
Respoundeguè, pèr-ço-que te reverto...
Siés pas la flour d'amour, tu que, nascudo
Coume elo au sen de l'aigo, simboulises
La dileicioun unenco e proumierenco
D'un mounde nòu e bléuge de jouvènço?—
Elo escoutavo, touto esperlucado,
Aquéli mot galant, plen de magìo...
Éu countuniè:—Te la vau dire, escouto,
L'istòri de ma flour. Dins uno gorgo,
Au pèd d'un baus, la bello Galatèio
E lou pastour Acis, uno vegado,
Asseta au sòu, se countavon jouïno.
Pensant en rèn—qu'à sa bono fourtuno,
Dóu tèms que se bevien aqui l'un l'autre,
Pereilamount lou pastras Poulifème,
Qu'èro un Uiard e jalous de la ninfo
Coume se pòu pas mai,—oh! lou laid moustre!
Li vai decebre avau que fadejavon.
Abrama d'iro, arranco d'uno roco,
Éu, un clapas que toumbo à la barrulo
E vèn, pecaire! escracha sus la tepo
Lou bèu parèu. Mescla, soun sang regolo!
La terro maire e li diéu, coumpassible
Bèn talamen! n'en moustrèron miracle.
Acis en rajeiròu faguè sa mudo;
En flour faguè la siéuno Galatèio,
La flour d'esparganèu que ié sort dintre,
Rouginello enca 'n pau e palinouso.
—Cavalisco l'Uiard! cridè l'Angloro;
E se virant vers lou prouvié:—Pèr astre,
Sarié pas tu l'Uiard que nous respicho?
Diguè 'n risènt à Jan Rocho.—Bouèmio!
Quau jogo emé la flamo, un jour se brusclo,—
Prejitè lou ragas en grand piquiero.
Mai dins l'azur de l'èr, elo auturouso,
Boulegant soun bouquet, la flour óuferto
Pèr soun bèu Dra, diguè:—Iéu siéu flourido
Pèr la vertu de l'aigo: rounflo, Rose,
Dins toun lié founs, que sabe ço que sabe!...

LXVII

—Arrasso eila-davans!—Sus la ribiero
Un long cop de siblet gisclè tout-d'uno
E, descendènt à la mudo, à la coucho,
I'aguè 'no embarcacioun que rasclè contro
En gagnant de camin: uno grand fusto,
Aguènt d'un bout à l'autre uno cadeno
Que i'èron enresta, couble pèr couble,
Un bourdigau de touto traco d'ome.
—Arri, li bòni-voio! anè ié dire
Un jouine ribeirié.—Chut! sarnibiéune!
Que vous demandon pas se l'auro es bruno,
Faguè Patroun Apian. Li miserable
An bèn proun de soun mau, sènso l'escorno...
E fagués pas semblant de li counèisse,
Que, marca sus l'espalo, cercon l'oumbro...
E que d'eisèmple en tóuti acò vous fugue!
Van à Touloun, ai! las! manja de favo...
E i'a de tout aqui: de gènt de glèiso,
De sacamand, de noble, de noutàri,
Enjusquo d'innoucènt!—Emé d'iue torge
Passèron li fourçat, tau que li trèvo
De la Barco à Caroun. Ansin lou mounde,
Ansin lou tressimàci de la vido,
Lou bèn, lou mau, lou chalun, la magagno,
Van en courrènt, van chauchiero-e-boutiero,
Entre lou jour e la niue, sus la lono
Dóu tempourau que se debano e fuso.

LXVIII

Li galiot s'esvarton à la baisso
Vers lou Revestidou. La Pibouleto,
Cassiéu reiau di segne d'Ancezuno
Que dins soun vièi blasoun se i'escaràmio
Lou Dra dóu Rose à la fàci oumenenco,
Enridello d'aubriho Cadarousso.
—Ounte es Aurenjo? i barcatié demando
Guihèn, ounte es aquelo Glourieto,
Palais e nis de nòsti rèire ilustre?
—Eila-darrié, li barcatié respondon.
—E mounte sias, Guibour, valènto espouso
De Guihèn dóu Court Nas, e tu, princesso
Tibour d'Aurenjo?—Eila-darrié, replicon
Li bràvi marinié, darrié lis aubre
Que la paret dóu Cièri nous escoundon
E l'Arc de Marius: noun se pòu vèire
D'eici que Crèbo-cor.—Glòri perdudo
E bèn noumado, adiéu! cridè lou prince
En eissugant uno lagremo espouncho
Que lou soulèu faguè lusi: counservo,
O vilo d'or, o noste ounour d'Aurenjo,
A tout lou mens counservo la memòri
D'aquéli que n'an pas terni toun lustre!...
Mai de que vau me plagne o traire peno,
Ajustè pièi, s'ai iéu perdu l'Empèri
Pèr deveni lou diéu de l'aigo masco!—
La manideto, en ié vesènt l'iue mouisse,
L'avié pres pèr la man e, famihiero,
Coume dins li pantai acò se passo,
Ié diguè:—Dra, mai li diéu tambèn plouron?—
E siavamen, sourtènt de ravadisso,
Éu ié respoundeguè:—Se noun plouravon,
Sarien, li diéu, gaire mai que de pèiro...
E l'Amour que n'es un, de diéu, mignoto,
Ço qu'a de mai divin, es li lagremo.—

LXIX

En Auselet lis auceloun de l'isclo
Fasien piéu-piéu de-long di bro fuiouso.
Lou ventoulet adusié di mountagno
La sentour di lavando emé di nerto
Que dins li Coumbo-Masco èron flourido.
La fin dóu jour, en alenant mai tousco,
Emplenavo li cor dóu languitòri
Qu'envahis tout, quand lou soulèu trevalo.
Despartissènt en dous Rose lou flume,
Vesien veni la Bartalasso verdo
E pièi plus rèn, que lou virant de l'oundo.
Mai tout-d'un-cop, tau qu'un ridèu de tiatre
Que s'escavarto, avau à l'avalido,
Dóu ribeirés e lis aubre e li colo,
Tout vai en s'aclatant, pèr desparèisse
Davans un couloussau clapas de tourre
Que lou soulèu couchant enfioco e pinto
De resplendour reialo e purpurenco.
Es Avignoun e lou Palais di Papo!
Avignoun! Avignoun sus sa grand Roco!
Avignoun, la galoio campaniero
Qu'uno après l'autro en l'èr ausso li pouncho
De si clouchié clavela d'embourigo;
Avignoun, la fiholo de sant Pèire,
Que dins soun port n'a vist la barco à l'ancro
E n'a pourta li clau à sa centuro
De merlet; Avignoun, la gènto vilo
Que lou mistrau estroupo emai descouifo
E que, de tant qu'a vist lusi la glòri,
N'a counserva que l'inchaiènço d'elo!
Tóuti li bras s'aubouron; l'equipage,
Li passagié, remiron Babilouno
(Coume lis Italian jalous l'apellon).
De la segoundo barco pièi tout-d'uno
Mounto aquest crid:—Veniso! acò 's Veniso,
Quand, dintre si dentello, vai se jaire,
Souto li bais dóu Pounènt, dins sa lono!—
E barbelant peréu de jita-pourre
Soun estrambord, Guihèn, éu, s'escampiho,
D'un saut que fai, encò di Veniciano.

LXX

E s'adreissant di tres à la mai bruno:
—Duquesso de Berri, ié vèn sutile,
M'escusarés, parai? se descadaule
L'escoundihoun de vosto empreso bello...
Car li barquié d'aquesto gaio floto
M'an di qu'en Arle, avau, anas rejougne
Li partisan que i'a de voste règne.
—Ai! cavalié, fasènt un pau la tufo,
Respoundeguè la dono entrepachado,
Coume anas vous trufant dóu paure mounde!
La princesso en questioun, qu'es à Veniso,
Noun es pèr nautre, certo, incouneigudo,
Que sian vesin de palais vers lou Rialto.
Mai i'a palais e palais; e lou nostre,
Despièi long-tèms lis aragno ié fielon...
E vuei cantan, coume li cacalauso
Que soun oustau se brulo.—E zóu de rire!
—Iéu, countuniè la bruno cantarello,
Perqué ié sian, fau que me descourdure.
Feleno siéu de raço patriciano
E dins l'oustau Veniso l'auturouso
Mai que d'un cop venguè chausi soun doge.
Mai i'a pertout si remudo-remudo...
E d'un grand noum, au-jour-d'uei, pauro dono,
Lou noble ourguei es tout ço que me rèsto.
Dins aquel Avignoun qu'emé si tourre,
Si bàrri, soun palais, mostro à la visto
Ço qu'es esta dóu tèms qu'avié li papo,
Vous imaginarés qu'un de mi rèire,
Embassadour de Veniso, à l'epoco
Ounte la papauta i'èro en derrouto,
Aqui se devinè, quand lou destràvi
N'en bandiguè lou bèu darrié pountife...
Lou fugidis—aro escoutas aquesto—
Faguè nega, parèis, douge estatuo
En or massis, qu'èron li douge aposto
Emé lou Crist en subre, dins un toumple
Que iéu n'ai lou secrèt touto souleto.
Lou porte dins moun sen, coume un relicle,
En un vièi pergamin ounte es marcado
La liogo, pan pèr pan, de l'escoundudo.
Mai en aquest païs estrange, mounte
Noun couneissèn degun, que sian pèr faire,
Se res noun vèn qu'ajude à la feblesso!—

LXXI

Guihèn diguè:—Siéu à voste service,
Car la causo m'entrais: douge estatuo
En or massis, proun valon, vous l'acorde,
La peno de tenta sa descuberto.
—E diguè 'no autro (aquelo qu'èro bloundo),
Farian-ti pas, se fau, vira la broco,
Lou crevelet? Es un mestié que sabe.
E se i'a quaucarèn, ma dougaresso,
Tant founs que fugue, vai, faudra que sorte...
Mai, pèr sant Marc, ajustè 'n fasènt vèire
Tóuti si dènt de moustelo, te jure,
Que dariéu pas douge peto de gàrri
De ti douge apoustòli...—E zóu de rire!
—Franc que lis agon desclapa, ma bono,
Iéu à l'oustau, repliquè la proumiero,
L'ai toujour ausi dire, aquéu bèu sounge!
E i'a proun cinq cènts an que vivèn subre
La reflamour de sa verdo esperanço...
—E fasès bèn, mai que bèn, caspitello!
Diguè lou jouine sage; qu'es la vido?
Senoun un sounge, uno aparènço liuencho,
Un miramen sus l'aigo resquihouso
Que, davans nòstis iue fugènt de-longo,
Coume un gàrri-babòu nous escalustro,
Nous atrivo au simbèu e fai ligueto!
Ah! que fai bon pouja sènso relàmbi
Vers soun desir, emai siegue qu'un sounge!
Un tèms vendra, que vèn bessai trop vite,
Ounte auran tout, li gènt, souto la toco,
Ounte auran tout, saubran tout, à la tasto
E, regretous di farfantello vièio,
Quau vous dis pas que vendran las de viéure!—

LXXII

En ié fasènt lis iue de cassounado:
—Pourgès-me vosto man, vèn la tresenco
Di Veniciano au prince.—E lou calandre
Porge la man serious à la dono:
—Bello man, fino man, caressarello,
Dis la manifaciero curiouso,
Bono man, noblo man...—E dins la siéuno
Mistousamen la dono la chaspavo,—
O, man de rèi, man fado, man de glòri,
Que fai tout ço que vòu! emé de ligno
Que van s'entre-coupant à la perdudo:
Ligno d'amour crousant ligno de tèsto,
Coume se vèi souvènt; ligno de vido...
Ai! lou marrit passage! en un recouide,
Pas liuen d'eici, belèu aqui sus Rose,
Vous tèn d'à ment, segnour, la Mort-Peleto...
Fau s'avisa!...—Que diable ié vas dire!
Ensemblamen cridèron li dos autro,
Sian tóuti, sus lou Rose, à mand de béure
A la grand tasso e, dau! e dau! gènt jouine,
Beven, en atendènt la mau-parado,
Lou vin courous de nosto jouventuro!
Pièi dins Bèu-Caire, ardit! aquesto vòuto
Ié pousquen tóuti faire bono fiero!—

LXXIII

Dóu tèms que gentamen ansin devison,
En ribo d'Avignoun pamens li barco
Vènon, s'arrengueirant, pèr prene tòti.
—Abraco la calaumo! pico en terro!
Coumando Mèste Apian de sa voues broundo,
Contro lou quèi à bando lou Caburle!
Avanço la carato! A la sapino!
Buto la sisselando! abordo! abordo!
La!—Li batèu, si tèndo encamelado,
S'amoulounon au pèd dóu baus menèbre,
Davans lou Pont Sant-Benezet que mostro
L'oumbrun gigant de sis arcado routo.
L'arnés rejoun, la barcado seguro,
En proucessioun marchant un davans l'autre,
Segound soun us, au long de la carriero,
D'à pas lou vièi patroun menant la rigo,
Li pichot chat courrènt après la troupo,
Balin-balant, à si gràndis aubergo
Di Fustarié, dóu Limas, li bèus ome
S'envan soupa galoi. Emé soun paire
L'Angloro li seguis, un pau mouqueto.
De noun revèire à soun entour lou prince,
Lou princihoun de la barbeto bloundo,
Qu'a belèu fa quauco nouvello mudo...
Eh! quau lou saup? Lou Dra, belèu, au Rose
La niue dins soun palais fau que descènde,
S'acò 's sa lèi... Ah! vai, ma pauro chato!
Guihèn, emé li dono de Veniso
Que de si vesiaduro l'envirounon,
Au cabaret de la Pichoto-Oustesso,
Eila, souto lis aubo e li lambrusco,
Es ana faire uno esquiheto... Basto,
Guihèn es un cadèu e fau que jogue.

LXXIV

Un cop à taulo dounc souto la triho
Lou princihoun emé li cantarello
Que manjon e que bevon, groumandouno,
Se couchant li mouissau 'mé la servieto:
—M'avès pancaro di, pamens, mi dono,
Se sias maridadouiro o maridado,
Guihèn ié fai, car, segound l'escasènço,
Aqui l'on pòu fauta, se l'on s'embulo
Au jo d'amour...—Qu'acò noun vous soucite!
Respoundeguèron mai que voulountouso.
Lou jo, segnour, noun demando que fauto.
E dins noste païs la femo noblo,
Uno fes maridado, pòu avedre,
Que res i'a rèn à vèire e rèn à dire,
Un, emai dous, emai tres calignaire.
—Sabès que li marit, faguè lou jouve,
Dèvon gagna, dins talo Palestino,
Lou paradis de la santo paciènci?
—Eh! s'escridè la bello capeludo
Qu'avié de perlo d'or à sa grand pienche,
Soun li fava, li plus urous dis ome!
Que li servènt d'amour li desencoumbron
De tóuti li trigos de l'abitudo.
Noun an besoun, li marit de Veniso,
De s'óucupa de rèn que lis enueie.
Li cavalié servènt se fan un chale
D'ajuda la mouié quand se poumpouno:
Un ié tèn lou mirau, aquest ié porge
L'espingoulié de sa cabeladuro;
Aquéu ié passo au courset li courdello;
L'autre ié porto à vèspro sa mantiho
E l'autre au bagnadou ié fai coumpagno;
Sènso coumta li presènt, li riqueto,
Li serenado e madrigau que plovon!
—An! s'anavian cerca li douge aposto?
Derroumpeguè subran la dougaresso.
En se gaugaiejant lou tèms s'enfuso;
Mai Jacoumar vèn de pica vounge ouro,
E fau de grand matin remounta 'n barco...
Anen?—Anen!—Oubliden pas la bleto
D'avelanié, qu'es acò la boussolo.—
E parton en cantant li cantarello:

Se la luno clarejo
Amount dins lou cèu grand,
Dins lous bos que soumbrejo
Mi bras t'amagaran.

—Laisso-m'esta, pescaire,
Qu'ai pòu dóu miéu marit.
—Iéu noun lou cregne gaire,
A bèu èstre marrit!

Sus moun batèu que lando
Nous raubaren au fres,
Car siéu prince d'Oulando
E noun ai pòu de res.


CANT NOUVEN[ (en français)]

SOUTO AVIGNOUN

LXXV

De-long dóu Rose que lusis dins l'oumbro,
En foro d'Avignoun seguènt lou bàrri,
Intron plan-plan pèr la porto Ferrusso
E dóu Limas à la Jutarié-Vièio
Escalon d'escoundoun, pèr lis androuno,
Enjusquo amount vers lou Castèu di Papo.
Tout es desert à l'entour. Li béulòli,
Dins la negruro esfraiouso que jiton
Li tourre couloussalo, fan si gème.
Sus la ciéuta que dor toumbon lugubre
Li douge cop de miejo-niue.—Que vivo?
—Ami! respond Jan Rocho dins lou sourne,
Que, pèr dessousterra lis apoustòli
E pèr n'avé lou cop de man d'Ercule,
Lou fin e sage princihoun d'Oulando
I'a douna mand de se rèndre à l'espèro.
Au pèd di muraiasso tenebrouso,
Lou cor à flot, li bello de Veniso
Entre-veson deja dins sa pensado
Li barbo d'or de sant Jan, de sant Judo:
Lou pergamin dins li det, uno d'éli
Recercant li counfront, lis entre-signe;
Uno autro dins si man en petelego
Tenènt lou gimble devinaire; e l'autro,
Lou front aclin coume uno courbo-dono,
Sus lou bras de Guihèn, amistadouso,
Leissant ana soun sen que reboumbello.
—Sant Antòni de Pado, se n'en brulo!—
A fa subran aquelo que pourtavo
Lou jorg d'avelanié. Se precepiton
A soun entour pèr vèire, alabre, tóuti...
Oh! jamai de la vido! escoumougudo,
La blanquinello bleto se bidorso
E viro d'esperelo vers la terro,
Marcant lou rode escri, à quàuqui cano
De l'Escalié dóu Pater, que s'enmounto
Vers la glèiso de Dom.—Tenèn la mino!
Guihèn dis en risènt, cavo, Jan Rocho!—

LXXVI

Lou cadelas enfounso lou pau-ferre,
Eigrejo dóu dessus la terro duro,
Sóulèvo, pouderous, uno amplo graso
E, negre e founs, descurbecello un toumple,
Un pous dins lou roucas, que, tant es orre,
Fai tóuti recula.—Quau se i'abrivo?
Demando frejamen Guihèn d'Aurenjo
En regachant li tres femeto mudo.
Jan Rocho ié respond:—S'avian de cordo...
—Vous ié davalarian, diguè lou prince
I dono.—Vàutri dous, que sias de mascle,
Ausas nous dire acò? la dougaresso
En lou fissant abramado e ferouno
Ié repliquè. Ié soun, lis estatuo!
Arregardas la bleto que se trosso...
I'aguèsse-ti lou Baseli pèr gàrdi,
Segnour, leissarés pas...—Après la fiero!
Jan Rocho roumpeguè, l'aubeto primo
Darrié castèu noun tardara de pougne
E lou patroun, ause que crido: A Rose!—
De soun bras fort, acò disènt, aclapo
Lou toumple founs souto sa curbecello,
A ras de sòu ié cauco la terriho
E:—Venès lèu, anen!—Vers la ribiero,
Lou prince gai, li dono despichouso,
Au barcarés de-coucho redavalon.
E Guihèn dis:—Mai quento denierolo,
Bon Diéu d'Aurenjo, que! se, pèr fourtuno,
Avian trouva la maire mounte niso!
Coume En Rambaud Bertrand, un de mi rèire
(Davans Diéu siegue!), aquel an qu'à Bèu-Caire
Pèr douge couble de biòu faguè fouire
Lou Prat de Fiero e pièi, à tout un pople
Largant dóu siéu, la saco semenciero
Pendoulado au coustat, dins li versano
Semenè d'à chivau, à plen de pougno,
Trento milo denié d'argènt: eh! bello,
Sus lou fierau aurian belèu fa pire!—
E 'm'acò, d'aquéu biais, tenènt l'aguïo
E n'en jougant em'éli à tèsto o pouncho,
Emé sa flèumo, Guihèn, qu'es de bono,
Vague de galeja li segnourino.
Mai tout acò li rènd pas risouleto,
D'agué trouva, coume entre éli remóumion,
Lou Tresor de Veniso, inapreciable!
D'agué trouva la Vaco d'Or e, puto!
De noun l'avé gripado pèr li pousso!
En paradis noun pourtaras aquelo,
Moun princihoun: e, bouto, iro d'Itàli
Noun s'esvano au soulèu coume eigagnolo!

LXXVII

Patroun Apian, lou mèstre d'equipage,
Es daut sus lou Caburle, largant d'ordre
Que lou prouvié repetis. En feloupo
Li passagié s'embarcon pèr la fiero
E, d'un batèu à l'autre, à la seguido,
De qu'entendès parla? que de Bèu-Caire.
De touto l'encountrado qu'enviròuto,
De Carpentras, de Veisoun, pèr ié vèndre
Sis escachoun de safran, de graneto
E de touto erbo de sant Jan eissucho,
E d'Avignoun, pèr ié chabi si pèço
De tafata, de velout e d'indiano,
Mounto un mouloun de gènt. Tenènt la ribo,
Encentura, quau de verd, quau de rouge,
Segound que soun pèr lou rèi o lou contro,
Li porto-fais, que joumbrissié la terro
Davans si poung, toujour lèst pèr la truco,
An acaba soun pres-fa. Di couroundo
Éli-meme desmarron li maieto;
E Mèste Apian, aussant soun joumbre, crido:
—Au noum de Diéu e de la santo Vierge,
A Rose, lis enfant!—E li sèt barco
A-de-rèng se reviron e, coumoulo
De tóuti li richesso de l'Empèri
E dóu Reiaume, au pèd de la grand Roco
Vers lou Miejour reprenon la desciso.
Enterin que lou vièi patroun atuso
Dóu bras e de la voues li barquejaire:
«Gaiamen! gentamen!» e coume engorgon
L'engoulidou ferous dóu pont de pèiro
Que Benezet lou pastre sus lis oundo,
I'a sèt cènts an, enarquihè sublime,
Mèste Apian, éu, fidèu à la coustumo
Di Coundriéulen, tiro uno capelado
Au grand sant Micoulau—que sa capello
Cavauco sus lou pont, linjo e poulido;
E' m'acò, tout drihant dins l'aigo fousco
Ounte à cha pau descènd la lus d'auroro,
Coumenço mai la prègo d'abitudo:
O noste paire! Ansindo, quand se lèvon
I proumié rai dóu jour, fan li nisado.

LXXVIII

E d'Avignoun la visto espetaclouso,
Soun castelas à paret gigantesco,
Si bàrri merleta, tourre e tourriho,
Dins lou matin blanc e bléuge s'aliuenchon,
Emé lou fort, alin, de Vilo-Novo
Que lou soulèu, tout-d'un-cop, de soun ruscle
Acoulouris en or. Li barco trajon,
Couchouso mai que l'aigo, car soun grèvo,
E d'autant péujo soun, d'autant s'abrivon.
—O sàcri mau-faras! uno voues forto
Enfre l'isclo de Piot subran marrouno,
Lou vesès pas, l'embarradou? qu'em'éli
Se pourra plus pesca tout-aro un lampre!
—Acò se n'avian plus la passo libro!
Cridè Patroun Apian d'aut dóu Caburle
En brassejant au pescadou de Rose:
Emé si coup, en tóuti li recouide,
E si calèu, pas proun que s'entravèsson,
Pèr aganta 'n marrit gourbin d'alauso,
Nous vendran aro empega si trahino,
Aquéli panto, au bèu mitan dóu flume!
—Vièi drapèu, ié j'ai l'autre, tèn ta routo!—
E Mèste Apian en desden iè resposto:
—Vièi pavaioun, ounour de capitàni,
Espèci de pudènt, d'es-tard-quand-dino!—
Mai li batèu filant sus l'aigo trulo,
Lou mèstre, majestous, repren d'à poupo
Lou gouvèr de la barro.

LXXIX

Sus la tuerto
Jan Rocho, à l'autre bout, éu, ié demando
A la pichoto Angloro:—Tu que veses
A travès li muraio, que! devino
Un pau dequ'es eiçò: Coume uno busco
Porte cinq cènt quintau e iéu noun pode
Pourta 'no clau.—Lou Rose.—Encaro aquesto:
La founsour de la mar?—Un jit de pèiro.
—Bravo!—Jan Rocho, à iéu, diguè la touso;
Dequ'es acò: Soun mai de cinq cènt sorre,
Mai de cinq cènt bèlli damiseleto
Qu'an dins l'oustau sa chambreto caduno
E que pamens lis acato endourmido
Uno memo cuberto?—Tèsto souto,
Lou marinié cercavo.—Anen, Jan Rocho,
Fai coume lis aiet, obro de tèsto!—
L'autre èro mut.—As proun manja de favo?
—O.—Se vèi bèn que siés un chat d'Isero,
Gros toumbo-mourgo! Es la mióugrano.—Bono!
Mai, tè, d'abord qu'ansin tant bèn devines,
Angloro, tu, li causo escabissudo,
Vejan, devino un pau 'mé quau e mounte
Lou pichot prince a passa la niuchado?
—Eh! de que pòu t'enchaure? Es pas soun mèstre?
Respoundeguè la chato. Au founs dóu Rose
Quau l'empacho d'ana faire dourmido,
S'a caud, la niue!—E se, la niue vengudo,
Te disien qu'a vóuta jusquo à l'aubeto,
Faguè Jan Rocho, emé li Veniciano?...
—L'as vist?—L'ai vist.—Quatecant la pichouno
S'envai escoundre eila souto la tèndo,
E n'en voulès de plour! ai! pauro Angloro!
—Me farié-ti, lou Dra, disié la simplo,
L'estrassamen deja de si proumesso!
Tant coume nous sian vist dins l'aigo bluio
De mi pantai—e, dins si caranchouno,
Tant de paraulo amourousido e flamo,
Tout acò pièi sarié que de messorgo!
Tu que m'apareiguères tant en bello,
Oh! que tant lèu, moun Dra, t'acouloubrigues!
Me l'an proun di que, traite coume l'aigo,
Quand nous as pivelado, nous embules...
Mai ères pièi tant amistous, tant lèri,
Quand m'óufrissiés de liuen la flour di lono,
Que la teniés dins la man souto l'oundo,
En oundejant emé l'oundo enganivo
Que me bressoulejavo au clar de luno!...
Oh! Dra, se m'as trahido, ve, m'ennègue!—

LXXX

Plouro que plouraras! Lou trin di barco
Sus lou regoulié proumte que l'emporto
Fai sèmpre soun camin e, d'uno dougo
A l'autro, vai s'espalargant lou flume
Ounte l'engrau badiéu de la Durènço
Carrejo e raco à bóudre la peiriho
Dis aut tourrènt e deliéurado aupenco.
—Hòu! bèu prouvié, t'endormes? escandaio!
Crido Patroun Apian, que sian au rode
Dis auve mouvedis e di graviero...
Dirias que soun calu, bougre de bougre!
—Ié sian! ié sian!—Aganto la pagello
Jan Rocho, la descènd long dóu Caburle
E, tre touca lou founs, à-de-rèng crido:
—Pan!—E pièi mai: Pan just!—Pico au reiaume!
En butant lou gouvèr fai à la chourmo
Lou grand patroun.—Pan cubert!—Zóu! coulègo!
—Pan larg!—Toujour!—La soubeirano!—Vogo!—
Just lou soulèu sort de la Mountagneto,
Resplendènt sus lou Rose, e soun tout-aro
Vers la Roco d'Arcié. Jouious, lou prince,
Que tout-escas se lèvo e qu'es en bousco,
Entre s'esparpaia, de soun Angloro,
L'es vengudo trouva souto la tèndo.
—Bon-jour! i 'a di... Mai ve, dequ'as? e ploures!
—Lou sabes bèn de que ploure, amalido
La chato ié respond, qu'à la sournuro,
Touto la niue, enfre terro, pèr orto
As masqueja 'mé li rato-penado!
—S'acò's pas mai, assolo-te, ma bello,
En ié prenènt la man éu ié replico
Risènt, acò se saup, cavalin jouve,
Eh! fau que trepe, e Dra, fau que draqueje!...—
E d'aise, tout gauchous, ié fai lou conte
Di Veniciano emé soun escoundudo
E di douge sant d'or au founs dóu toumple
Que dèvon ana querre apres la fiero,
Coume se dis, se la carto es pas fausso.
E tout s'adoubo; car sarié bèn crime
De l'afligi, la mignoto, tant coume
Es poulideto e bravo e creserello
A soun amour de fantaumeto puro!

LXXXI

E vogo la barcado...—Hòu! pichoto!
Aramoun, noste endré! vène lèu vèire!
A crida lou gros Tòni, ve la cauno
Ounte demouravian (oh! quand ié sounge!),
Pèr lou glavas à mita derouïdo,
L'an dóu gros Rose, e mounte siés nascudo...
—Que d'aubre de pertout! lou bèu terraire!
Disien li passagié, n'i'a, de garbiero!
Se vèi qu'acò 's tout de cremen de Rose...
—L'avèn passa, Gardoun?—Vaqui sis isclo...
Eila-de-long vesès pas Valabrego
Emé soun Roudadou que l'envirouno?
Li verganiero fan si rebatudo...
O Margarido! o Malen! Ah! li garço!
De si fauciéu lusènt en fasènt mostro,
Li vesès dins li vege, coume rison?
Es dins aquéli mato de moutouso
Que faudrié cala si bouirouniero!
—Un esturioun que mounto!—Aquelo raisso
Que gisclo avau-davans?—Quand vous lou dise!
Es un lachen de mar, e di bèu: provo
Que sian pas liuen de Bèu-Caire.—Que fèsto!
Mai verai! vès lou pont! vès Santo-Marto
Qu'apouncho soun clouchié sus l'autro ribo!
Lou pont tarascounen emé si pielo
Que, blanquinello, escambarlon lou flùvi!
Lou grand castèu de Tarascoun, en fàci
D'aquéu di Bèu-Cairen—ounte à la cimo
I'a lou drapèu di tres coulour que floto!
Sian emé Dieu! e vivo la Prouvènço!


CANT DESEN[ (en français)]

LA FIERO DE BÈU-CAIRE

LXXXII

Curbènt lou Rose long, uno fielagno
De barco c bastimen de touto meno,
Abandeira de tóuti li jaunuro
E rougeirolo di nacioun, à bóudre
Vers lou dougan sablous deja s'esquicho.
Car, em' aquel embat que dins li velo
I'a quàuqui jour que boufo, de la baisso
An mounta li lahut. De la mar nostro,
Di costo barbaresco e levantino
E dóu Pounènt e de la Mar Majouro,
An pouja vers Bèu-Caire pèr la fiero.
E n'i'a! lis un pourtant la velo agudo,
Lou mai latino, e d'autre à quatre caire:
Li lèuge d'Arle e trei-mast de Marsiho,
Li tartano de Gèno o de Ligourno,
Li bregantin d'Alèp, li balancello
De Malaga, de Naple e de Maiorco,
Li brigouleto angleso o dóu Grand-Vabre,
E li mourre-de-porc d'Agte e de Ceto
E li trabaco negro de Veniso.
Es un balun sus Rose que gançouio
Dins lou soulèu, lou trango e lou baruge
De tóuti li jargoun di marinaio.
Mai dóu mitan di bigo e dis anteno,
Di velarié, di courdage e di moco
Ounte à pèd nus quau davalo e quau mounto,
Souto la Miejo-Luno enourguïdo,
Au plus aut crousihoun de l'aubre-mèstre,
O Mahoumet! lou bastimen de Tùnis
A la pèu de móutoun qu'es pendoulado!
Es arriba lou bèu proumié: li Conse
I'an douna 'n sa de pan em'uno bouto
De vièi Canto-Perdris. Faran tampino...
Pièi à la babala, se vuei s'empegon!
E danson li jusiolo qu'an aducho,
Tirassejant si pantoufleto jauno,
Au brut di castagnolo, sus cuberto,
E canton e narrejon si sansogno.
Li Coundriéulen, zóu! emé màli peno,
Adaut dóu Prat, butant, tirant sa rigo,
Oh! saio! oh! isso! à la perfin arrambon
Si barco long dóu port e, prenènt terro,
Deja li beriquin en multitudo,
Bourrin-bourrant, envahisson, emporton
Li carguesoun, en fasènt à la courso
Trantaieja li passarello primo.
—Garo davans! li Coundriéulen!—Se charpo,
Se tuerto de pertout: que treboulèri!
A respèt de Bèu-Caire en tèms de fiero,
Èro rèn lou Grand-Caire, Diéu m'ajude!

LXXXIII

Li gros brancan, carga de bouto d'òli,
Li carretoun dis eigadié qu'espouscon,
Li bancado d'arange vo de limo,
Li mouloun de coufin, de canestello,
Lis escoubo de mi, li fourco d'iero,
Li pèiro de moulin que vous entravon,
Li bringo-balo tirassant li fusto,
Que sabe iéu! dins lou sablas dóu Rose
Enjusquo li campano que se foundon.
Mai èro pièi lou Prat! De si cabano,
Di cabano innoumbrablo li renguiero,
Emé si fierejaire qu'en famiho
Gouston em'un gre d'àpi aqui-deforo,
Fau l'agué vist en touto plenitudo,
Acò, lou bèu dimenche de Bèu-Caire!
Tóuti li nòvi dóu païs d'Argènço
E de la terro d'Arle e d'en Jarnegue,
E tóuti li fringaire dis Aupiho,
E tóuti li parèu de la Vau-Nage,
De la Vistrenco e de la Gardounenco,
Au grand soulèu, à la fàci d'un pople,
Aqui venien passeja soun triounfle.
Souto li tèndo fresco dis andano,
Cadun sarrant lou bras de sa caduno,
Que regalado èro pas—de li vèire
Garlandeja, marcandeja si fiero
E se croumpa de «bago d'ai» pèr rire!
Aqui, tau jour, i'avié qu'un crid de glòri
Qu'esbaudissié tóuti li lèio oumbrouso:
Que fuguèsse artisano o païsano,
Que fuguèsse bourgeso vo marqueso,
I'avié qu'un crid pèr la plus bello tèsto
O pèr lou gàubi de la mai coussudo
Que tout l'an fasié lèi, ditant la modo.

LXXXIV

O bonur dóu jouvènt! dis un is autre
Rivalisant de joio e de jouïno,
Entre éli se fasien gau e ligueto.
E tout lou jour ensèmble, dins la foulo
De vint nacioun diverso, incouneigudo,
Guihèn souto lou bras emé l'Angloro
S'enanavon perdu. La moulounado,
Coume uno oundado folo, à touto zuerto
Lis empourtavo urous. Elo, esbahido
De tout ço que vesié: di chico-estrasso,
Dis enguentié qu'amount dins si carrosso,
E gin! e boum! vendien de contro-verme;
D'aquéli braguetin que vous avuglon
Emé si passo-man e passo-passo;
Di balarino auripelado e souplo
Que dansavon i lume sus la cordo;
O dóu Poulichinello emé Rouseto:
Rouseto!—Dequé vos?—Lou pichot plouro!
Ah! falié s'avisa di filoun. Rare,
Quand i'avié roudelet vers li coumèdi,
Que noun curèsson en quaucun li pòchi.
Pèr tira finamen l'or di centuro
N'i'en venié de Paris emai de Loundre!
Mai dóu plesi qu'avié l'enfantoulido
Guihèn prenènt sa part, autant badavo;
E coume, dins lou clar d'uno font puro,
Quand avès caud, l'estiéu, fai bon descèndre,
Pèr tempouri sa fèbre languissouso,
Éu descendié dins aquelo amo novo.
E n'i'avié tant à vèire, aqui, de causo!
Li rode ounte vendien li gimbeleto
Enliassado em'un fiéu, que vènon d'Albi;
Li Turc qu'enturbana vendien de pipo;
Li braiassié, li Grè couifa de rouge,
Que tènon li tapis brouda d'Esmerno
E lou gengibre e l'essènci de roso,
Bèn cachetado i mouleto de vèire
E qu'un degout tout un oustau perfumo!
Pièi lou courau, li rèst de perlo fino;
Pièi li jouguet, li tambour de Bèu-Caire,
Que tant n'avèn creba, quand erian jouine!
E li ventau garni de pampaieto
E li titèi, vestido o tóuti nuso.

LXXXV

—Eh! bèn, mai venès pas encò dóu pintre?—
Lis ome dóu Caburle ié cridèron,
Un jour, au bèu parèu.—Ounte s'atrovo?
Guihèn faguè.—Venès, seguès la bando!—
E tout acò, balin-balòu, s'enfourno,
Lou cachimbau i dènt, en uno turno
Qu'avié pèr escritèu: Qu pinto vènde!
Un Martegau, frounsi coume uno figo,
Vièi poujaire de mar au tour dóu mounde,
A flour de pèu, em'un pincèu d'aguïo,
Pèr uno pèço aqui vous mascaravo
Touto sorto de signe vo d'istòri.
Adonne sus lou crestian, quau uno remo,
Quau l'ancro d'esperanço, quau un Criste,
Quau un cor aflama s'èro fa faire.
—E vous, moun prince?—Iéu? lou diéu de l'oundo
Vole que sorte de mi veno bluio...—
E lèu, galoi, estroupant sa camiso,
Sus lou poupu dóu bras se faguè pegne
Un bèu Dra blavinèu, alu, tout moufle
E que l'aurias di viéu sus sa car blanco.
—Acò 's acò! cridè l'Angloro, juste
Coume t'ai vist, moun Dra, souto lou Rose!
Mai qu'ères bèu! oh! ve, iéu quand ié pènse,
Ajustè plan, me fai mounta li rouito...
E ié tournaras mai, au Rose, digo!
—Au Rose, enfant? dequé i'anariéu faire,
Respoundeguè lou prince, aro que vese,
Aro que tène aquelo qu'ai vougudo!
—Mai que farai de iéu?—De tu, mignoto,
Iéu que farai? ma coumtesso ideiouso
De Mount-Dragoun o, s'ames mai, d'Aurenjo...—

LXXXVI

E, tóuti disavert, ansin anavon,
Éli, pèr li carriero grouadisso,
Mai noun vesien plus rèn: ni li camello
De draparié, de flassado, li mouto
De sedo roussinello, cruso o flusso,
Que vau soun pesant d'or, ni li bandiero
De tóuti li coulour, entravessado
Sus li androuno blanco de caussino
Emé li noum di traficant de Gèno,
De Mount-Pelié, de Càdis o de Brousso,
Ni li basar que dounon la barlugo,
De tant que i'a de jouièu, de belòri,
Ni lou cascarelun di Bèu-Cairenco
Charrant souto lis Arc dins si boutigo
O vers si pourtalet pesant li dàti.
—Fau pamens que la vènde, ma saqueto
De pampaieto d'or! fasié l'Angloro.—
E dins li magasin ensèmble intravon,
Dins lis oustau fresqueirous, à celèstre
Festouneja coume au païs di Mouro,
Que sèmblon de sarrai plen d'oudalisco.
E souto lis arcèu, de croto en croto,
Risènt entre éli dous à la chut-chuto,
Vóutavon, sènso vèire, la desplego
Di Franchimand, di Loumbard, dis Armèni,
Dis Esterlin, di Marran e di Chincho.
—Fau pamens que li vènde, mi paiolo,
La chato redisié.—Venès, fiheto!—
Èro un orfèbre, just, que la sounavo.
—Es d'or de Ceze o dóu Gardoun d'Anduzo?
—D'Ardecho.—Alor, vejan!—La boustigouno
Vujè sa pòusso d'or dins la coupello:
N'i'avié pèr vint escut.—Aurivelaire,
Diguè lou segnouret, dos bago liso
Nous farés em' acò: metrés sus l'uno
Lou Dra, sus l'autro uno pichoto angloro...
E sara nosto fiero de Bèu-Caire.—

LXXXVII

Oh! Diéu! cresès que la fuguè, countènto!
Au còu i'aurié sauta. Mai, basto, à l'ouro
Que li cafè cantant, la niue, se vuejon,
Guihèn, un cop, se devinant pèr orto,
A rescountra pamens li Veniciano,
E zóu! vers lou pountin di cantarello
S'es entaula, soulet, pèr galantiso.
A passa la journado emé sa bruno
E, de retour dóu countentié, galejo:
—Eh! bèn, iè fai, aquéu tresor de papo
Qu'es amaga 'n Avignoun dins lou toumple,
Aquelo rastegagno d'apoustòli,
Aquéli douge barban d'or que gardo
Lou Baseli, quouro lis anan querre?
—Segnour, uno diguè, fugués tranquile!
Avèn quau fau pèr tenta l'aventuro
Emai pèr metre à mort, s'es necessàri,
Lou Baseli!—Pòu! se coumpren de soubro,
Ajustè 'no autro, que pariero trovo
Noun siegue pas grand causo pèr lou prince:
N'i'en manco d'or, estènt lou courtejaire
D'uno que n'en rabaio dins li flume!
—Dono, respoundeguè lou prince, aquelo
Noun avié de besoun, pèr èstre amado,
Que d'espeli (res n'en sarié jalouso?),
Coume fai la vióuleto umblo e requisto,
A l'oumbro d'un bouissoun, zoun-zoun lanlèro!—

LXXXVIII

E fredounant, Guihèn, sa cansouneto,
Au brut de quauco mandoulino liuencho,
Dins la frescour de la niuchado, i lume
Di fanau rar que pau à pau s'amosson,
Au barcarés tourno pèr s'ana jaire.
E tau lou pèis, que l'aigo ié treboulon,
Lèu-lèu que nado amount vers l'aigo lindo,
Antau Guihèn se bagno i souvenènço
D'aquelo lindo e tant douceto istòri
Dóu damisèu Aucassin de Bèu-Caire
E de la bello esclavo Nicouleto
Que volon pas ié douna pèr espouso:
Quand tóuti dous à despart lis enfermon,
Que tóuti dous fan soun escapaduro
E, libre e gai, dins lou bos se retrovon
E qu'au clar de la luno s'entre-baison;
E quand pièi d'assetoun l'a messo en sello,
Qu'éu l'emporto à chivau vers la marino
E que s'embarcon pièi en Aigo-Morto
Pèr gagna lou païs de Touro-Louro!
E quand li Sarrasin aqui li prenon
E que li van revèndre, elo à Cartage
Ounte es recouneigudo pèr la fiho
Dóu rèi, éu à Bèu-Caire ounte lou pople
L'a saluda pèr soun segnour e mèstre;
E quand, un jour, Nicouleto, en coustume
De pichot fanfouniaire, vèn, dessouto
Lou peiroun d'Aucassin, dire lou conte
Dis amour d'éu em'elo Nicouleto
E qu'enfin à Bèu-Caire se maridon,
Dins lou castèu, vers la tourre à tres caire!
—Qu'acò 's poulit! disié Guihèn, reverto
Nosto aventuro un pau emé l'Angloro...—
Mai coume a di, contro éu se drèisso uno oumbro.
E, matrassa d'un cop dins lis esquino,
Guihèn subitamen cabusso eu terro.
Ai! paure d'éu! em'un saquet de sablo
L'an saqueta pèr darrié. Di mandorro
Alin moron li son, la niue vèn mudo...
E quau a fa lou cop? en tèms de fiero
Degun jamai saup rèn: mau pèr quau toumbo!

LXXXIX

Subre lou port loungaru van e vènon
Li Coundriéulen, que deman fau que parton.
La fiero es au declin. A l'auro drecho
Li bastimen de mar deja defilon
E, long dóu Prat, jusquo alin vers la pouncho
Di Matagot, vesès li velo blanco
Desfourrelado au vènt. Mai contro Rose
S'alestissènt pèr la remounto rudo,
Tóuti lis equipage d'aigo douço,
Patroun de barco emai patroun de terro,
Baile, prouvié, civadié, de si maio
Estacon li mouchoun. Aqui s'arrimon
L'òli de gres, lou bon vin de Sant-Jòrgi,
Lou ris loumbard e lou mèu de Narbouno,
E la sau de Pecai e li barrielo
D'anchoio de Frejus, li pan de sucre
E li bard de saboun que fai Marsiho.
Auto! qu'aniue lou prince, à la Vignasso,
Pago la rouanado e la riboto!
Car es pas mort, lou prince; en pleno sourro
L'an rabaia que noun batié plus veno;
Mai, gramaci l'enflus de soun astrado
O lou ressort belèu de sa naturo,
S'es reviéuda. Mourira pas d'aquelo.
E Jan Rocho à despart vèn à l'Angloro:
—I'an rèn vist sus soun cors, e vòu rèn dire...
Sarié toumba, que! dóu mau de la terro?
L'on pòu pas saupre.—Oh! ç'anen, Jan-toutouro!
Ignores que lou Dra, quand vòu, se mudo,
Respoundeguè la drolo, e s'entremarcho
De cènt milo façoun? Vuei sus la ribo
I'a plasegu de leissa soun cors d'ome
E de se traire avau dins l'aigo founso
Pèr ana vèire, sai! lis espeluco
Ounte gardè sèt an la bugadiero,
Aquelo bugadiero de Bèu-Caire
Qu'avié toumba soun bacèu dins lou Rose,
Aqui de-long, l'as bèn entendu dire?
—O, repliquè lou prouvié, 'mé li Trèvo
De rèn fau s'estouna... Mai, qu'acò fugue
Verai o noun, siés uno bello folo
D'escouta si paraulo safranouso
E de pas vèire, pauro, que t'enjueio
E qu'éu, un jour, aguènt poumpa ta vido,
Sus lou ribas de quauco graveliero,
Un jour, peréu te leissara cadabre!
—Hòu! l'Angloro diguè, la lagramuso
N'es-ti pas la sourreto dóu Coulobre?
—Ve, t'enlabrenara!—Se m'enlabreno,
Eh! bèn, siegue moun ur! iéu voulountouso,
Me leissarai toumba dins l'engoulido,
Coume toumbo la fueio au gourg que bado!—

XC

E Mèste Apian cridè:—Sarnipabiéune!
D'abord que vòu paga la bello souido,
Es un bon prince acò!—Noum d'un gimerre!
Lis ome an respoundu, fau que s'embugue
Dóu vièi sant Micoulau aniue la tino!
—Anen, enfant!—E zóu! touto la colo
S'enmounto au cabaret de la Vignasso.
D'aqui se vèi lou plan-païs d'Argènço
E la Séuvo-Goudesco ounte la bicho
Menè tout dre lou rèi à l'ermitòri
Dóu grand sant Gile. Aqui pèr sòu barrulon
Li vièi boulet de pèiro glouriouso
Qu'espóutiguèron, tra pèr li calabre,
Li Crousa de Mount-Fort: clapas de pèiro
Sèt fes sacra, suprème testimòni
D'un pople debaussa, noun sènso lucho,
Lou rire i labro e cantant soun martire!
Dounc, un cop entaulado la grand chourmo
A l'entour d'En Guihèn:—Sabès, cardacho,
En quau, ié dis Guihèn, me pren envejo
De counsacra l'artimo repeissudo
Que fasèn dins Bèu-Caire? I patrioto
Dóu ribeirés rousau, is intrepide
Que dins li jour ancian se mantenguèron
Au castelar qu'à nòstis iue s'aubouro!
I ribeiròu valènt que si coustumo
E soun port franc e soun grand Rose libre
Sachèron apara! D'aquéli rèire,
Gaiardamen toumba dins la bagarro,
S'an vuei li fiéu desóublida la glòri,
Tant-plus-mau pèr li fiéu! Mai vàutri, chouro,
Qu'avès toujour sauva lou crid: Empèri!
E que, bravas, à vosto dessaupudo,
Anas bèn lèu, anas bessai tout-aro,
Pèr apara lou Rose dins sa vido,
Anas liéura la bataio radiero,
Emé iéu fourestié, mai qu'enraiouno
E qu'embriago vosto lus dóu Rose,
Aussas li got à la causo vincudo!—
Tóuti li got dins li man clantiguèron.
Li marinié, Mèste Apian, chaurihavon
Estabousi, sènso trop bèn coumprene,
Mai respetous e mut. Lou galant prince
Countuniè coume eiçò:—Pàuri de vautre!
Emai de vòsti nau lou bèu trigòssi,
Emai li lòngui tiero blanquinello
Remoucado en amount pèr li quadrigo
Di chivalas que tirasson la maio,
A la malemparado belèu courron!...
Mai en que sièr, o subre-estant d'un pople
Que despièi tres milo an tenié l'empento,
De pregemi sus la causo perdudo!
Coume au castèu ilustre de Bèu-Caire,
Coume li Prouvençau, bello finido,
En fàci dóu Soulèu e dóu grand Rose,
Fasen la Rouanado e la Soulenco!
E chimen, à la barbo di vincèire,
Lou vin dóu Genestet que reviscoulo...
E brame lou Rouan, en Rouanesso!—

XCI

Or lou soulèu sus Nimes trecoulavo,
Espargissènt au long dóu vaste flùvi
Li ple de sa flassado ensaunousido
E de si rai la reflamour darriero
Sus lou castèu de la Tarasco, mounte
Lou rèi Reinié semblavo, à sa fenèstro,
Benesi la suprèmo rouanado.
—A la santa dóu patroun!—E dóu prince!
—Vivo sa caro!—E vivo nautre! En joio
Barquejen longo-mai!—En nau seguro
Reveguen Andanceto!—E Sant-Maurise!
—E lis escalinado coundriéulenco
Ounte, se Diéu lou vòu, tout noste mounde
Retrouvessian dins mens d'uno mesado!—
E manjon la broufado espesso e forto
Que i'es lou biòu empiela sus li cebo;
E di palabourdoun fan bello brifo
E picon au pechié. Mai à la luno,
En davalant après vers la barcado:
—Que! lou prouvié fai à Jóusè Ribòri,
Atroves pas que ço qu'a di lou prince
Retrais un pau aquéli sourcilège
Que l'Angloro disié, dóu ranc de Tourno?
—Ah! bouto, sabe pas, repliquè l'autre,
Mai i'a quauque malan dóu tron de milo
Que nous menaço tóuti, e meme, meme
Aquéu bon bachelar que nous fai sousto...
L'an pas leissa pèr mort, aièr? Moun ome,
Sian à-n-un siècle que lou Diau trafuro!


CANT VOUNGEN[ (en français)]

LA REMOUNTO

XCII

E van se jaire. A l'aubo, entre que piéuto
Dins li brouas dóu Rose l'auceliho,
Dau! dau! lou veiturin, lis equipage,
Tout acò's deja dre. Pèr la remounto
An tira li sapino, li pinello,
Tafort! adrou! de l'autro man dóu flume.
Desplegon li dos maio tànti longo
Qu'à l'aubourié de la grand nau se ligon.
Agroupon i dos maio li maieto
Pèr i' atala li grand chivau de viage.
Au cau-d'avans de la barco majouro
Vint-e-vue garagnoun se i' apountellon,
Dessepara, quadrigo pèr quadrigo,
Emé soun menadou de quatre en quatre.
Li quatre primadié, tóuti blanc, porton
Lou baile carretié—qu'a la counducho
Di vuetanto chivau dis atalage.
Au cau-d'arrié van jougne mai dès couble;
Au cau de la carato uno dougeno;
Au restant di batèu o de la rigo
Lou rèsto di supèrbi roumpe-tèsto.
En endihant vers lis ego palustro
E gravachant la terro de si bato,
Oh! que soun bèu, la creniero que floto,
Emé li róugi flo de si cabestre,
Si rava blu de lano amechourlido,
Si coulassoun plen de clavèu de couire!
A Tarascoun, i'an douna la civado.
Lou manescau ferrant, qu'es de l'escorto,
Un darrié cop lis a passa 'n revisto.
Li marinié de terro, à pleno cencho
Pourtant li batafiéu—que s'envertouion
Pèr adouba, quand fau, li roumpeduro
De la maio,—soun lèst. D'aut de la barco,
Lou vièi patroun Apian, en vesènt siéuno
Aquelo pouderouso cavalino
Qu'en dougo dóu grand flume s'esperlongo,
En countemplant touto aquelo sequèlo
De marinié, de carretié, que bourjon
Li Segounau dóu Rose à sa coumando,
En espinchant la floto e la tesuro
Dis aut tibanèu blanc que s'encamellon
Subre la carguesoun di marchandiso
Bèn estivado e marcado à bon nòli
Pèr l'escrivan, lou vièi patroun se gounflo
Dins soun ourguei de mèstre d'equipage:
—E vuei, pèr trebóuja, dis, que ié vèngon
Li Cuminau tant famous de Serriero,
Li Bounardèu de Lioun, tànti riche,
Li Martouret bragard, que n'an que piafo,
E li boutié d'Isero e de Grenoble
Emé si biòu lourdas, councha de bóuso!
Que ié vèngon, se volon, en seguido:
Ié fara, lou Caburle, tira l'ènso!—

XCIII

E coume a di, capèu en man, saludo
La crous de l'equipage qu'es en poupo,
Emé soun det moutu que trempo au Rose,
Devoutamen, noublamen éu se signo:
—Au noum de Diéu e de la santo Vierge,
Adounc coumando, fa tira la maio!—
Lou prouvié sus la pro, que fai escouto,
Repetis:—Fa tira la maio!—En terro
Lou patroun de calaumo à soun tour crido:
—Eh! fa tira la maio!—D'un à l'autre
Lou crid enjusquo au baile amount ressono.
Lou baile carretié dins l'estendudo
Mando un bèu cop de fouit: li vint quadrigo,
Au repetun di chasso lardarello
Desparron à la fes. Se desvouloupon
E s'estiron li gumo fin-que tiblon
E, desmarrado en plen tóuti li barco,
Lou grand patroun repren:—Amaio sòli!
E fa tira davans!—La longo tiero,
Sus la levado e la calado rufo,
En rebalant contro l'aigo que fouito
La tirassiero grèvo de la rigo,
Tout siau à soun trantran dounc s'encarrèiro.
E souto lou brancun di gràndis aubo,
Dins lou silènci de la vau de Rose,
A l'esplendour dóu soulèu que se lèvo,
Au pas di bèu chivau que s'escourpouiron
E de si narro embandisson la tubo,
Lou proumié carretié dis la preguiero.
De liuen en liuen, sus lou coutet lis autre
Aguènt lou fouit que pènjo emé sa lonjo,
En caminant, avau darrié, se signon
O, pèr abra lou cachimbau à l'esco,
Picon de fiò sus lou peirard. La troupo,
Tirant de long belèu un quart de lègo,
Vai ribejant li sauseto ramudo
Ounte la maio freto e s'entrepacho.
Arma d'un pau—que sus l'espalo porton,
Li marinié de terro la seguisson,
Tenènt d'à ment l'einormo tourtouiero,
Pèr la faire sauta sus lis entramble;
O 'mè li batafiéu—qu'à la centuro
Se soun enviróuta, de-longo adoubon
Sus li reinard quauque trenoun que peto.

XCIV

Mai enterin, au bout de la grand cordo,
Pereilavau sus la barcado lènto,
De poupo à pro lou vièi patroun que guincho
A di:—Prouvié, regardo un pau dessouto...
Em' aquélis eigas (qu'un tron li cure!)
Sabès jamai li founs...—La soubeirano!
En negant l'escandau cridè Jan Rocho.
—A la bono ouro!—E veici que lou prince
Demando à Mèste Apian:—Ansindo mounto
Forço, lou Rose, quand vèn fièr?—En subre
De tout aquéu planas que s'espalargo
De chasco man dóu flume, tant que terro,
Ai vist, diguè lou vièi, ai vist lou Rose,
Enfle pèr lou glavas dis endoulible,
Bandi sis erso eujusquo à la courouno
Dis amourié! Sus li meissoun perdudo,
Sus la desoulacioun dóu plen terraire,
Ai vist, iéu, li barquet vougant pèr orto
Au secours di masié sus si téulisso!
Aqui, moussu, tenès, à Valabrego,
Tres jour, tres niue, pèr èstre en terro sauvo,
S'èron ramba li gènt au cementèri!
Fasié freni, la niue, d'ausi lou rounfle
D'aquelo mar sóuvajo, souloumbrudo,
Qu'esventrant li levado emai li bàrri,
Empourtavo lis aubre, li recordo,
Li fenassiéu tóutis entié! Me mèmbro,
Pecaire, un chin, pres pèr la negadisso,
Que sus lou camelun d'uno paiero
Lou veguerian flouta que gingoulavo...
Mai se diguè-ti pas que sus lis oundo
Avié passa peréu un brès de vorge
Em' un enfant que ié plouravo dintre?
E li cop de fusiéu qu'à la sournuro
Entendias dins lis isclo e que tiravon
Li pàuris insoula de la ribiero!
Ah! boutas, d'aquéu tèms, quand sus li lono
Avès un trin de barco emé vint coublo
De chivau coume acò, 's pas que que fugue!
—Dia! fa tira lou cau-d'avans!—Vous dise
Que i'a gens d'eigassado tant rabènto
Ni que fague tant pòu emai tant afre
Coume aquéu Rose, quand se desgounfouno.
Se coumpren pas de mounte tron pòu sorge
Tant d'aigo, e fau que vèngue dóu delubre!
Car se vesias quand boundo e que carrejo,
Nous adus de varage e de bestiàri
Que jamai de la vido se veguèron!
—Dia! fa tira lou cau-d'arrié!—La biso
Urousamen baiè soun cop d'escoubo;
Autramen perdian tout, aquel an, fusto
E vin. N'en fuguerian, dins lou tempèri,
Pèr quatre subre-fort chivau de viage
Que valié proun, lou mendre, cènt pistolo!

XCV

—O patroun, hòu! en uchant de la ribo
Cridè lou civadié, que davans tóuti
Es éu que d'à chivau tènto li gafo,
Alestis lis arrèst e la pasturo.
—Que i'a? fai Mèste Apian.—Aquesto jouncho,
Dinan à Malivèn?—Jan de la Muelo,
Perqué noun au Grand-Mas?—Lou vènt s'amodo,
E farian bèn d'esperlounga la tiro...
—A Malivèn!—Darrié, sus la carato
Avien planta l'arpi, mounte se pènjo
Li farlambias de car, prouvèndo cruso
Que fan seca au soulèu. N'en desacrocon,
Ardit, quàuqui bon tros pèr metre à l'oulo;
E lou chat dóu batèu fai la bouiaco.
Entandóumens l'Angloro que l'ajudo
Ansin ié vèn:—Chat! se'n-cop me maride,
Te li farai tasta, que? li dragèio...
—Mai emé quau te marides, Angloro?
—Ve, lou veses, aquéu sus la grand barco
Eila-davans, qu'a la barbeto bloundo?
—O, lou prince Guihèn!—Mignot, tout juste.
—Siés pas de plagne, Angloro!—Es la planeto
Que l'a vougu: quand soun li causo escricho
Dins l'estelan, eh! bèn, fau que se fagon...
—Emé lou prince! e quouro pièi li noço?
—N'avèn panca parla; mai es de crèire
Qu'aura flouri moun sort avans que toumbe
La flour d'esparganèu.—Alor siés richo?
—Perqué?—D'abord qu'un prince te fai nòvio!—
L'arpaiarello d'or riguè:—Paureto,
En gagnant douge sòu pèr jour!—Oh! boustro!
Vai, n'en dèves avé, dempièi que furgues
Li sablas de l'Ardecho emé si baumo
Que se ié vèi, dison, de meraviho!

XCVI

—Lou dison, o; mai pièi quau ié penètro
Alin tant founs! Sabes, faguè la drolo,
Qu'es pas tout plan de ressegui la coumbo?
Li rancaredo afrouso que l'enmuron?
Lou Ranc dóu Courpatas, lou Ranc dóu Nible,
E lou Castèu amount de Dono Vierno?
Pièi li rajòu de l'Ardecho: la Favo,
Lou Sèti, la Cadiero, la Caviho;
Après, lou baus dóu Chin... Quand siés i borno,
Es aqui que fau pas èstre póutrouno!
Rescontres un pertus que souto terro
Pòu te mena, quau saup? belèu au diable!
Aro, de-rebaloun, emé de lume,
Dins aquel aven sourne se t'arrisques,
Ah! dison qu'acò 's bèu! Troves de croto,
D'espeluco, de chambro, de capello
Que fan veni, tóutis endiamantado,
Li parpaiolo is iue. 'Mé si couroundo
I'a, dison, uno glèiso magnifico,
Aguènt si sànti-font, aguènt sis orgue,
Aguènt si benechié 'mé sa tribuno!
As, touto cloto, uno salo de danso
Emé, garni de milo candeleto,
A soun plafoun li lustre que pendoulon;
As, tóuti lèst, plen d'aigo cristalino,
Uno salo de ban; un cementèri
Emé si gràndi toumbo que blanquejon;
De lòngui lèio d'aubre que fan oumbro;
Un tiatre qu'espandis sa coulounado;
Meravihouso enfin, touto uno vilo
Que de sis abitant es véuso e vuejo...
I'an vist pamens uno grosso Tartugo,
I'an vist lou Lert, e d'àutri bèsti orro...
—Mai, ve! diguè lou chat à la subito,
N'as uno à toun anèu, d'aquéli bèsti?
—Acò? 's lou Dra, ma fiero de Bèu-Caire.
—Te l'a dounado quau?—Aqui moun nòvi.
—Mai sabes qu'es poulit!—Destapo l'oulo,
Cridè l'Angloro, que tout-aro verso!—

XCVII

E soun à Malivèn. S'es aplantado
La grand cavalarié; s'es, lou Caburle,
Amourra pèr la pro dins lis aubriho
E li sèt barco em'éu. Se desencolo,
S'arribo li chivau long di broutiero.
En round agrouva au sòu, manjon la soupo
Au meme plat, de tres en tres, li ràfi.
Li marinié, bando à despart, s'assèton
A l'entour dóu patroun sus la sapino
E Mèste Apian, quand a pres sa mourdudo,
Viro la caro, soucitous, vers l'orso
E fai:—Aquéu mistrau, ai pòu que boufe!
La vesès, l'Agrimoueno agroumelido
Qu'eilamoundaut en long ciprès s'apouncho?
E lou timoun, l'ausias coume renavo?
E li man, li sentès coume soun rufo?
Es de vènt, tout acò!—Jóusè Ribòri
Apoundeguè labru:—La luno es pleno,
E tant pourrié s'empegne à la tempèsto...
—Vaqui perqué, diguè lou mèstre, à dicho
Qu'auran fa béure aquélis atalage,
Fau, zóu! bouta coulas e sènso alòngui.—
Ço que fan. Entre avé passa, li fèrri
Di vuetanto chivau, à la remudo
Dóu manescau ferrant que fai sa vòuto,
Bouton coulas e, fa tira la maio!
—Hòu! gafarot, i'a de gourg en Durènço?
—Es à rode. Avanças li coursié... Tiro
Toun cavalin, baile, coublo pèr coublo:
Embarcaren li proumié; dins li croso
Lis àutri seguiran... Tenès la gafo!
Ié sias?—Ié sian.—Dins l'aigo mau-seguro
Li chivalas en s'esbroufant apèson.
Entandóumens qu'eila-darrié la rigo
A longo maio sus lou Rose poujo,
Au repetun di fouit, au bram dis ome,
Tout lou rebaladis intro en ribiero,
Lou gafarot, li carretié, li gnarro,
D'escambarloun o d'assetoun.—Arribo!
Fa tira lou Roubin! Toco lou Mouro!
Mantène lou Baiard, que noun s'ennègue!
Dia! dia! ruou! ruou!—E frenissènto e nisso,
En espóussant pièi si creniero flusso,
La caravano sort vitouriouso
E repren soun trantran long di levado.

XCVIII

Mai lou prince oulandés emé l'Angloro
Se soun rejoun sus barco e la jouvènto
I'a di:—Qu'es aquéu conte, Dra, qu'en ribo
Dóu Rose, l'autre jour, à la sournuro
T'aurien trouva pèr mort?—Bello mignouno,
Guihèn a respoundu, n'es pas un conte,
Que, treitamen, em'un saquet de sablo
M'an saqueta.—Mai quau?—Un mantenèire
D'aquéli tres dounzello venjativo
Qu'aurai, iéu, óublida pèr aventuro
De ié croumpa sa fiero.—Li jalouso!
Mai auriés pas degu, tu, lis enclaure?
S'enaucelant cridè l'Aramounenco.
Sabes dounc pas, moun bèu, que, tau qu'endorson
Em'uno couissinado pèr l'esquino,
Sènso que res ié vegue cop ni gouto,
N'en lèvo pas, mor de la macaduro?—
E risoulet Guihèn faguè:—Meinado!
Alor creses que pòu, lou Dra dóu Rose,
S'escoufi coume acò?—L'escamandreto
Restè lou regachant uno passado:
—Es verai, diguè pièi; que siéu badino!
Lou fadet, lou foulet, qu'es rèi de l'oundo,
Qu'es moun diéu e moun tout, qu'i lono bluio
Eternamen remueio sa jouvènço,
Coume es poussible, anen, que jamai cale
Davans la lèi dóu coumun, la mouruegno!
Noun, iéu te vese, Dra, coume dèu èstre
L'Esperit Fantasti dóu maje flùvi,
Inmourtau! E, quand toun regard me sono,
Me sèmblo que m'envau touto endourmido
Vers un soulas que rèn noun destrassouno.
Sabe pas ounte vau; mai se m'esperde,
De m'esperdre emé tu, que vos? m'agrado!—

XCIX

Estendeguè lou bras, Guihèn d'Aurenjo,
Sus lou travès de l'aigo entre-batudo
E diguè:—Fiso-te de iéu, Angloro!
Pèr-ço-que libramen t'ai elegido,
Pèr-ço-que m'as adu ta fe prefoundo
I meraviho bello de la fablo,
Pèr-ço-que siés aquelo qu'inchaiènto
Se found dins soun amour coume la ciro
Au lume, pèr-ço-que vives en foro
De tóuti nòsti faisso e fardaduro,
Pèr-ço-que dins toun sang e toun sen mounde
Caup lou renouvelun di vièii sabo,
Iéu, sus ma fe de prince, t'aproumete
Que res autre que iéu, o flour de Rose,
Noun aura l'ur de faire ta culido
E coume flour d'amour e coume espouso!
—Mai quouro! lèu? elo diguè tout-d'uno.—
Guihèn respoundeguè:—Ma bello chato,
Aquésti jour te lou dirai... L'entèndes,
Aquéu mistrau que boufo? Es la musico
Majestouso qu'anóuncio nòsti noço!
Es lou Rousau, es lou cèu, es li broundo
Qu'ensemblamen nous canton lou prelùdi!—
E sèmpre mai lou vènt, de si rounflado,
Recoutavo en efèt la tirassiero;
La mountesoun, toujour que mai peniblo,
Fasié tira li chivau—que li floto
De si creniero espeloufido en fùri
S'escarpissien coume de grand plumacho.
E s'amagant, lou soulèu, dins l'arquiero
De si long rai mourènt, à l'avalido
Trevalavo deja, quand lou Caburle
Emé tóuti si barco e sa feloupo
En ribo avignounenco prenguè tòti.

C

—Au trepadou! lou Caburle à l'empèri!
Li Coundriéulen! e fa tira la maio!—
A l'endavans ié crido l'enfantuegno.
En barcarés tout acò lando e quilo.
Li ribeirié si tourtouiero enrodon,
Li carretié si bèsti desatalon;
E, s'enfournant dins lou Pourtau de l'Oulo,
Pèr la couchado e pèr la repeissudo,
Encò dóu Mau-Uni, qu'acò 's soun oste,
Van is establarié. La marinaio
Pau à cha pau emplis la grand cousino.
Au torco-man qu'à la cadaulo pènjo,
S'estènt au pous lava li man, s'eissugon;
E sus li banc, l'esquino à la muraio,
Patin-patòu s'assèton en renguiero.
Emé li bras estroupa, li chambourdo,
Qu'entre li pessuga crèbon lou rire,
Gaiardamen sus li taulo carrejon.
Oh! de bon Diéu! li sartanado einormo
De sang de biòu, li tian de tripo grasso,
Lou catigot, li carbounado e chouio
E li troucho farcido emé de berlo,
S'engloutisson i buerbo pansarudo,
Enterin qu'à-de-rèng la damo-jano
Fasènt lou tour, cadun, li couide libre,
Se vuejo à plen de got. Descurbecellon
A la perfin un plataras de soupo
Au froumage—qu'un pastre, vous responde,
En ié palaficant soun bastoun dintre,
Noun l'aurié pas sauta.—N'en cantan uno?
Dis pièi subran lou baile d'equipage
En picant sus l'espalo dóu gros Tòni.
E lou mudaire, aguènt mouca soun vèire
E fa peta lou gargassoun:—Chaumiho,
A la voues! dis, anen, que fau d'ajudo!

CI

Eh! Diéu çai sié, la bello oustesso!
Nous veici quàuqui gai cadèu
Que tirassan pas la tristesso
En rejanant nòsti batèu.

Un bon mudaire à la desciso
Tèn lou viage escarrabiha;
Mai pèr revèire Pèiro-Enciso
Fau teni lou fanau oulia.

Sourtès lis óulivo groussano
E bouiras-nous un bon saussoun:
S'avèn li braio de basano,
I'a ço que fau dins lou boursoun.

Dins la Prouvènço avèn fa piho
E rascla lou Revestidou
E sian carga coume d'abiho;
Mai l'aigo fièro porto tout.

Lou vin de la costo dóu Rose
Es proun uno bravo liquour,
A coundicioun que noun s'arrose
Emé l'eigasso dóu grand gourg.

Pèr abéura li tros de poupo
E pèr nous faire un pau canta,
Dins la gaveto de la soupo
Faudra n'en traire un agouta.