Fragmenta albo pozostałe pisma

Pieśń

Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?

Czego za dobrodziejstwa, którym nie masz miary?

Kościół Cię nie ogarnie, wszędy pełno Ciebie,

I w otchłaniach, i w morzu, na ziemi, na niebie.

Złota też, wiem, nie pragniesz, bo to wszytko Twoje,

Cokolwiek na tym świecie człowiek mieni swoje.

Wdzięcznym Cię tedy sercem, Panie, wyznawamy,

Bo nad to przystojniejszej¹ ofiary nie mamy.

Tyś Pan wszytkiego świata, Tyś niebo zbudował

I złotemi gwiazdami ślicznieś uhaftował.

Tyś fundament założył nieobeszłej² ziemi

I przykryłeś jej nagość zioły rozlicznemi.

Za Twoim rozkazaniem w brzegach morze stoi,

A zamierzonych granic przeskoczyć sie boi.

Rzeki wód nieprzebranych wielką hojność mają,

Biały dzień a noc ciemna swoje czasy znają.

Tobie k woli³ rozliczne kwiatki Wiosna rodzi,

Tobie k woli w kłosianym wieńcu Lato chodzi.

Wino Jesień i jabłka rozmaite dawa,

Potym do gotowego gnuśna Zima wstawa.

Z Twej łaski nocna rosa na mdłe⁴ zioła padnie,

A zagorzałe⁵ zboża deszcz ożywia snadnie⁶.

Z Twoich rąk wszelkie źwierzę patrza swej żywności,

A Ty każdego żywisz z Twej szczodrobliwości.

Bądź na wieki pochwalon, nieśmiertelny Panie!

Twoja łaska, Twa dobroć nigdy nie ustanie.

Chowaj nas, póki raczysz, na tej niskiej ziemi;

Jedno zawżdy niech będziem pod skrzydłami Twemi!

Pieśń I⁷

Pewienem tego, a nic sie nie mylę,

Że bądź za długą, bądź za krótką chwilę,

Albo w okręcie całym⁸ doniesiony,

Albo na desce biednej przypławiony⁹

Będę jednak u brzegu,

Gdzie dalej nie masz biegu,

Lecz odpoczynek i sen nieprzespany¹⁰,

Tak panom, jako chudym zgotowany.

Ale na świecie kto tak głupi żywie,

Żeby nie pragnął przejechać szczęśliwie

Dróg niebezpiecznych, a uść niepogody

I szturmów¹¹ srogich krom¹² swej znacznej szkody?

Lecz tylko że pragniemy,

Ale nie rozumiemy,

Czego sie trzymać, jako sie sprawować

Żeby nie przyszło na koniec bobrować¹³.

A chytre morze, ile znakomitych¹⁴,

Tyle pod wodą żywi skał zakrytych.

Tu siedzi złotem Cześć koronowana,

Tu lekkim piórem Sława przyodziana,

Tu Chciwość nieszczęśliwa

Zbiera, a nie używa;

Tu luba Rozkosz i Zbytek wyrzutny¹⁵,

Pod nimi Nędza prędka i Żal smutny.

Tamże i Krzywda, i Zazdrość przeklęta,

Przed którą biada zawżdy Cnota święta.

Więc jesli człowiek jednę skałę minie,

Wnet na to miejsce na inszą napłynie;

Tak iż snadź namędrszemu

Trudno pogodzić¹⁶ temu,

Aby przynamniej więznąć albo zbłędzić

Nie miał, chyba gdy kogo Pan chce rzędzić¹⁷.

Wodzu prawdziwy i Wieczna Światłości,

Uskróm z łaski swej morskie nawałności.

A podnieś ogień portu¹⁸ zbawiennego,

Na który patrząc moglibysmy tego

Morza chytrego zdrady

Przebyć bez wszelkiej wady¹⁹,

A odpoczynąć po tym żeglowaniu

W długim pokoju i bezpiecznym spaniu.

Pieśń II²⁰²¹

Nie ma świat nic trwałego, a to barzo k rzeczy²²:

Jaki liścia, taki jest rodzaj i człowieczy²³.

Ale rzadki, co by tę powieść Homerowę,

Przypuściwszy do uszu, wlepił sobie w głowę.

Bo każdego swa własna nadzieja uwodzi

A ledwie sie z człowiekiem zaraz nie urodzi.

Póki zakwitła młodość stoi w swojej mierze²⁴,

Lekka²⁵ myśl niepodobne²⁶ rzeczy przed się bierze:

O starości nie myśli ani na śmierć pomni

A w dobrym zdrowiu będąc, choroby nie wspomni.

Szalony ludzki rozum — ani oni²⁷ znają,

Jako młodość i żywot prędko upływają.

Co ty wiedząc, bądź cierpliw do kresu żywota,

Strzegąc sie, ile możesz, troski a kłopota.

Pieśń III²⁸²⁹

Oko śmiertelne Boga nie widziało,

Prózno by sie tym kiedy chłubić miało.

Lecz On w swych sprawach³⁰ jest tak znakomity,

Że naprostszemu nie może być skryty.

Kto miał rozumu, kto tak wiele mocy,

Że świat postawił krom żadnej pomocy?

Kto władnie niebem? Kto gwiazdami rządzi,

Że sie z nich żadna nigdy nie obłądzi?

Za czyją sprawą we dnie słońce chodzi,

A miesiąc świeci, kiedy noc nadchodzi?

Każdy znać musi krom wszelakiej zwady³¹,

Że sie to dzieje wszytko z Pańskiej rady³².

Jego porządkiem Lato Wiosnę goni,

A czujna Jesień przed Zimą sie chroni.

Ten opatruje³³, że morze nie wzbierze,

Choć wszytki rzeki w swoje łono bierze.

A to nas namniej niechaj nie obchodzi,

Że nad niewinnym czasem zły przewodzi

Albo że gorszy³⁴ świat po woli³⁵ mają,

A dobrzy rychlej niedostatek znają.

Wszystko to Pan Bóg wywróci na nice,

Jeno kto wejźrzy w Jego tajemnice,

Jako na koniec zły przedsię wypada³⁶,

A dobry w Jego Majestacie siada.

Toć grunt wszytkiego, bysmy Boga znali,

A Jemu sprawę wszego przypisali.

Kto sie za czasu tego nie napije³⁷,

Człowiek na świecie niepobożny żyje.

Tego swych dziatek, starszy, nauczajcie,

To wychowanie synom waszym dajcie;

A niech nie będą nazbyt pieszczonemi,

Niech przywykają spać na gołej ziemi.

A skoro który doroście swej miary,

Niechaj sie w polach ugania z Tatary,

Niech wzdycha żona mężnego tyranna,

Patrząc nań z murów, i dorosła panna.

Niestetyż, by ten najeznik tak młody

Nie popadł jakiej znakomitej szkody³⁸,

Jesli gdzie na lwa nieborak ugodzi,

Który po szyję we krwi ludzkiej brodzi.

Przed śmiercią żaden schronić sie nie może

I pierzchliwemu prędkość nie pomoże.

Azaż nie lepiej sławy swej poprawić

Niż, prózno siedząc, w cieniu wiek swój trawić?

Męstwem Achilles³⁹, męstwem Hektor⁴⁰ słynie,

A ich pamiątka wiecznie nie zaginie;

Męstwem Alcydes⁴¹ do nieba sie dostał

I Polluks⁴² bogiem nieśmiertelnym został.

Pieśń IV⁴³

Kiedy by kogo Bóg był swymi słowy

Upewnił, że miał czasu wszelakiego

Strzec od złych przygód jego biednej głowy,

Miałby przyczynę żałować sie⁴⁴ swego

Nieszczęścia, płacząc, że mu sie nie zstało

Dosyć tak zacnej obietnicy Jego,

Ale że Bogu z nami sie nie zdało

Tak postępować; prózno narzekamy,

Że sie co przeciw myśli nam przydało⁴⁵.

Wszyscy w niepewnej gospodzie mieszkamy,

Wszyscysmy pod tym prawem sie zrodzili,

Że wszem przygodom⁴⁶ jako cel być mamy.

Na tym rzecz wszytka, żebysmy nosili⁴⁷

Skromnie, cokolwiek na człowieka przydzie,

A w niefortunie nazbyt nie tesknili⁴⁸.

Płacz albo nie płacz, z drogi swej nie zydzie

Boskie przejźrzenie⁴⁹, prózno sie kto zdziera⁵⁰:

Niewola ciągnie, choć kto nierad idzie.

Nadzieja dobra serca niech podpiera⁵¹;

Zaż to, że źle dziś, ma źle być i potym?

Jedenże to Bóg, co i chmury zbiera,

I co rozświeca niebo słońcem złotym.

Pieśń V⁵²

Panie, jako barzo błądzą,

Którzy Cię niedbałym sądzą;

A iż prawie żadnej rzeczy

Nie chcesz mieć na swojej pieczy.

Nie wiem, czego więcej trzeba,

Przeciwko nim świadczą nieba;

Świadczą gwiazdy niezliczone,

Na powietrzu zapalone.

Kiedy słońce swego wschodu

Albo chybiło zachodu?

Kiedy miesiąc⁵³ jasne rogi

Skłonił od swej zwykłej drogi?

Toż nam i ziemia zeznawa,

Która pewnych czasów⁵⁴ dawa

Zboża w wielkiej obfitości,

Synom ludzkim ku żywności.

Niechaj źli we złocie chodzą

I nad lepszymi przewodzą;

Jednak złe sumnienie mają,

Sądu Twego sie lękają.

A ja patrzając z daleka

Na szczęście złego człowieka;

Im dalej, tymem pewniejszy,

Że jest żywot pośledniejszy⁵⁵.

Wzywałem Cię, wieczny Boże,

Idąc wieczór na swe łoże;

Wzywałem Cię o północy,

A byłeś mi ku pomocy.

Nieprzyjaciel stał nade mną,

Mógł uczynić wszytko ze mną;

Spałem jako zarzezany⁵⁷,

On mi nie śmiał zadać rany.

A na pierwsze me ocknienie

I słów kilka przemówienie,

Panie, znać, żeś mię Ty bronił:

Uciekł, a nikt go nie gonił.

A co mnie był nagotował,

To sam mało nie skosztował;

Bowiem od wielkiego strachu

Wypadł oknem na dół z gmachu.

Ani miecz, ani mię siła

Złej przygody obroniła,

Jeno szczyra łaska Twoja,

Co wyznawa dusza moja

I pójdę do domu Twego,

A w pośrzodku zboru⁵⁸ wszego

Będęć, mój Panie, dziękował,

Z łaski Twej żeś mię zachował.

A ludzie zapamiętali⁵⁹,

Którzy spraw Twych nie poznali,

Niechaj dziś na oko⁶⁰ znają,

Że Cię dobrzy stróżem mają.

A przepuścisz li co na nie,

Zlitujesz sie zasię, Panie;

Jako więc i złym sowito

Płacisz zatrzymane⁶¹ myto.

Pieśń VI⁶²

Co by ty, urodziwa Hanno, na to dała,

Aby ta twoja gładkość⁶³ wiecznie z tobą trwała?

Wierzę, w tym wieku młodym ani myślisz o tym,

Ale byś też i dobrze myśliła, nic po tym.

Bo czas nie da trwać żadnej rzeczy w jednej mierze,

A jako wszytko niesie, tak zaś wszytko bierze.

Widziałem ja po ranu piękny kwiat przyjemny,

A widziałem zaś wieczór zwiędły i nikczemny.

I drzewa, które teraz odziały sie w liście,

Złupi z tego ubioru mroźnej zimy przyszcie.

W tymże prawie i człowiek, a w gorszym, bo kwiaty

I drzewa w rok wetują zawżdy swej utraty,

Odmładzając sie znowu; ale człowiekowi

Kiedy sie raz na twarzy zima postanowi⁶⁴,

A włos śniegiem przypadnie, gęsta wiosna minie,

Niżli⁶⁵ z głowy przeziębłej ten zimny rok zginie.

Czemu jeleń pierzchliwy łaskawsze ma bogi,

Któremu wolno zrzucić pochodzone⁶⁶ rogi?

Czemu wąż fortunniejszy, który z przyrodzenia

Każdy rok wiotche⁶⁷ lata na młodą płeć⁶⁸ mienia?

Człowiek, choć wyraz⁶⁹ Boży, niesposobny na to⁷⁰

Ani nalazł fortelu na szedziwe lato⁷¹.

Oszukały sie króla tessalskiego córy⁷²,

A ojca nieboraka jeszcze barziej, który

Dać gardło musiał dla ich głupiej pobożności⁷³;

Bo, życząc mu nowych lat i pierwszej młodości,

W nadzieję⁷⁴ ziół schwalonych spólnie go zabiły,

Żeby w rzeczy⁷⁵ starą krew’ z niego wycedziły.

Potym go czarownica⁷⁶ w kocioł wrzącej wody

Wrzuciła między zioła; a ten, nie rzkąc⁷⁷ młody,

Ale ani wstał żywy; jakoby⁷⁸ to było

Kosztowne ziele, co by sto lat wyparzyło.

Przeto póki panuje wiosna w twarzy twojej,

Daj sie, Hanno, napatrzyć wdzięcznej⁷⁹ krasy swojej;

Która nie da nic naprzód ani Fosforowi⁸⁰,

Kiedy napiękniej z morza wynika⁸¹ ku dniowi.

A wy, malarze, i wy, co marmór cieszecie⁸²,

Jesli przyszłemu wieku zachować sie chcecie,

Malujcie tę piękną twarz i rzeźcie⁸³ w kamieniu.

Nie był jako żyw Zewksis⁸⁴ w takim podziwieniu

Ani zacny Fidyjas⁸⁵, jako wy możecie

Z tej tylko samej sztuki sławni być na świecie.

Ja na farbach malarskich nic sie nie rozumiem,

Także wiele z marmórem postępować umiem⁸⁶,

Ale wierszem ozdobnym i rymy gładkiemi

Mam nadzieję, że z mistrzmi porównam dobremi.

Temi ja przeciw długim latom⁸⁷ sie zastawię,

A za chęcią cnych bogiń⁸⁸ imię twe wybawię

Z niepamięci nieszczęsnej, że o twej urodzie

Będzie wiek pozny wiedział i po naszym schodzie⁸⁹.

Nie była wiecznie gładka sławna pani ona⁹⁰,

Dla której mocna Troja z gruntu wywrócona;

By ją był Parys poznał w szostymdziestym lecie⁹¹,

Nigdy by był tej trwogi⁹² nie wzbudził na świecie.

Ale jednak, co jej wiek łakomy⁹³ uszkodził,

To swym pismem życzliwy poeta⁹⁴ nagrodził.

Za co, nie wiem, przecz go Bóg ślepoty nie zbawił⁹⁵,

Ponieważ Stezychora⁹⁶ o wzrok był przyprawił,

Że tęż istą⁹⁷ śmiał ganić rymem uszczypliwym,

Acz to potym odwołał piórem osobliwym⁹⁸.

Ja stąd oczu nie stracę i w tym będę stały,

Że chwalić nie omieszkam, co jest godno chwały.

Bo nie leda Bóg jako swych darów rozdawa,

Temu łaskawszy, komu co nad ludzi dawa.

Przeto tusz⁹⁹ dobrze, Hanno urodziwa, sobie,

Z twoich darów znać, że Bóg jest łaskawym tobie.

Który jako ozdobę i piękność szacuje,

Ten czyn niezmierzonego świata okazuje

Tak pięknie zbudowany; kto sklepowi¹⁰⁰ temu,

Nadobnemi gwiazdami ślicznie sadzonemu,

Nadziwować sie może? Kto nocoświetnego

Miesiąca¹⁰¹ abo słońca niespracowanego

Napatrzył sie do wolej, lubo rano wstaje,

Lubo ku wieczorowi prędki bieg podaje?

Taki więc z swej łożnicy nowy oblubieniec

Wychodzi; na nim złoty płaszcz i złoty wieniec,

Perłami przeplatany, gore znakomity,

Jego ze wszech namilszej¹⁰² dar niepospolity.

Ale i ziemia nie jest bez swojej ozdoby,

Bo i tę Bóg oszlachcił dziwnymi sposoby:

To górami, to lasy, to kryształowemi

Rzekami, to łąkami pięknie kwitnącemi.

A w poły ją przepasał morzem urównanym¹⁰³,

Prosto jakoby pasem śrebrem okowanym.