Pieśń V
Pieśń o spustoszeniu Podola
Wieczna sromota1 i nienagrodzona
Szkoda2, Polaku: ziemia spustoszona
Podolska leży, a pohaniec3 sprosny4,
Nad Niestrem5 siedząc, dzieli łup żałosny6.
Niewierny7 Turczyn psy zapuścił swoje8,
Którzy zagnali piękne łanie9 twoje
Z dziećmi pospołu a nie masz nadzieje,
By kiedy miały nawiedzić swe knieje.
Jedny10 za Dunaj Turkom zaprzedano,
Drugie do hordy dalekiej zagnano;
Córy szlacheckie (żal sie mocny Boże!)
Psom bisurmańskim11 brzydkie ścielą łoże.
Zbójce, niestety, zbójce nas wojują,
Którzy ani miast, ani wsi budują;
Pod kotarzami12 tylko w polach siedzą,
A nas nierządne, ach, nierządne, jedzą!
Tak odbieżałe stado13 więc drapają
Rozbójce wilcy, gdy po woli14 mają,
Że15 ani pasterz nad owcami chodzi,
Ani ostrożnych psów za sobą wodzi.
Jakiego serca Turkowi dodamy16,
Jesli tak lekkim17 ludziom nie zdołamy?
Ledwieć nam i tak króla nie podawa18;
Kto sie przypatrzy, mała nie dostawa19.
Zetrzy sen z oczu a czuj w czas o sobie20,
Cny Lachu21! Kto wie, jemu czyli tobie
Szczęście chce służyć? A dokąd wyroku
Mars nie uczyni, nie ustępuj kroku.
A teraz k temu obróć myśli swoje
Jakobyć22 szkody nieprzyjaciel twoje
Krwią swą nagrodził i omył tę zmazę,
Której dziś niesiesz prze swej ziemie skazę.
Wsiadamy?23 Czy nas półmiski trzymają?
Biedne półmiski, czego te czekają?
To pan, i jadać na śrebrze godniejszy,
Komu żelazny Mars będzie chętniejszy24.
Skujmy talerze na talery25, skujmy,
A żołnierzowi pieniądze gotujmy.
Inszy to darmo26 po drogach miotali,
A my nie damy, bychmy w cale trwali?
Dajmy, a naprzód dajmy! Sami siebie
Ku gwałtowniejszej chowajmy potrzebie.
Tarczej niż piersi pierwej nastawiają,
Pozno puklerza przebici macają27.
Cieszy mię ten rym: «Polak mądr po szkodzie»;
Lecz jesli prawda i z tego nas zbodzie28,
Nową przypowieść Polak sobie kupi29,
Że i przed szkodą, i po szkodzie głupi.
Przypisy:
1. sromota (daw.) — hańba, niesława. [przypis redakcyjny]
2. nienagrodzona szkoda — niepowetowana strata. [przypis redakcyjny]
3. pohaniec (daw.) — muzułmanin (Turek lub Tatar; poganin); określenie pogardliwe. [przypis redakcyjny]
4. sprosny (starop.) — godny potępienia, potworny, okrutny. [przypis redakcyjny]
5. Niestr — Dniestr. [przypis redakcyjny]
6. żałosny (daw.) — godny żalu. [przypis redakcyjny]
7. niewierny — niechrześcijanin. [przypis redakcyjny]
8. Turczyn psy zapuścił swoje — Turek (sułtan turecki) wypuścił swoich poddanych (sforę) Tatarów. [przypis redakcyjny]
9. łanie — tu przen.: piękne kobiety. [przypis redakcyjny]
10. jedny (daw. M. lm r. ż.) — jedne. [przypis redakcyjny]
11. bisurmański — mahometański. [przypis redakcyjny]
12. kotarz — szałas, namiot; por. dziś: kotara. [przypis redakcyjny]
13. odbieżałe stado — stado opuszczone; może aluzja do sytuacji po ucieczce z Polski Henryka Walezego. [przypis redakcyjny]
14. po woli (starop.) — według woli, posłuszny komuś; por. daw.: powolny. [przypis redakcyjny]
15. że — tu: gdyż. [przypis redakcyjny]
16. dodać serca (daw.) — dodać odwagi. [przypis redakcyjny]
17. lekki (daw.) — podły, godny lekceważenia. [przypis redakcyjny]
18. Ledwieć nam (...) króla nie podawa — aluzja do tureckich rad w sprawie wyboru króla. [przypis redakcyjny]
19. mała nie dostawa (starop.) — mało brakuje. [przypis redakcyjny]
20. czuj (...) o sobie (starop.) — czuwaj nad sobą, nad swoim bezpieczeństwem. [przypis redakcyjny]
21. Lach — Polak. [przypis redakcyjny]
22. jakobyć — aby ci. [przypis redakcyjny]
23. Wsiadamy? — w znaczeniu: czy już wsiadamy na konie? [przypis redakcyjny]
24. chętny (daw.) — życzliwy; por. współcz. antonim: niechętny. [przypis redakcyjny]
25. talery — talary (powszechnie używana moneta srebrna). [przypis redakcyjny]
26. darmo — bez celu. [przypis redakcyjny]
27. Pozno puklerza przebici macają — gdy już pierś jest przebita, za późno chwytać za puklerz. [przypis redakcyjny]
28. zbodzie — zepchnie; dosł.: strąci z konia. [przypis redakcyjny]
29. przypowieść (...) sobie kupi — zyska przysłowie na swój temat. [przypis edytorski]