Anafielas. Pieśń III. Witoldowe boje

Anafielas

Pieśń z podań Litwy

Pieśń trzecia i ostatnia.¹ Witoldowe boje

Litwie i Żmudzi

Te Trzy Pieśni

Anafielas

poświęcił

J.I.K.

Witoldowe boje

I

Dlaczego duchem po rodzinnéj ziemi

Błądzę ja zawsze, rozkopując groby,

I szukam życia zgasłego pod niemi²,

Życia wśród prochów, śmierci, wśród żałoby?

Dla czego idę ze świata upiorem³

Na Anafielas, gdzie naddziadów⁴ cienie,

Z łukiem na plecach, a w rękach z toporem,

Z siwemi brody⁵, siadłszy na kamienie,

Płaczą i patrzą ku rodzinnéj stronie

Szklannemi⁶ oczy⁷, bez łzy i uśmiechu,

Sparłszy⁸ na oręż spracowane dłonie,

Sparłszy na ręce piersi bez oddechu?

Dla czego duch mój nie pójdzie z żywemi⁹

Życiem dzisiejszém¹⁰ serca rozweselać,

I bujać z niemi, i rozśmiać¹¹ się z niemi,

I ich roskosze¹² i radość podzielać?

Dla czego w górę zwracam tęskne oczy,

i szukam duchów, co w nieba wzleciały,

W kraj nieśmiertelny, smutny a uroczy?

Dla czego z niemi i w nim żyję cały?

Dla czego w pieśni umarłych, co ludzi

Piersi nie grzeje, serca nie porywa,

Wiecznie się głos mój wysila i trudzi,

I ledwie ustał, znowu się odzywa?

Czemu sam jeden na Anafiel lecę,

Na próżno ciągnąc zimny lud do siebie;

Wskazując przeszłość, stary ogień niecę,

Sam tylko, Litwo, mając łzy dla ciebie?

Czemu?? — nie powiém, i wy nie powiécie¹³,

Bo nikt z was nie wié¹⁴ słowa téj zagadki:

Z piastunki ręku¹⁵ czemu drobne dziécię,

Płacząc, się ciągnie do grobu swéj matki?

Matką mi — przeszłość, a piastunką — życie.

II

O morze! sine morze! kto nad cię piękniejszy?

Z wszystkich Stwórcy objawień kto większy od ciebie?

Nic twych wdzięków nie zgasi, wielkości nie zmniejszy;

Piękneś w obliczu ziemi i piękne przy niebie,

I wielkie, i ogromne, jakby Bóg cię stworzył,

Aby wieczność wystawił¹⁶, ludzi upokorzył.

Czy słońce się przegląda w twéj zielonéj fali,

I, topiąc swe promienie w przezroczyste głębie,

Stem¹⁷ barw ciebie ubiera, płomieniem zapali,

Lub maluje, jak opal, jak szyje gołębie,

Czy noc czarna zapadnie, Menes¹⁸ wejdzie blady,

I strugą światła śrébrną¹⁹ wysypie swe ślady,

Ty zawsze wielkie, piękne, ty zawsze cudowne!

Oko ludzkie, co na twych przestrzeniach spoczywa,

Drogie myśli z twych głębin, obrazy czarowne,

Droższe pereł, korali, nurzając, dobywa;

A ucho twego głosu słuchając zdumiałe²⁰,

Zda się słyszy, jak w niebie nócą²¹ Bożą chwałę.

Ciche, tyś wielkie, straszne w swoim majestacie,

W lazurem, zielonością wyszywanéj szacie;

Zburzone, ty falami bijąc brzeg zszarpany,

Rycząc, z wnętrzności białe wyrzucając piany,

Trwogą napełniasz serce, duszę niepokojem,

Jakbyś ziemię pochłonąć chciało w łonie swojém.

Morze! czemuż ten, co cię pokochał namiętnie,

Jak piérwszą miłość w duszy, pamięć twoję²² chowa,

I wspomina o tobie z uniesieniem, smętnie?

We snach ku twoim brzegóm²³ zwraca mu się głowa

I serce na szmer fali podnosi się twojéj,

A w oczach wciąż twa wielkość i piękność mu stoi?

III

Chmurne niebo nad głowami,

Żółte piaski naokoło,

W dali szumi bałwanami²⁴

Sine morze burzą wzdęte,

Wyżéj Świętéj Góry czoło,

Sosnowym wiankiem opięte,

Chmury lecą po niebiosach.

Po ziemi piasku tumany,

Wiatr w sosen zielonych kosach²⁵

Wyje burzą rozpasany,

I zaszumi gdzieś na chmurze,

To na morzu, to na górze.

Znowu cicho, znowu fale

Konają na piasków łonie,

Chmury toczą się wspaniale,

Sosny zgięte wznoszą skronie,

Cisza wkoło, którą zrywa

Ptaków gromada krzykliwa.

Lecz już znowu ryczy morze,

Piaski z brzegów wiatr rozprasza,

Chmury rozrywa i porze²⁶,

Sosen gałęzie podnasza²⁷,

Lecz nie słychać w burzy ryku

Sosen szumu, ptaków krzyku.

Wieczór chmurami odziany,

Już zachodnie gasną zorze

Blaski krwawemi²⁸; bałwany,

I dalekie błyszczy morze,

A na górze zza gęstwiny

Dym się w niebo podniósł siny.

Na górze, w sosnowym wianku,

Bieleją mury świątyni;

W niéj goreje bez ustanku

Ogień Litewskiéj Bogini;

Dwanaście dziewic swojemi

Tli go rękoma białemi.

I nieraz żeglarz zbłąkany,

Gdy burza z łodzią szaleje,

Wierzch góry w sosny odziany,

Ogień, co na górze tleje,

I Bóstwo wzywa w rospaczy²⁹,

Aż znak wybawczy zobaczy.

Pusto; na niebios przestworzu

I ptak jeden nie przeleci;

Łódź nie czernieje na morzu;

Na ziemi w piasków zamieci

Duchy szalonemi skoki³⁰

Na Bałtyk lecą széroki.

I znowu wiatr się uśmiérza,

Chmury rzadnieją³¹ nad głową,

I wolniéj fala uderza

W żółtą mieliznę piaskową,

Ptaki nad morze wzleciały

A sosny szumieć przestały.

Czyjaż tam suknia bieleje

Na wydmach piasku w oddali?

Wiatr jasnym fartuszkiem wieje.

Czy to bóstwo wyszło z fali?

Czy to Bałtyku królowa³²,

Po kochanku płacze wdowa?

Czy to morza córa biała

Zbiera rozpierzchłą drużynę,

Którą burza rozsypała,

Bijąc o brzeg fale sine?

Czy zbiera rybki, co drgają,

Na piasku wody czekają?

Czy to Praurma³³ góry swojéj

Idzie kapłanki odwiedzić?

Służby, co w świątyni stoi,

Tajemne kroki dośledzić?

Praurma, co na Litwy niebie

Nie zna możniejszéj nad siebie?

Nie bóstwo to, nie duch morza,

Żmudzka to idzie dziewczyna,

Widymuntówna to hoża,

Bojara córka jedyna,

Wejdalotka z Świętéj Góry

Śpieszy pod ołtarza mury.

Na głowie wianek ruciany,

Na szyi sznur bursztynowy,

Rąbek³⁴ biały spływa z głowy,

Fartuch w dzwonki obszywany,

A koszulka z lnu żmudzkiego,

Jak piana morska białego.

Niespokojna — noc zachodzi,

Gasną zorze, duchy wstają,

Z morza na spróchniałéj łodzi

Już topielce przybijają,

I po brzegach wyć poczęli,

Pastwę³⁵ ciągną do topieli.

Duchy nocy już głosami

Ptaków krzyczą, i czarnemi

Skrzydły³⁶ wioną nad głowami,

Smutne pieśni nócąc³⁷ ziemi.

Ona śpieszy — noc zapada,

A przed nocą wrócić rada.

Już pod górą, a po błoni³⁸

Słychać tentent³⁹ i parskanie:

Jakiś jeździec za nią goni;

Miecz mu brzęczy, a w kołczanie

Pióra strzał zaszeleściały⁴⁰,

A koń parą bucha cały.

Ona bieży, on ją goni;

Po piasczystéj⁴¹ lecą błoni;

Ale biały koń wyściga

Coraz dziewczę, coraz bliżéj,

I jak strzała tylko miga,

Ku niéj prędzéj, ku niéj chyżéj.

Aż ją dognał; ona stała,

Serce biło, twarz pałała;

On jéj w oczy zadziwiony

Patrzał długo, patrzał śmiało.

— Dziewczę! z któréj idziesz strony?

Co cię w burzę tu zagnało? —

— Córką jestem Widmuntową,

Wejdalotką z Świętéj Góry;

Bracióm⁴² strawę niosłam dniową⁴³,

Gdy mnie burza, gdy mnie chmury

Na morskim brzegu zastali⁴⁴,

I dzień cały zatrzymali.

Teraz wracam do ołtarzy.

Nie czyń złego, puść mnie, panie!

Bóg podróżnych niech ci zdarzy

Szczęsną drogę, powitanie

W progu zamku, gdy spoźniony⁴⁵

Do dzieci wrócisz i żony. —

— O! do zamku mi daleko!

Widmuntówno! nie dziś stanę;

Za siódmą on stoi rzeką,

A gdy wrócę, nie kochaną

Żonę, ale psy, sokoły,

Powitam w nim, niewesoły. —

I poleciał. Ona stała;

Raz ku górze, dwa ku niemu

Tęskno, smutno spoglądała;

I powoli ku swojemu

Szła ustroniu, a dumała

Z okiem w ziemi, w myślach cała.

Jasne niebo, znikły chmury,

Żółte piaski złotem świecą,

Na wierzchołek Świętéj Góry

Stada dzikich ptaków lecą,

I krążąc nad nią wokoło,

Pieśń zaśpiewały wesołą.

Już nie szumi gaj sosnowy,

Morze do snu się kołysze,

Fala, brzeg całując płowy,

Ledwie szmerem przerwie ciszę.

Światło wkoło, radość wkoło,

W niebie, na ziemi wesoło.

Tam rybacy z siecią płyną

I pieśniami brzeg żegnają,

Wiosłem wodę porąc⁴⁶ siną,

Pieśnióm⁴⁷ wtóry wybijają.

Światło wkoło, radość wkoło,

Na ziemi, morzu wesoło.

Ale słońce już zapada

Do kąpieli po upale,

Na noclegi ptaków stada

Lecą w jezior ciche fale,

A Święta Praurymy Góra

Cieniem słoni⁴⁸ się ponura.

Tylko na jéj sosen skronie

Jeszcze słońce rzuca blaski;

Stoją w złocistéj koronie,

Ponad morze, ponad piaski

Harde, smutne wznosząc głowy,

Stróże świątyni Królowéj.

Czyjaż tam suknia bieleje

Na żółtych wydmach w oddali?

Wiatr jéj rąbkiem jasnym wieje.

Czy to bóstwo wyszło z fali?

Czy to Bałtyku Królowa,

Po kochanku płacze wdowa??

Czy to morza córa biała

Zbiera rozpierzchłą drużynę,

Co fala powyrzucała,

Bijąc o brzeg fale sine,

I zbiera rybki, co drgają,

Na piaskach wody czekają?

Czy to Praurma góry swojéj

Idzie kapłanki odwiedzić?

Służby, co w świątyni stoi,

Tajemne kroki dośledzić?

Praurma, co na Litwy niebie

Nie zna możniejszéj nad siebie?

Nie bóstwo to, nie duch morza,

Nie Praurma w ludzkiéj postaci;

Biruta, Żmudzinka hoża,

Wraca od rybaków braci,

Z rucianym wiankiem na skroni,

Z próżnym koszem w białéj dłoni.

Znowu tęskni, znów ją goni

Jeździec na siwym żmudzinie⁴⁹;

Niedźwiedzi ma szłyk⁵⁰ na skroni,

Burka⁵¹ czarna z ramion płynie,

Łuk rogowy, miecz u boku,

W ustach uśmiech, duma w oku.

Widmuntówna go ujrzała

I szła daléj — serce biło;

Zrumieniona, w strachu cała,

W sercu, w uszach jéj tętniło;

Nie widziała, gdy ją witał,

Nie słyszała, gdy zapytał:

— Dokąd? Widmuntówno hoża!

Dokąd poźnym⁵² znów wieczorem?

Już zachodnia gaśnie zorza,

Krucy kraczą ponad borem —

Duchy lecą, widma lecą,

Kaukie⁵³ złém już okiem świecą! —

— Kapłanką jestem Zniczową,

Wejdalotką z Świętéj Góry;

Bracióm⁵⁴ strawę niosłam dniową⁵⁵,

Pod świątyni wracam mury.

Od złych duchów, złego człeka,

Praurmy broni mnie opieka. —

— Widmuntówno! pojedź ze mną.

Dość kapłanek ma Prauryma.

W moim zamku pusto, ciemno,

I zaświecić komu nié ma⁵⁶;

Zamek smutny, opuszczony —

Dzieci nie mam, nie mam żony.

Pojedź ze mną. Skarb mój mnogi,

Sług mam wielu, kraj széroki,