Klątwa

Klątwa

Tragedia

OSOBY:

1. KSIĄDZ
2. MATKA
3. MŁODA
4. SOŁTYS
5. DZWONNIK
6. PAROBEK
7. DZIEWKA
8. PUSTELNIK
9. CHÓR

Rzecz dzieje się we wsi Gręboszowie pod Tarnowem.

DEKORACJA:

Na plebanii.

Głąb zasłonięta przez całą szerokość domem na podmurowaniu: przed dworkiem ogródek, opłocony¹ sztachetkami. W domostwie, środkiem, wrota od sieni otwarte, z widokiem na przestrzał; po prawej i lewej stronie podwoje okien, poprzez które widać pokoiki plebańskie i w pokoikach tych, na wprost okien, drzwi do dalszych wnętrznych² izb.

Od wrót wschodowych³ wiedzie ścieżka ku przodowi sceny do wrotek⁴ w ogródku, który, przepołowiony w ten sposób, jest ze strony lewej zapełniony tykami sterczącymi, z których zwieszają się strzępy suche marniejącego, pnącego bobu; przed okienkami krzaki malw badylaste, rozkwitłe i zgasłe, w łachmanach liści przepalonych w słońcu.

Z prawej zaczyna się zagon ziemniakami wysadzony; widać tylko kilka grzęd i te przerywają się przy płocie granicznym; z boku, tuż za płotem, gościniec. Z lewej, w pewnej oddali widać kościółek drewniany, ocieniony olbrzymimi lipowymi konarami. Z tyłu, poza plebańskim dworkiem, grunt podnosi się z wolna, pochyło, później dość stromo, aż kończy się wałem, który ponad strzechą domu wysoko garbem się znaczy; tamtędy wiedzie ścieżka w pole, na ugór.

Wzdłuż zagonu, przy ziemniakach stoją ludzie wsiowi, chłopy i baby, i kopią.

We drzwiach plebanii staje Młoda i patrzy czas jakiś ku pracującym.

Pracujący, spostrzegłszy ją, przerywają robotę; przystają, podparci na motykach.

MŁODA

Haj tam, robota coś niesporo⁵!

A raźnijże⁶! Niemrawce!

Cóż to z tymi okopinami⁷?

Pierwszy raz wam to, stare ludzie,

że się to nie umiecie brać?

Krzepcej⁸ się ruszcie!

CHÓR

Stęgłe⁹ bryły, — nieokież¹⁰ skała,

co jej nie można ubić;

nijak ich nie roztłuce¹¹.

MŁODA

Co by zaś ubić się nie dała?

Jeno¹² bić z mocą! — Memłace¹³!

CHÓR

Zdziwiajcie, jak ta wola¹⁴!

Ziemia się sparła¹⁵; nie puści. —

MŁODA

Ziemia człowieczej ręce korna¹⁶;

A komuże to rola?!

Zstępuje ze schodków podmurowania i idzie ku przodowi.

Imajcie¹⁷ motyk! — Cóż to? Tela¹⁸

dzisiok¹⁹ skopane? Marnotrawce²⁰!

Leda²¹ psom braty, darmolęgi²²!

Kijców²³ by na was trza, poganiać!

CHÓR

Przestańcie ta przyganiać²⁴!

Krzyk wasz gosposiu niczem

a sami pracy życzem²⁵,

jeno²⁶, z dopustu Boga,

ziemia spiekotą stęgła;

widzicie, jako wszędy²⁷

wezdłuż, jak idą grzędy,

żywość²⁸ w badylach powięgła²⁹.

MŁODA

Dopust, nie dopust,

to nie prawda, gadanie!

Wasz kłam!

Wam się roboty nie chce!

I cóż, że jest spiekota?!

CHÓR

O cóż tyle³⁰ wołanie?

Nie dziwna nam robota.

Kiejście tacy ozsierdzeni³¹,

ano dziekujem za nię³²!

MŁODA

Przyjdą ta inksi³³, bo im dam

tela drugie³⁴, co wam!

Porobią!...

CHÓR

Twój kłam, gadanie!

Nie przyjdzie do cię nikt

na skopywanie!

U was tu praca hańbi człeka!

MŁODA

Psiewiary! Wyklinace!

CHÓR

Psiewiara ty! I plemie twe sobace³⁵!

Bier³⁶ se twoje motyki!

Sama se skały kop!

Rzucają jej pod nogi motyki.

MŁODA

Znajdzie sie ta kaindziej³⁷ chłop

robotny³⁸; jest ich ta dość,

co przyjdą kopać, nie trza³⁹ was!

CHÓR

Nie przyjdzie nikt, nie damy.

My nie damy, — ty przeklętnico! —

MŁODA

A precz mi zjadłe⁴⁰ chamy!

CHÓR

Ty chamska! Co ty inksego⁴¹!?

Zwiedłaś ludzi do złego!

Grzesznico, — Bóg cię skarze!

MŁODA

Precz, od pola, — bajcarze⁴²!

Od strony kościoła słychać kilkakrotnie ponawiane dzwonienie.

Wsiowi⁴³ odchodzą, porzucając robotę.

Dziewka, ze służby plebańskiej, która się od chwili krzątała w sieni, podchodzi ku Młodej.

MŁODA

Wierzysz ty we sny?

DZIEWKA

Nie. —

MŁODA

Ale to prawda co we śnie — ?

DZIEWKA

Ano juści. —

MŁODA

Jakoż nie wierzysz ty?

DZIEWKA

A bo mi się nic nie śni.

MŁODA

Tak... — ?

DZIKWKA

próbuje gruntu motyką

Spalony grunt do krzty⁴⁴. —

Ziemia nie puści. — Skała!

MŁODA

No?

DZIEWKA

A coście śnili?

MŁODA

milczy

mówi:

Nic, — jeno mam się strzec

czyjego przeklinania,

bo stałoby się prawdą,

co ze snu wiem.

DZIEWKA

Cóż wiecie ze snu?!

MŁODA

To, czego nie chciał rzec.

To, o co pytać broni.

DZIEWKA

To z wami nic nie gada?

MŁODA

Jeno nade mną biada.

Odepchnął mię wylękłą;

milczy, ode mnie stroni,

że mi ano okież⁴⁵ serce nie pękło — —

DZIEWKA

Ano to się trza strzec.

MŁODA

Ludzie skorzy do słowa,

cóż ta ludziom obmowa,

cóż im kogo na gębie mleć?

A to się, patrzę, leda⁴⁶ śmieć

na mnie rzuca! —

A ja bez to⁴⁷ mam drżeć,

żeby nie zaklął!? —

DZIEWKA

A snu nie opowicie?

MŁODA

A wy to nic nie śnicie,

nic? —

DZIEWKA

Jak legnę spracowana,

dak dośpiem⁴⁸ zawdy⁴⁹ rana

kamieniem,

bez nijakiego lęku. —

Straszycie się złym snem — ?

Wiecie co — — ?

MŁODA

Wiem, — co wiem!

Słychać ponowne dzwonienie od strony kościoła. Dziewka pozbierała tymczasem porzucane na ziemi motyki i niesie je do sieni, gdzie znika z drugiej strony domu;

Młoda stoi czas jakiś, zasępiona, — odchodzi powoli ku plebanii, do sieni i znika w komorze.

Z boku, z prawej, od gościńca, spoza dworku, idzie Parobek ku plebanii; tejże chwili z wrót plebanii występuje Ksiądz, w rewerendzie⁵⁰ czarnej, w berecie, z książką, zmierzając ku kościołowi; Parobek zastępuje mu drogę, Ksiądz na jego głos zwraca się ostro.

PAROBEK

Idę się pytać;

jak to naskładać tego drzewa,

co to kupione. —

KSIĄDZ

Pomówiewa⁵¹

teraz co insze, — słuchaj no ty,

jak mi tu będziesz w noc się włóczył

do dziwek⁵² wsiowych, — precz wygonię!

Spłać Kaśce krzywdę!

PAROBEK

Ja ta o nię

nie stoję⁵³, proszę Wielebności.

KSIĄDZ

Skrzywdziłeś, napraw głupią winę.

PAROBEK

Ja winien, ona też jednako!

KSIĄDZ

Dla dziecka litość cię nie ruszy?

Twoja powinność, zgodzić jako.

PAROBEK

A dyć⁵⁴ mi łeb dość suszy⁵⁵.

KSIĄDZ

Najlepiej zrobisz, jak ją pojmiesz⁵⁶.

PAROBEK

Za babę? — ? To mię do krzty⁵⁷ zmoże⁵⁸.

Nie mam ta tela⁵⁹ grontów⁶⁰.

KSIĄDZ

Przemarnisz⁶¹ resztę, to ci gadać;

ona ma uskładane trochę.

PAROBEK

Ćmaje⁶² tak, chytra; mnie nie złapi⁶³.

Kiej⁶⁴ mnie, jagem jest, prawie⁶⁵.

KSIĄDZ

W pogwar⁶⁶ z przecherą⁶⁷ się tu zadać — ?!

Sprośniku, spomnij⁶⁸ srogie Piekło;

widziałeś w kruchcie obraz Sądu;

duszę podajesz Diabłu!

PAROBEK

Po co sobakę⁶⁹ próżno wołać,

tak niby nadaremno;

trza⁷⁰ splunąć, by co nie urzekło⁷¹!

KSIĄDZ

Bluźnierstwo ci się gruźli w ustach!

Uroki? — We łbie wciąż ciemno? —

— Chcesz ta czego?

PAROBEK

...bo bym składał

do sągów, co na wozach stoi.

KSIĄDZ

— Powiedzą ci tu w domu!

Krzywdziłby!?

Cię⁷²!? Kary Bożej się nie boi!

PAROBEK

Tego nie mówię. — Gospodyni

powiedzą, co z sągami??

KSIĄDZ

Patrz swego nosa! — Mnie ci wara,

bąkać z gospodyniami⁷³!

woła za odchodzącym

Hej, — !

Niech stoją! Potem się wywiezie.

PAROBEK

Gdzie?

KSIĄDZ

Gospodyni powie. —

patrząc za idącym

— Jak to lezie! — —

Spoza dworku z lewej wychodzi Dziewka; zbliża się do Księdza; całuje go w rękę; Ksiądz się zwraca ku niej.

DZIEWKA

Postójcie, proszę, krótkie słowo.

KSIĄDZ

Znów czego? —

DZIEWKA

Jużem i gotowo⁷⁴

dać ze swego na ornaty⁷⁵,

żeby się ino, —

KSIĄDZ

Trapisz⁷⁶ wciągle⁷⁷;

raz powiedziałem, nie odstąpię.

DZIEWKA

A no kiej⁷⁸ dziecku trza⁷⁹ chrztu.

KSIĄDZ

Juści⁸⁰!

DZIEWKA

Niechta Jegomość z gniewu spuści⁸¹.

KSIĄDZ

Tak mi być trzeba⁸², dla pouki⁸³!

— Nieślubne! —

DZIEWKA

Cóż ta, takie fuki⁸⁴ — ?!

A inksze⁸⁵ łażą dziecka ochrzczone,

Choć też nieślubne...

KSIĄDZ

Cicho!

DZIEWKA

Muszę!

Dościem już napłakała⁸⁶ wprzódy⁸⁷.

KSIĄDZ

Samaś to napytała licho⁸⁸.

DZIEWKA

To dziecku chcę ozjaśnić⁸⁹ duszę.

KSIĄDZ

No, no — toć mówię! —

DZIEWKA

Już się godzą?!

KSIĄDZ

Zwolę⁹⁰. —

DZIEWKA

Bóg zapłać!

KSIĄDZ

Ludzie płodzą,

jak ślepi, —

Grzechem jest wszelki pomazany,

pokąd duch Boży płodu nie skrzepi.

Dziewka odchodzi rozradowana; od ogrodzenia kościelnego zbliża się Dzwonnik; Ksiądz ostro nawołuje ku niemu.

KSIĄDZ

Cóżeście tak we dzwony bili!?

Po cóż to!?

DZWONNIK

O świtaniu?

KSIĄDZ

Nie kręć! Cóżeś tak przyczajony?!

Czyj wymysł?

DZWONNIK

— Wójt prosili.

KSIĄDZ

Cóż się wójtowi mieszać w dzwony?!

DZWONNIK

Wójt miał powody.

KSIĄDZ

A tyś był skory.

hałasowaniu. —

DZWONNIK

Zwoływać było trza⁹¹ gromadę

trwogą, tom dzwonił⁹².

KSIĄDZ

Mówisz trwoga!?

DZWONNIK

Że z tej posuchy⁹³ klęska sroga.